Uzasadnienie
M. M. w dniu 3 września 2012 r. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, w którym oznaczył, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu. Umotywował swoje żądanie faktem, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnych źródeł dochodu ani jakiegokolwiek majątku, utrzymuje się z pożyczek od dalszych krewnych z USA, ponosi koszty najmu mieszkania w kwocie 690 zł.
Zarządzeniem z dnia 11 października 2012 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę o uzupełnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołał. W tym o: udokumentowanie wysokości zaciągniętych pożyczek, o których wspomniał we wniosku wraz podaniem imion i nazwisk osób będących wierzycielami, udokumentowanie faktu, iż wnioskujący nie osiąga jakiegokolwiek dochodu, określenie miesięcznej kwoty kosztów bieżącego utrzymania, sprecyzowanie, czy wnioskodawca korzysta aktualnie ze świadczeń z pomocy społecznej.
W odpowiedzi M. M. nadesłał dwa sporządzone w języku angielskim pisma procesowe z dnia 25 stycznia 2013 r. i 13 lutego 2013 r. W pierwszym z nich podał, że nie ma możliwości udowodnienia kwoty zaciągniętych pożyczek, gdyż "nie ma wierzycieli, przekazów pocztowych ani wyciągów z konta" Wskazał również, iż "urząd pracy odmawia zarejestrowania" go oraz wywiódł, że nie korzysta z pomocy społecznej, W drugim z wymienionych pism wnioskujący oświadczył natomiast, że pożyczki od krewnych z zagranicy otrzymał po raz ostatni na początku 2010 roku. Opierając się o pismo z SKO w Katowicach z 18 stycznia 2013 r. stwierdził, że w latach 2010 i 2011 składał wnioski o przyznanie mu świadczeń z pomocy społecznej, na które jednak "nie otrzymał żadnej decyzji".
Postanowieniem z dnia 25 marca 2013 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Podstawą rozstrzygnięcia był brak złożenia przekonujących wyjaśnień żądanych w wezwaniu z dnia 11 października 2012 r. oraz nie nadesłanie jakichkolwiek dokumentów mogących potwierdzać okoliczności związane z jego sytuacją materialną. Tym samym nie rozwiał wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jej stanie majątkowym i możliwościach płatniczych. W tych okolicznościach niezasadne było przyznanie uprawnienia w oparciu o art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a.
M. M. wniósł od postanowienia referendarza sprzeciw. Wskazał, że nie posiada żadnych rachunków bankowych ani finansowego wsparcia. Nie jest prawnikiem i chciałby uzyskać pomoc z powodu zawiłości sprawy.
Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskującego zakresie. Sąd stwierdził, że to na wnioskodawcy spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dodatkowo zaznaczył, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Brak pełnej odpowiedzi na pytania dotyczące jego sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz nie przedłożenie jakichkolwiek dokumentów, o które został wezwany, a które mogłyby uprawdopodobnić, że nie osiąga żadnego dochodu nie pozwoliło ocenić Sądowi jego możliwości finansowych w stopniu uzasadniającym przyznanie mu prawa pomocy. Z nadesłanych oświadczeń i dokumentów nie wynikło ani jakie koszty bieżącego utrzymania go obciążają ani też jaka jest jego sytuacja dochodowa i skąd uzyskuje środki na zaspokojenie swoich potrzeb życiowych (w tym na opłacenie czynszu za mieszkanie). Te istotne braki, uniemożliwiające dokonanie rzetelnej oceny stanu majątkowego wnioskodawcy, zdaniem Sądu wykluczyły obiektywne stwierdzenie, że wnioskodawca rzeczywiście spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
Na postanowienie to wnioskodawca w dniu 5 grudnia 2013 r. złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym zaprzeczył jakoby oświadczał jakiemukolwiek Sądowi, że otrzymuje pieniądze z zagranicy i opłaca czynsz w wysokości 690 zł. Twierdzi, że informacje te zostały mu podyktowane przez pracowników Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Wskazał, że jest osobą bezdomną, "zarządzenie Ośrodka Pomocy Społecznej uniemożliwia jakąkolwiek decyzję w sprawie obywatela Schengen Unii Europejskiej etnicznej grupy Ślązaków" i udowodnił to co było możliwe do udowodnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w zakresie częściowym z kolei gdy kosztów tych nie jest w stanie ponieść w pełnym zakresie.
Przepis ten stanowi odstępstwo od ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu przed sądem administracyjnym ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego wyrażonej w treści art. 199 P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie w oparciu o art. 260 P.p.s.a. stwierdza, że zażalenie nie może odnieść zakładanego skutku i zasługuje na oddalenie.
Dochodzenie swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym umożliwia instytucja prawa pomocy. Zakres jego stosowania jest ograniczony z uwagi na generalną zasadę ponoszenia przez strony kosztów postępowania (art. 199 P.p.s.a.) i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Pozytywne rozpoznanie wniosku zależy od tego czy wnioskujący wykaże przedstawiając odpowiednie dokumenty, składając wyczerpujące oświadczenia, że za wiarygodne będzie można uznać jego twierdzenia o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania.
Stosownie do regulacji art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W ocenie NSA zaskarżone postanowienie Sądu I instancji należy uznać za prawidłowe. Wobec braku możliwości oceny sytuacji finansowej wnioskującego, spowodowanego niedostarczeniem przez niego jakichkolwiek dokumentów uwiarygadniających jego faktyczny status finansowy Sąd nie mógł przyznać prawa pomocy w zakresie przez niego żądanym. Identycznie potraktować należy zaniechanie złożenia wyczerpującego oświadczenia obrazującego ten status. W żadnym razie nie jest możliwe uznanie zdawkowych twierdzeń zainteresowanego w tym względzie za wykładnik jego aktualnej sytuacji.
Próba wyjaśnienia i doprecyzowania pewnych ogólnikowo przedstawionych danych poprzez wezwanie M. M. w trybie art. 255 P.p.s.a. do złożenia stosownych dokumentów i oświadczeń okazała się bezskuteczna. Wnioskujący nie przedłożył dokumentów, o które został wezwany, a które mogłyby uprawdopodobnić, że nie osiąga żadnego dochodu. Nie określił choćby przybliżonej wysokości obciążających go kosztów utrzymania (poza czynszem mającym wynosić 690 zł miesięcznie), nie sprecyzował, czy ma w tym zakresie zaległości płatnicze.
W zażaleniu także nie przedstawił popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Do zażalenia nie dołączył żadnych załączników. W jego treści zaprzeczył nawet informacjom, które stanowiły dotychczas jakikolwiek punkt odniesienia do rozważań nad jego sytuacją majątkową i rodzinną. Skoro strona uważa, że jej sytuacja jest inna niż przyjęta przez WSA, to do niej należy wykazanie zasadności żądań
W przypadku wątpliwości, które nie zostaną wyjaśnione przez stronę, Sąd nie może przyznać prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.