Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 21 marca 2013 r., sygn. akt I OZ 169/13

Uzasadnienie

UZADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, postanowieniem z dnia 23 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 599/12 odmówił przyznania L.K. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] lipca 2012 r. w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu refundacji kosztów wyposażenia stanowisk pracy dla bezrobotnych.

Sąd I instancji przedstawił następujący stan faktyczny:

1. K. w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podniósł, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Sam nie uzyskuje dochodów, a żona otrzymuje emeryturę w wysokości 1.800 zł brutto. Małżonkowie posiadają dom o powierzchni 110 m2 oraz obiekt usługowo – handlowy, nie posiadają natomiast zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Na wnioskodawcy ciążą także zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz podmiotów prywatnych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano ponadto, że wspólnik wnioskodawcy sfałszował uchwałę likwidującą spółkę, zabierając cały jej majątek.

Postanowieniem z dnia 30 listopada 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.

Sprzeciw od przedmiotowego postanowienia wniósł L.K., wskazując, że odmowa przyznania prawa pomocy oznacza pozbawienie go możliwości udowodnienia fałszerstw przez powiatowy urząd pracy oraz jego byłego wspólnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, rozpoznając sprawę, stwierdził, że zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, jeżeli wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, natomiast rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa. Sąd I instancji uznał, że nie jest w stanie przyznać skarżącemu prawa pomocy, ponieważ w odpowiedzi na stosowne wezwanie referendarza sądowego oraz w swoim sprzeciwie wnioskodawca nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów odnoszących się do jego stanu majątkowego. Do momentu wydania postanowienia niewyjaśnioną pozostała kwestia wysokości kosztów utrzymania dwóch nieruchomości, które z oczywistych względów wnioskodawca i jego żona muszą ponosić. Wnioskodawca nie udokumentował także wysokości emerytury otrzymywanej przez żonę, nie przedłożył zaświadczenia o nadaniu mu statusu osoby bezrobotnej oraz nie odniósł się do wymogu złożenia oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego i małżonkę pojazdów mechanicznych. WSA w Gdańsku stwierdził, że wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy oraz jego możliwości płatniczych, nie jest możliwe określenie czy nie może on ponieść kosztów postępowania sądowego.

Zażalenie na przedmiotowe postanowienie wniósł L.K., wskazując, że w sprawie jest faktycznie pokrzywdzonym, a decyzja administracyjna, na którą złożył skargę została wydana wskutek nieuczciwych działań osoby, z którą prowadził interesy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie jest zasadne.

Zauważyć należy, że art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.; dalej: P.p.s.a.) przenosi na stronę obowiązek wykazania, iż nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub też, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy ma bowiem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną, nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Jest to instytucja stanowiąca wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Strona, wszczynając postępowanie sądowe, powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Jedynym kryterium oceny wniosku jest więc kryterium majątkowe. Z postanowień art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

Przypomnieć należy, że zgodnie art. 246 § 1 P.p.s.a., strona ma bezwzględny obowiązek wykazania, iż nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub też, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym celu, zgodnie z art. 252 P.p.s.a., żądanie zgłasza się na odpowiednim formularzu, w którego rubryki wpisuje się szczegółowe informacje o stanie rodzinnym i majątkowym, dzięki czemu sąd ma możliwość całościowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i może wydać właściwe rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy.

Strona zwracając się o pomoc prawną ma obowiązek wypełnić wszystkie rubryki w formularzu PPF. W sytuacji, w której treść wniosku budzi wątpliwości, sąd ma prawo żądać dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego wnioskodawcy. W przypadku, gdy wnioskodawca odmawia przesłania takich dodatkowych informacji i dokumentów, sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony.

Podkreślić należy, że WSA w Gdańsku zbadał przesłanki warunkujące przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym i trafnie uznał, iż niepełne dane przedstawiane przez skarżącego uniemożliwiają ocenę, czy istnieją podstawy do przyznania wnioskowanej pomocy.

Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.