Uzasadnienie
M. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 lutego 2014 r., nr KOC/336/Op/14, wydane w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Wnioskiem z dnia 27 lipca 2015 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, M. S. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo, jest bezrobotny, nie osiąga dochodu i nie przysługuje mu renta, emerytura ani jakikolwiek zasiłek. Posiada mieszkanie o powierzchni 32 m2 oraz nie ma oszczędności.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1486/14, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.
Od powyższego postanowienia M. S. złożył sprzeciw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1486/14, na podstawie art. 249a i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), odmówił M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Sąd wskazał, że ze względu na ustawowe zwolnienie wnioskodawcy, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych zbędne stało się rozpoznawanie wniosku wnioskodawcy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z tego względu, umorzono postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, a wniosek rozpoznano w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.
Rozpoznając wniosek w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu Sąd wskazał, że skarżący nie osiąga co prawda dochodu, jednakże – co jest Sądowi znane z urzędu, ze sprawy o sygn. akt I SA/Wa 3127/13 – skarżący jest świadomy, że została mu przyznana renta z tytułu niezdolności do pracy, jednak uważa, że została ona narzucona wbrew prawu i z tego powodu jej nie pobiera nie chcąc narazić się na odpowiedzialność karną. Sąd podał ponadto, że z nadesłanego do sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1115/12 pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 maja 2015r. wynika, że przedmiotowe świadczenie zostało zawieszone z powodu niemożności jego doręczenia z przyczyn niezależnych od organu (art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), bowiem M. S. odmawia przyjęcia renty. Kwota zgromadzonego świadczenia, które może odebrać skarżący, jeśli wystąpiłby o wznowienie wypłaty renty w maju 2015 r., tj. za okres od maja 2012 r. do kwietnia 2015 r., wynosi 29.778,63 zł.
Wobec tego Sąd I instancji uznał, że skoro skarżący podjął decyzję o rezygnacji z jednego ze źródeł utrzymania, to konsekwencją dokonanego wyboru jest stwierdzenie, że znajduje się on w trudnej sytuacji materialnej z przyczyn wyłącznie od niego zależnych. Jego sytuacji nie można bowiem porównywać do sytuacji majątkowej osób, które – mimo podejmowanych starań – nie są w stanie opłacić kosztów udziału w postępowaniu. Z tych względów Sąd uznał, że skarżący jest osobą, która posiada środki do życia i może zabezpieczyć kwotę niezbędną do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.
Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie oraz złożył pismo, w którym wskazał, że wydał je sędzia, który powinien podlegać wyłączeniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, skarżący – zgodnie z art. 239 pkt 1 lit a) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – z mocy ustawy jest zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie, zasadnie zatem Sąd I instancji umorzył postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Odnosząc się do rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy ustanowienia adwokata, podnieść należy, że stosownie do art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Przesłanki zastosowania omawianej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy, będące formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania.
Jak podniósł w niniejszej sprawie Sąd I instancji, M. S. z własnego wyboru nie pobiera przyznanej mu renty, co oznacza, że skarżący z własnej woli znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Jego przypadku nie można w żadnym razie utożsamiać z sytuacją majątkową osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym.
Mając na uwadze, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek, natomiast wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, ponieść kosztów ustanowienia adwokata, uznać należy, że Sąd I instancji zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy.
Nie zasługuje na uwzględnienie argument skarżącego, że zaskarżone postanowienie wydał sędzia, który powinien być wyłączony od rozpoznania sprawy – jak wynika z akt sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym postanowieniem z dnia 8 lipca 2015 r. oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego Przemysława Żmicha od udziału w sprawie ze skargi M. S. na wskazaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 lutego 2014 r., nr KOC/336/Op/14.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.