Uzasadnienie
B. W. wniosła w dniu [...] marca 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia.
W toku postępowania sądowego Sąd Wojewódzki powziął informację o śmierci uczestniczek postępowania: M. G., która zmarła w dniu [...] lutego 2012 r. i T. N. (zmarłej w dniu [...] kwietnia 2015 r.).
W odpowiedzi na wezwanie Przewodniczącego do udzielania informacji dotyczącej następców prawnych ww. zmarłych, skarżąca m. in. wniosła o przeprowadzenie postępowania bez następców prawnych zmarłych uczestników oraz w ogóle z wyłączeniem innych osób poza spadkobiercami byłych właścicieli nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej oraz właściwych organów. Jej zdaniem, udział wszystkich aktualnych właścicieli i użytkowników wieczystych znacjonalizowanej nieruchomości w postępowaniu administracyjnym oraz obecnie na etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie jest konieczny, albowiem pomimo przysługiwania takim osobom prawnorzeczowych tytułów do nieruchomości, nie posiadają oni interesu prawnego w rozstrzygnięciu, jakie ma zapaść.
Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. - zawiesił toczące się przed nim postępowanie sądowe, zainicjowane wniesioną przez B. W. skargą.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Wojewódzki wskazywał, że zawieszenie postępowania sądowego wynikało z faktu powzięcia informacji o śmierci uczestniczek postępowania: M. G., która zmarła w dniu [...] lutego 2012 r. i zmarłej w dniu [...] kwietnia 2015 r. T. N., a zatem miało charakter obligatoryjny.
Odnosząc się zaś do stanowiska skarżącej dotyczącego możliwości kontynuowania postępowania sądowego pomimo zaistnienia ww. okoliczności, Sąd Wojewódzki wskazywał, że interes prawny ww. uczestniczek w niniejszym postępowaniu wynikał z faktu, iż władały one wraz z L. K., Z. S., G. P., M. P. i M. G. nieruchomościami stanowiącymi działki o nr ew. [...] i [...], położone w woj. m., powiat g., obręb [...]. Z elektronicznych ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości obejmujących ww. działki (odpowiednio [...] i [...]) nie wynikało, aby ww. osoby były właścicielami przedmiotowych nieruchomości gruntowych. W księgach wieczystych brak jest bowiem wpisów dotyczących właścicieli ww. nieruchomości gruntowych. Natomiast w księgach tych znajdują się wpisy wskazujące na właścicieli wyodrębnionych lokali w budynkach, jakie znajdują się na przedmiotowych nieruchomościach.
Sąd Wojewódzki zwrócił jednocześnie uwagę, iż kontroli sądowej w niniejszym przypadku podlega decyzja nadzorcza wydana przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1948 r., którym utrzymano w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego W. z dnia [...] września 1948 r. uznające, iż nieruchomość ziemska p.n. D., położona w Ż., gm. D., stanowiąca b. własność A. i E. P. podlega pod działanie przepisów art. 2 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm.). Dawną nieruchomość ziemską p.n. D. w chwili obecnej stanowią grunty znajdujące się w obrębie P. Z dokumentacji geodezyjno – prawnej nieruchomości ziemskiej pod nazwą D., sporządzonej na potrzeby postępowania w niniejszej sprawie przez uprawnionego geodetę wynika zaś, że dawny F. należący przed nacjonalizacją do A. i E. P. stanowią aktualnie działki o nr ew. [...] a władającymi przedmiotowymi nieruchomościami zgodnie z ww. opracowaniem są: w odniesieniu do działek nr ew. [...] – Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa P.; w odniesieniu do działki nr ew. [...] – Gmina C.; w odniesieniu do działki nr ew. [...] – Z. S.; w odniesieniu do działek nr ew. [...] – L. K.,.
N., Z. S., G. P., M. P., następcy prawni M. G. i M. G. - w odniesieniu do działki nr ew. [...] – G. i M. P.y; w odniesieniu do działki nr ew. [...] – Skarb Państwa Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Wojewódzki stwierdził, że w sytuacji gdy celem kontrolowanego postępowania nieważnościowego było uzyskanie rozstrzygnięcia stwierdzającego, że dana nieruchomość nie podlegała pod działanie ww. dekretu, to ustalenie takiej okoliczności skutkowałoby możliwością podjęcia dalszych działań prawnych w celu odzyskania nieruchomości w naturze bądź w celu uzyskania odszkodowania. Osoby władające obecnie nieruchomościami, które stanowią dawną nieruchomość ziemską p.n. D. mają zatem interes prawny w niniejszym postępowaniu. Jest on uzasadniony tym, iż w przypadku ewentualnego stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1948 r., utrzymującego w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego W. z dnia [...] września 1948 r., następcy prawni A. i E. P., którymi obecnie są B. W. i W. P., mogliby w drodze powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, powództwa o wydanie nieruchomości, czy powództwa o ustalenie prawa żądać od wszystkich osób aktualnie władających nieruchomością stanowiącą dawny F. zwrotu przedmiotowej nieruchomości w naturze. Podmioty władające aktualnie działkami o nr ew. [...] posiadają zatem interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy.
