Postanowienie NSA z 25 stycznia 2008 r., I OZ 16/08

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie

Rozpoznanie

w dniu 25 stycznia 2008r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 listopada 2007r., sygn. akt II SAB/Ol 29/07 o oddaleniu wniosku o wyłączenie wskazanych sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie

Sprawa

w sprawie ze skargi M. W. na bezczynność Prezydenta Miasta E. w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Anna Lech przewodniczący

Uzasadnienie

Pełnomocnik M. W. złożył wniosek o wyłączenie wskazanych przez niego sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie ze względu na fakt, że Sąd odmówił połączenia spraw o sygn. akt II SA/Ol 854/07 i sygn. akt II SAB/Ol 29/07 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, co wywołało u pełnomocnika poczucie, że Sąd jest stronniczy.

Postanowieniem z dnia 26 listopada 2007r., sygn. akt II SAB/Ol 29/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek o wyłączenie sędziów, wskazując, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka z art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), natomiast ocena pracy sędziego pod kątem ewentualnych popełnionych uchybień, nie stanowi wyczerpania przesłanki określonej w art. 18 tej ustawy, gdyż należy ona w ramach kontroli instancyjnej, do sądu wyższej instancji.

Sąd podkreślił, że pełnomocnik skarżącej nie wskazał konkretnych okoliczności, ani faktów, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności składu orzekającego.

Zwrócono również uwagę na fakt, że w aktach sprawy znajdują się oświadczenia sędziów, o których wyłączenie wnosił pełnomocnik, z których to oświadczeń wynika, że między tymi Sędziami a stronami postępowania nie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności Sędziego w sprawie w rozumieniu art. 19 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Na to postanowienie pełnomocnik skarżącej złożył zażalenie, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005r., sygn. akt SK 53/04, zgodnie z którym już sama możliwość powstania u strony wątpliwości co do bezstronności sędziów obliguje sąd do wyłączenia się, niezależnie od przekonania o ich zasadności.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

zgodnie z art. 18 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach:

1. w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki;
2. swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do drugiego stopnia;
3. osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;
4. w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron;
5. w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą;
6. w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator;
7. w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.

Niezależnie jednak od przyczyn wymienionych powyżej, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli między nim a jedną ze stron lub jej przedstawicielem zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego, o czym stanowi art. 19 wskazanej ustawy.

W okolicznościach niniejszej sprawy oraz wobec złożonych oświadczeń sędziów, uznać należy, że nie wystąpiły przesłanki z art. 18 i 19 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem skarżąca w swoim zażaleniu nie wykazała, by w rozpoznawanej sprawie zachodziły podstawy do wyłączenia od orzekania wskazanych sędziów.

Odnośnie wskazanego w zażaleniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005r., sygn. akt SK 53/04, Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wskazać, że przytoczony przez pełnomocnika skarżącej fragment z tego orzeczenia, że "już sama możliwość powstania u strony wątpliwości co do bezstronności sędziów obliguje sąd do wyłączenia się, niezależnie od przekonania o ich zasadności", dotyczy procedury cywilnej, a nie administracyjnej, co zresztą Trybunał Konstytucyjny podkreślił.

Trybunał wskazał, że samo zróżnicowanie przesłanek wyłączenia sędziego w różnych aktach normatywnych nie może być podstawą do twierdzenia o niekonstytucyjności jednego z nich np. w sytuacji, w której w ramach jednej z procedur nie uwzględniono niektórych spośród przesłanek wymienionych w regulacjach odnoszących się do innej procedury.

Nie chodzi tu więc o identyczność czy tożsamość regulacji odnoszących się do instytucji wyłączenia sędziego w ramach poszczególnych procedur, ale takie ich ujęcie, które przy uwzględnieniu specyfiki każdej z nich, tworzyłoby jednak możliwość oceny zasadności wyłączenia sędziego każdorazowo ze względu na zaistnienie okoliczności, które mogłyby budzić wątpliwość co do bezstronności sędziowskiej przy rozpatrywaniu konkretnej sprawy.

Dlatego też, zdaniem Trybunału, ocena musi być każdorazowo dostosowana do okoliczności konkretnego postępowania, wolna od mechanicznego oceniania sytuacji sędziego, a także musi uwzględniać specyficzne uwarunkowania postępowania administracyjnego, a więc fakt, że sędziami pozostają osoby, które najczęściej mają za sobą wieloletnie doświadczenia w sferze administracji publicznej i w tej roli wyrażały niejednokrotnie oceny odnoszące się do zagadnień prawnych rozstrzyganych następnie w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Musi być więc zawsze wzięty pod uwagę nie tyle sam fakt wyrażenia stanowiska w tej lub innej kwestii prawnej, ale sposób zaangażowania i stopień, w jakim wywarło ono wpływ na kierunek przyjętych w konkretnej sprawie administracyjnej rozstrzygnięć.

Trybunał podkreślił, że takie rozumienie pojęcia "wyłączenia sędziego" pozwala też na uniknięcie niebezpieczeństwa, że instytucja wyłączenia sędziego mogłaby przekształcić się w narzędzie służące paraliżowaniu sprawności postępowania sądowego. Trybunał Konstytucyjny podzielił pogląd wyrażony w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2004r., sygn. akt GZ 4/04, że nieuprawnione byłoby twierdzenie, iż "tym więcej prawa do sądu, im większe możliwości wyłączenia sędziego od rozpatrzenia sprawy. Prawo do bezstronnego sądu należy łączyć z konstytucyjną zasadą niezawisłości sędziowskiej, a ta oznacza niezależność sędziego zarówno od organów państwa, jak i od stron. Jedną z podstawowych przesłanek niezawisłości sędziowskiej zatem jest stworzenie takich warunków sprawowania urzędu sędziowskiego, które eliminują możliwość wywierania nacisków na sędziego z którejkolwiek strony".

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w postanowieniu.