Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 września 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 2242/15 odmówił J.A. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J.A. na postanowienie Wojewody [..] z dnia 18 maja 2015 r. nr [..] w przedmiocie uznania zażalenia za nieuzasadnione.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje m. in. zwolnienie tylko od kosztów sądowych w całości lub w części. Jednakże stosownie do art. 247 tej ustawy prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Oczywista bezzasadność skargi, w rozumieniu art. 247 powołanej ustawy, powoduje, że skarżącemu nie przysługuje prawo pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2004 r., sygn. OZ 377/04, Lex nr 837862). O oczywistej bezzasadności skargi można mówić wtedy, gdy bez konieczności dokonywania gruntownej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy, jest zupełnie oczywiste, że skarga nie może zostać uwzględniona. Przy czym stwierdzenie przez sąd oczywistej bezzasadności skargi powoduje, że skarga taka podlegać będzie oddaleniu bądź odrzuceniu.
Następnie Sąd I instancji zauważył, że skarżący wniósł skargę na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 18 maja 2015 r. wydane na podstawie art. 37 § 1 K.p.a. Postanowienie to ma ściśle procesowy charakter i nie rozstrzyga sprawy co do istoty. Nie jest to postanowienie kończące postępowanie, a także nie przysługuje na nie zażalenie. Nie należy zatem do żadnej kategorii postanowień wymienionych w art. 3 § 2 pkt 2 i 3 P.p.s.a., nie jest to również inny, niż określone w pkt 1-3 § 2 art. 3 P.p.s.a., akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Sąd wskazał, że podstawową przesłanką warunkującą zaskarżenie postanowienia - wydanego w postępowaniu administracyjnym - do sądu administracyjnego jest to, czy służy na nie zażalenie, chyba że postanowienie kończy postępowanie lub rozstrzyga sprawę co do istoty (art. 3 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 141 § 1 K.p.a. zażalenie przysługuje na postanowienie tylko w przypadkach wskazanych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Tym samym katalog postanowień zaskarżalnych do sądu administracyjnego jest zamknięty i nie ulega wątpliwości, że nie obejmuje on zaskarżonego postanowienia.
Sąd I instancji uznał, że wniesiona w sprawie skarga jest niedopuszczalna i jako taka będzie podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd I instancji stwierdził, że ze względu na oczywistą bezzasadność skargi, na mocy art. 247 P.p.s.a. należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Na powyższe postanowienie J.A. złożył zażalenie, domagając się jego uchylenia w całości oraz przyznania pomocy prawnej i zwolnienia od kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zakres kognicji sądu administracyjnego określa art. 3 § 2 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd administracyjny sprawuje kontrolę nad działalnością administracji publicznej w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne;
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a.
Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Stosownie natomiast do treści art. 247 p.p.s.a., prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi.
O oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. Oznacza, to że zastosowanie powołanego przepisu jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości, co do braku szans na uwzględnienie skargi. W szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 P.p.s.a. (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, str. 573).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga J.A. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 18 maja 2015 r. nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Zaskarżone postanowienie zostało wydane przez Wojewodę [..] – jako organ wyższego stopnia – na podstawie art. 37 K.p.a. Zgodnie z art. 37 § 1 K.p.a., na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35, w przepisach szczególnych, ustalonym w myśl art. 36 lub na przewlekłe prowadzenie postępowania stronie służy zażalenie do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu – wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Organ ten, uznając zażalenie za uzasadnione, wyznacza dodatkowy termin załatwienia sprawy oraz zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie, a w razie potrzeby także podjęcie środków zapobiegających naruszaniu terminów załatwiania spraw w przyszłości. Organ stwierdza jednocześnie, czy niezałatwienie sprawy w terminie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 37 § 2).
Zażalenie, o którym mowa w art. 37 § 1 K.p.a., jest zatem szczególnym środkiem prawnym. Jego przedmiotem nie jest bowiem wydane w toku postępowania postanowienie organu (art. 141 § 1 K.p.a.), lecz niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub ustalonym w myśl art. 36 K.p.a. Podkreślenia wymaga, że przepis art. 37 K.p.a. ma na celu likwidację bezczynności organu wyłącznie w trybie administracyjnym. Nie określa on przy tym, w jakiej formie organ administracji publicznej wyższego stopnia, rozpoznający zażalenie na bezczynność organu, który winien załatwić sprawę, ma takie zażalenie rozstrzygnąć. Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie, przyjęto, że organ administracji publicznej, właściwy do rozpoznania zażalenia wniesionego na podstawie art. 37 § 1 K.p.a., wydaje w celu jego załatwienia postanowienie, o którym mowa w art. 123 K.p.a. Jest to jednak postanowienie, na które zażalenie nie przysługuje i nie podlega ono zaskarżeniu do sądu administracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r. o sygn. akt I OSK 306/05, publ. LEX nr 196463).
Fakt, iż w Kodeksie postępowania administracyjnego brak jest przepisu o dopuszczalności zaskarżenia postanowienia wydanego w oparciu o art. 37 § 2 tej ustawy oznacza, że stronie nie przysługuje prawo podważenia tego stanowiska (postanowienia) w trybie procesowym. Jest to zrozumiałe, jeśli zważy się, że – niezależnie od pozytywnego lub negatywnego stanowiska zajętego przez organ wyższego stopnia – strona może wnieść do sądu administracyjnego skargę na bezczynność organu i w tym postępowaniu ewentualnie podważać stanowisko wyrażone w trybie art. 37 K.p.a.
Postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 18 maja 2015 r. nie podlega zatem zaskarżeniu do sądu administracyjnego, a więc skargę J.A. należy uznać za niedopuszczalną. Jak już wspomniano, oczywista niedopuszczalność skargi do sądu administracyjnego oznacza także oczywistą bezzasadność skargi w rozumieniu art. 247 P.p.s.a., co z kolei powoduje, iż w niniejszej sprawie prawo pomocy skarżącemu nie przysługuje (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2004 r. o sygn. akt OZ 377/04, publ. https://cbois.nsa.gov.pl).
Wobec powyższego stwierdzić należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy ze względu na oczywistą bezzasadność skargi.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.