Sąd Wojewódzki zaznaczył przy tym, że z okoliczności, iż niektóre z osób posiadających status strony w niniejszym postępowaniu zdają się nie być zainteresowane jej wynikiem nie mogło przesądzać o braku ich interesu prawnego w przedmiotowej sprawie, tym bardziej, że brak zainteresowania sprawą może wynikać z nieświadomości skutków, jakie mogłoby pociągać ewentualne ostateczne rozstrzygnięcie o uznaniu, że nieruchomości stanowiące przedmiot postępowania nie podlegały pod działanie przepisów art. 2 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W ocenie Sądu, następcy prawni M. G. i T. N. powinni mieć zatem zapewniony udział w niniejszym postępowaniu w charakterze strony. Nawet jeśli nie władają nią (w tym nie zamieszkują na niej) to zauważyć należy, że z elektronicznych ksiąg wieczystych nieruchomości w powiązaniu z wypisem uproszczonym z rejestru gruntów, dołączonym do opracowania geodezyjno – prawnego znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy, wynika, że zmarłym: M. G. i T. N. przysługiwały udziały w wyodrębnionych lokalach znajdujących się w budynkach, zlokalizowanych na działce nr ew. [...] i [...], które to udziały przeszły obecnie na ich następców prawnych.
Sąd Wojewódzki zwrócił jednocześnie uwagę, iż przedmiot postępowania nie odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego.
B. W. i W. P., w zażaleniu złożonym na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, kwestionując jego prawidłowość, wskazywali, że z treści przytoczonych przez Sąd Wojewódzki ksiąg wieczystych, jak również ksiąg wieczystych wyodrębnionych na wskazywanej przez Sąd nieruchomości lokali, wynika iż stan prawny działek o nr [...] i [...] jest uregulowany, zaś współwłaściciele lokali na nich posadowionych (w tym M. G. i T. N.) są także współwłaścicielami tego gruntu.
Skarżący podnosili, że podmiotom, którym przysługuje prawo własności chronione przepisami o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, nie mają interesu prawnego w rozstrzygnięciu niniejszego postępowania. Udział wszystkich aktualnych właścicieli i użytkowników wieczystych znacjonalizowanej nieruchomości, w postępowaniu administracyjnym, oraz obecnie na etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie jest konieczny. Pomimo bowiem przysługiwania im tytułów prawnorzeczowych do nieruchomości, nie posiadają oni interesu prawnego w rozstrzygnięciu, jakie ma zapaść. Istnienie interesu prawnego należy oceniać na gruncie norm prawa materialnego, które przesądzają - w rozumieniu art. 28 k.p.a. - o nadaniu przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym. Przeprowadzenie niniejszego postępowania administracyjnego, a na obecnym etapie - sądowoadministracyjnego, nie ustanawia po stronie uczestników - współwłaścicieli działek gruntu, zabudowanych boksami garażowymi i lokalami mieszkalnymi, nowego stanu prawnego i w żaden sposób nie oddziałuje na ich prawa i obowiązki.
Pozostają one niezmienne niezależnie od wydanego rozstrzygnięcia. Wszyscy uczestnicy mają potwierdzone swoje tytuły prawnorzeczowe właściwymi wpisami do ksiąg wieczystych i ich prawa chronione są na podstawie przepisów o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Żadne z orzeczeń jakie mogą zapaść w niniejszej sprawie, nie będzie wpływać na ustalone tytuły prawne do nieruchomości i nie będzie ich w żaden sposób ograniczać. Wobec treści ksiąg wieczystych i przysługiwania własności uczestnikom postępowania, wskazane przez Sąd Wojewódzki w zaskarżonym orzeczeniu roszczenia o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, powództwa o wydanie nieruchomości czy ustalenie prawa i zwrot nieruchomości w naturze są iluzoryczne i pozbawione podstaw prawnych.
Odpowiedź na zażalenie nie została wniesiona.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony (zgodnie z art. 12 p.p.s.a także uczestnika postępowania) lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela, z zastrzeżeniem § 3. Jednocześnie, w myśl § 3 ww. artykułu, nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego.
Mając zatem na uwadze powyższe przepisy, Sąd I instancji powziąwszy informację o śmierci M. G. i T. N., które brały udział w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym w charakterze stron, zasadnie zawiesił postępowanie sądowe, zainicjowane wniesioną przez B. W. skargą.
Odnosząc się do stanowiska wnoszących zażalenie o braku podstaw do zawieszenia niniejszego postępowania z uwagi na brak po stronie zmarłych M. G. i T. N. interesu prawnego należy uznać je za nieprawidłowe. Zasadniczo bowiem ustalenie istnienia po stronie skarżącego (uczestnika postępowania) interesu prawnego leży w zakresie dokonywanej przez Sąd merytorycznej oceny skargi, która przed jej dokonaniem uwzględnia określony przez organy krąg podmiotów dysponujących takim interesem w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym (art. 32 i 33 p.p.s.a.).
W niniejszym przypadku kontroli sądowej podlega decyzja nadzorcza wydana przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] listopada 1948 r., którym utrzymano w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego W. z dnia [...] września 1948 r. uznające, iż nieruchomość ziemska p.n. D., położona w Ż., gm. D., stanowiąca b. własność A. i E. P. podlega pod działanie przepisów art. 2 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W toczącym się w tym przedmiocie postępowaniu administracyjnym, organ uznał za strony postępowania osoby dysponujące tytułem własności do lokali położonych na ww. nieruchomości gruntowej, przyjmując, iż w zaistniałej sytuacji przysługuje im w tym przypadku interes prawny. Przyjmując zatem, że ww. interes prawny związany był z przysługującym M. G. i T. N. tytułem prawnym do nieruchomości, a więc nie odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłych, obowiązkiem Sądu było zapewnienie możliwości uczestniczenia ich następcom prawnym w toczącym się postępowaniu sądowym, mającym na celu kontrolę postępowania administracyjnego, w którym zmarłym przyznano status strony.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.