Postanowienie NSA z 26 marca 2013 r., I OZ 176/13

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 26 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 307/11 odmawiające zmiany postanowienia z dnia 6 lipca 2012., sygn. akt II SA/Ol 307/11 o odmowie przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie z dnia (...) marca 2011 r., Nr (...) w przedmiocie wyrównania nagrody rocznej za 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Irena Kamińska przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 307/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprzeciw A. Z. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 28 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 307/11, odmówił zmiany postanowienia tego Sądu z dnia 6 lipca 2012., sygn. akt II SA/Ol 307/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie z dnia (...) marca 2011 r., Nr (...)w przedmiocie wyrównania nagrody rocznej za 2008 r.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wnioskiem z dnia 25 maja 2012 r. A. Z> zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie imiennie wskazanego przez niego adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie z dnia (...) marca 2011 r., Nr (...), w przedmiocie wyrównania nagrody rocznej za 2008 r. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada żadnych dochodów, jego majątek stanowi mieszkanie o powierzchni 36 m2 i nieruchomość rolna o powierzchni 0,59 ha. Do wniosku zostało dołączone zaświadczenie, z którego wynika, iż wnioskodawca jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, oraz wydruki historii rachunku bankowego i wydruk z tego rachunku wskazujący wysokość środków zablokowanych przez komornika.

Postanowieniem z dnia 6 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 307/11, Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Podniósł, iż wnioskodawca nie przedłożył żądanych dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia, które miały uzupełnić informacje na temat jego sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyjaśnić wątpliwości powstałe na tle złożonego przez niego we wniosku oświadczenia. Uniemożliwiło to jednoznaczne stwierdzenie, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w tej sprawie i innych sprawach prowadzonych przez niego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie.

Wnioskiem z dnia 30 lipca 2012 r. A. Z. zwrócił się o ustanowienie imiennie wskazanego adwokata w celu sporządzenia i wniesienia sprzeciwu na postanowienie z dnia 6 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 307/11, o odmowie przyznania prawa pomocy. Podał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie ma środków finansowych i oszczędności oraz nie posiada przedmiotów wartościowych. Jest właścicielem budynku mieszkalnego o powierzchni 111,54 m2 (do rozbiórki), mieszkania o powierzchni 36 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 0,59 ha.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 28 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 307/12, odmówił, na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: jako: p.p.s.a.), zmiany postanowienia z dnia 6 lipca 2012 r. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawca nie wykazał, aby nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby zmianę przedmiotowego postanowienia. Wnioskodawca po raz kolejny nie ujawnił źródeł utrzymania siebie i źródeł finansowania ponoszonych wydatków, do których ponoszenia jest zobowiązany chociażby w związku z posiadaniem wykazanych nieruchomości. Nie znając rzeczywistych źródeł finansowania wnioskodawcy i wysokości środków, jakie z nich pozyskuje, nie można ustalić jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja finansowa oraz jakie są jego zdolności płatnicze.

W złożonym sprzeciwie A. Z. zarzucił, że nie występował z wnioskiem o zmianę postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a., a zatem nie było podstaw do wydania tego postanowienia. Ponadto podniósł, że referendarz sądowy nie był uprawniony do wydania postanowienia na podstawie art. 165 p.p.s.a., gdyż takie uprawnienie nie zostało przewidziane w art. 258 § 2 pkt 7 powołanej ustawy.

Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w niniejszym postępowaniu wniosek A. Z. z dnia 25 maja 2012 r. o przyznanie prawa pomocy został rozpoznany prawomocnym postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 6 lipca 2012 r. Na podstawie art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. W tej sytuacji kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, w zakresie, który został już prawomocnie rozpoznany, należało uznać za wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia na podstawie art. 165 p.p.s.a. Wobec powyższego konieczne było w realiach rozpoznawanej sprawy i złożonego nowego wniosku przez skarżącego zbadanie, czy nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych tej sprawy w zakresie możliwości finansowych strony. Oceniając w tym kontekście powtórny wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzono, że wnioskodawca nie powołał w nim żadnych nowych istotnych okoliczności, które mogłyby doprowadzić do zmiany postanowienia z dnia 6 lipca 2012 r. i przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, wymagającym uprzedniego wykazania, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). We wniosku, na podstawie którego zostało wydane postanowienie z dnia 6 lipca 2012 r. wnioskodawca podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie uzyskuje dochodów, nie posiada oszczędności, środków finansowych i przedmiotów wartościowych. Jest właścicielem mieszkania o pow. 36 m² i nieruchomości rolnej o pow. 0,59 ha. Do wniosku załączone zostało zaświadczenie potwierdzające, że wnioskodawca jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, a także wydruki historii rachunku bankowego oraz wydruk z tego rachunku wskazujący wysokość środków zablokowanych przez komornika. W kolejnym wniosku skarżący również zawarł powyższe dane, a ponadto podał, że jest właścicielem domu mieszkalnego (do rozbiórki) o pow. 111,54 m². Nie można zatem uznać, że pogorszyła się sytuacja materialna skarżącego. Nastąpiło nawet pewne przysporzenie majątkowe, skoro wnioskodawca stał się w okresie pomiędzy złożeniem obu wniosków właścicielem kolejnej nieruchomości. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił także wnioskodawcy, iż na mocy art. 258 § 1 p.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Do czynności tych należą w szczególności czynności wymienione w § 2. Zwrot "w szczególności" oznacza, że jest to wyliczenie przykładowe. Referendarz jest zatem władny uchylić lub zmienić, na podstawie art. 165 p.p.s.a., postanowienie podjęte w sprawie przyznania prawa pomocy wskutek zmiany okoliczności sprawy, o ile nie zostało ono zaskarżone przez wniesienie sprzeciwu.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A. Z. zarzucając mu nieważność i bezprawność przez naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i naruszenie przepisów postępowania w stopniu rażącym, który ma istotny wpływ na treść postanowienia, a mianowicie:

• art. 183 § 1 pkt 5 w zw. z art. 165 P.p.s.a., gdyż zaskarżonym rozstrzygnięciem strona pozbawiona została swoich praw do właściwego i należytego rozpoznania zakresu i charakteru jej sprawy i w jej zakresie zgodnego z prawem rozstrzygnięcia i odpowiadającego jej przedmiotowi:
• art. 165 p.p.s.a. polegające na uznaniu, że skarżący wystąpił do WSA w Olsztynie ze sprzeciwem na postanowienie referendarza z dnia 6 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 307/11, co jest niezgodne ze stanem faktycznym, gdyż skarżący wystąpił ze skargą na ww. postanowienie wydane na mocy art. 165 p.p.s.a. zarzucając mu, iż o takowe rozstrzygnięcie nigdy nie wnioskował
• art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 p.p.s.a. przez bezpodstawne jego zastosowanie w faktach sprawy, w sytuacji gdy skarżący nie wnosił wniosku o zmianę postanowienia sądowego, tu postanowienia referendarza sądowego WSA w Olsztynie z dnia 6 lipca 2012 r., zatem zaskarżone postanowienie jest nieważne, gdyż rozstrzyga nieistniejącą sprawę;
• art. 141 § 4 na skutek art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenia zakresu sprawy i podstaw prawnych do możliwości faktycznych i prawnych sprawy, bowiem skarżący wniósł do WSA w Olsztynie formalny sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego w zakresie bezprawnego postanowienia referendarza WSA z dnia 28 listopada 2012 r., a tymczasem zaskarżonym postanowieniem WSA w Olsztynie rozpoznało sprzeciw jako sprzeciw na postanowienie z dnia 6 lipca 2012 r., gdy faktycznie i prawnie nie był on sprzeciwem na owe postanowienie, a jedynie w zakresie bezprawności postanowienia z dnia 28 listopada 2012 r. Zatem z powyższego skarżący występuje do NSA w Warszawie o podjęcie w tym zakresie postępowania wyjaśniającego, dlaczego to w sprawie niniejszej, mimo, iż dla Sędzi WSA w Olsztynie Adama Matuszaka charakter i zakres sprawy jest znany jednoznacznie, na co sam wskazuje zaskarżonym powyżej postanowieniem, a mimo to wydaje w tym zakresie postanowienie z odmiennym i niezgodnym zakresie sprawy i jej charakterze oraz przedmiocie. W tym jednocześnie o powiadomienie na mocy art. art. 155 § 1 P.p.s.a. odpowiednich organów państwa o podejrzeniu naruszenia celowo prawa w niniejszej sprawie na szkodę strony skarżącej i jego sprawy celem jej przewlekłości jak i zagmatwania oraz nieprzestrzegania etyki zawodowej w zakresie wymogu przestrzegania prawa oraz praworządności.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego powyżej postanowienia ze stwierdzeniem jego nieważności, ewentualnie w całości jego uchylenie ze stwierdzeniem rażącego nim naruszenia przepisów prawa ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz na zasadzie art. 155 § 1 p.p.s.a. z powodów istotnie rażących naruszeń art. 165 P.p.s.a. - o poinformowaniu właściwych organów państwa zajmujących się ściganiem przestępstw oraz organów zwierzchnich nad sędzią WSA w Olsztynie - o podjęcie środków dyscyplinujących na przyszłość i dyscyplinarnych konsekwencji w zakresie sprawy za naruszenie dyscypliny i obowiązków oraz etyki zawodowej z powodu istotnie rażących naruszeń prawa - art. 183 § 1 pkt 5 p.p.s.a. jakie w sprawie zaskarżonego powyżej postanowienia miały bezspornie miejsce, gdyż przekroczono uprawnienia i obowiązki służbowe określone ustawą p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu nieważności postępowania należy stwierdzić, iż przekonanie skarżącego, że rozpoznanie jego wniosku nastąpiło z uchybieniem, o którym mowa w art. 183 § 1 pkt 5 p.p.s.a. jest nieuzasadnione. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił w zaskarżonym postanowieniu prawne przyczyny rozpoznania wniosku w kwestionowany przez A. Z. sposób. Sąd wskazał okoliczności, w wyniku których badał przesłanki wynikające z art. 165 p.p.s.a. w celu ewentualnej zmiany postanowienia z dnia 6 lipca 2012 r.

Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek taki może być złożony ponownie, jednakże przyznanie prawa pomocy może nastąpić jedynie wówczas, gdy nastąpiła zmiana okoliczności, które stanowiły podstawę orzeczenia o odmowie uwzględnienia wniosku, rozstrzygnięcie takiego wniosku podejmowane jest bowiem w trybie określonym w art. 165 p.p.s.a.

Jak podniósł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie prawomocnym postanowieniem z dnia 6 lipca 2012 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W konsekwencji z uwagi na związanie tym prawomocnym orzeczeniem na mocy art. 170 p.p.s.a., nowy wniosek w tym względzie rozpoznany być musiał w trybie art. 165 p.p.s.a. W wyniku rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanowieniem z dnia 6 lipca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Zasadniczym powodem takiego rozstrzygnięcia było to, iż skarżący po uprzednim wezwaniu nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia, które służyć miały uzupełnieniu informacji na temat jego sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyjaśnieniu wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego w formularzu wniosku oświadczenia. Stwierdzono, że nie jest możliwe jednoznaczne stwierdzenie, że A. Z. nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie niniejszej i innych prowadzonych przez niego przed WSA w Olsztynie bez uszczerbku koniecznego dla niego utrzymania.

Należy zauważyć, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie prawidłowo rozważył przedstawione w tym wniosku okoliczności i stwierdził, że w świetle przesłanek określonych w art. 165 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie może on być uwzględniony. Skarżący nie przedłożył stosownych dokumentów, ani nie przytoczył takich okoliczności, które wskazywałyby na pogorszenie jego sytuacji materialnej po wydaniu postanowienia z dnia 6 lipca 2012 r., brak jest więc podstaw, by kwestionować odmowę zmiany tego postanowienia.

Skoro skarżący nie wykazał zaistnienia takich zmian w swojej sytuacji materialnej, które przy uwzględnieniu dyspozycji zawartej w art. 165 p.p.s.a. stanowiłyby podstawę do zmiany stanowiska wyrażonego w postanowieniu z dnia 6 lipca 2012 r. i uwzględnienia wniosku, to zasadnym było wydanie zaskarżonego postanowienia.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut, dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. zawiera regulację, w ramach której ustawodawca określa jakie elementy winno zawierać uzasadnienie orzeczenia. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. tylko wtedy, gdy uzasadnienie jest sporządzone w taki sposób, że nie zawiera wszystkich koniecznych elementów bądź dotknięte jest tak oczywistymi brakami, że uniemożliwia to przeprowadzenie kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła. Sąd pierwszej instancji szczegółowo wyjaśnił w zaskarżonym postanowieniu jego podstawę prawną, omówił przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia i w sposób wyczerpujący wyjaśnił dlaczego wniosek skarżącego z dnia 30 lipca 2012 r. należało rozpoznać zgodnie z regulacją zawartą w art. 165 p.p.s.a. Podał też przyczyny odmowy uwzględnienia żądania.

Mając na uwadze powyższe należało przyjąć, iż wszystkie podniesione w zażaleniu zarzuty są nieuzasadnione, a wniosek skarżącego z dnia 30 lipca 2012 r. został rozpoznany zgodnie z przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia