Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 24 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi D. F. uchylił decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 9 marca 2015 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęcie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w obrębie H., gmina S., oznaczonej jako działki nr ew. [...] przeznaczonej pod budowę obwodnicy miasta S. w ciągu drogi krajowej nr [...] oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 1101 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Od tego wyroku skargę kasacyjną złożył Minister Infrastruktury i Rozwoju wnosząc o jego uchylenie w całości. Tytułem wpisu od skargi organ uiścił kwotę 100 zł.
Zarządzeniem z dnia 17 listopada 2015 r. Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał Ministra do uzupełnienia wpisu od skargi kasacyjnej od wspomnianego wyroku o kwotę 451 zł, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej.
Minister Infrastruktury i Budownictwa złożył od opisanego zarządzenia zażalenie wnosząc o jego uchylenie w całości.
Zaskarżonemu zarządzeniu organ zarzucił naruszenie przepisów postępowania:
- - art. 231 zd. pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) poprzez niewłaściwe jego zastosowanie, w sytuacji gdy przedmiotem zaskarżenia nie była należność pieniężna;
- - art. 231 zd. ostatnie p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie;
- - nieprawidłowe zastosowanie § 3 w zw. z § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm. dalej także jako: rozporządzenie), poprzez błędne ustalenie wysokości wpisu na kwotę 551 zł, w sytuacji gdy zaskarżony akt nie obejmował należności pieniężnej,
- - niezastosowanie § 3 w zw. z § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia, w sytuacji gdy skarga kasacyjna dotyczyła decyzji wydanej w postępowaniu administracyjnym, które nie obejmowało należności pieniężnej.
Uzasadniając swoje stanowisko Minister Infrastruktury i Budownictwa wskazał, że kwestia odszkodowania, którego dotyczyła zaskarżona decyzja ma charakter wtórny do samego wywłaszczenia. Oznacza to, że przy zaskarżeniu decyzji odszkodowawczej, będącej następstwem wywłaszczenia, wpisem należnym od takiej skargi jest wpis stały w wysokości 200 zł, tj. wpis w sprawie z zakresu nieruchomości zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia. Wnoszący zażalenie zwrócił uwagę na uchwałę NSA z dnia 20 maja 2010 r. sygn. akt I OPS 14/09, w której stwierdzono, że "w sprawie ze skargi na decyzję administracyjną o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu wysokości odszkodowania pobiera się wpis stały określony w § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, także wówczas, gdy skarżący kwestionuje tylko wysokość ustalonego odszkodowania."
Pełnomocnik Ministra podniósł, że wprawdzie w uchwale NSA wskazał, że "kwestia rodzaju i wysokości wpisu sądowego w razie zaskarżenia odrębnych decyzji o ustaleniu wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wykracza poza zakres rozpoznawanego wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich", jednak nie można a contrario z tego wywodzić, że w sprawach, w których wydano odrębną decyzję o ustaleniu odszkodowania z tytułu wcześniej dokonanego wywłaszczenia, należy wnieść wpis stosunkowy. Przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 687 ze zm.) miały za zadanie przyspieszyć proces inwestycyjny, nie zaś wpływać na skutki prowadzonych postępowań w zakresie kosztów postępowania. Zarówno w zakresie postępowań objętych przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami, jak również prowadzonych w oparciu o odrębne regulacje prawne, przedmiotem postępowania jest nieruchomość, co oznacza, że sprawa ma charakter wywłaszczeniowo-odszkodowawczy. Dostrzec trzeba, że pomiędzy tymi sprawami nie ma żadnych różnic, z wyjątkiem liczby wydawanych rozstrzygnięć.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie jest uzasadnione.
Spór w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do ustalenia charakteru wpisu od skargi kasacyjnej wniesionej od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego kontrolującego decyzję o ustaleniu wysokości odszkodowania za przejęcie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości w trybie określonym w ustawie z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych.
Zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł. Przepis ten wiąże zatem wysokość wpisu od skargi kasacyjnej z kwotą wpisu od skargi. Wpis ten określa się uwzględniając wysokość wpisu od skargi, który powinien był zostać uiszczony w świetle art. 231 p.p.s.a. i przepisów rozporządzenia, a nie tego, który faktycznie został uiszczony od skargi.
Należy bowiem zauważyć, że prawodawca w § 3 rozporządzenia używa zwrotu "połowa wpisu od skargi", a nie "połowa uiszczonego wpisu od skargi" co prowadziłoby do uzależnienia określenia wpisu od skargi kasacyjnej od faktycznie uiszczonego w danej sprawie wpisu od skargi, rozpoznanej przez wojewódzki sąd administracyjny (por. postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2013 r. II FSK 615/13, LEX nr 1310028).
Stąd też, aby ustalić prawidłową wysokość wpisu od skargi kasacyjnej należy w pierwszej kolejności ustalić należny wpis od skargi. W niniejszej sprawie należy zatem ocenić, czy sąd I instancji zasadnie przyjął, że od skargi na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 9 marca 2015 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęcie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości przysługuje wpis stosunkowy w wysokości 1101 zł.
Ustawodawca przewidział dwa rodzaje wpisów sądowych tj. wpis stały i wpis stosunkowy. Zgodnie z art. 231 p.p.s.a. wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. W innych sprawach pobiera się wpis stały. O rodzaju wpisu sądowego decyduje zatem w zasadzie charakter sprawy, w której wniesiono skargę, a dokładnie to, czy przedmiot skargi - a więc rozstrzygnięcie organu - wiąże się bezpośrednio z określonymi świadczeniami pieniężnymi. Wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi tylko ta część należności pieniężnej, która została zakwestionowana w skardze (por. uchwała NSA z dnia 28 stycznia 2008 r., I FPS 7/07, ONSA WSA 2008, nr 2, poz. 24).
W niniejszej sprawie Przewodniczący Wydziału IV WSA w Warszawie przyjął, że od skargi wniesionej przez D. F. należy, stosownie do § 1 pkt 2 rozporządzenia, uiścić wpis stosunkowy w kwocie 1101 zł, która stanowi 3% określonej przez skarżącego wartości zaskarżenia (36 674 zł).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wpis od skargi w rozpoznawanej sprawie został ustalony w prawidłowej wysokości.
Należy zwrócić uwagę, że ustalenie wysokości odszkodowania w niniejszej sprawie nastąpiło w związku z wcześniejszym wydaniem decyzji o udzieleniu zezwolenia na realizację inwestycji drogowej i przejęciem nieruchomości przeznaczonej pod inwestycję drogową z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa. Procedurę nabywania nieruchomości pod drogi określa art. 12 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, zgodnie z którym nieruchomości wydzielone decyzją o udzieleniu zezwolenia na realizację inwestycji drogowej stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa w odniesieniu do dróg krajowych z dniem, w którym decyzja ta stała się ostateczna (ust. 4). Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się natomiast w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o udzieleniu zezwolenia na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna (ust. 4b).
Wbrew stanowisku wnoszącego zażalenie organu zaskarżona decyzja zakończyła odrębne od postępowania prowadzonego na podstawie art. 11a i n. ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r., postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania, choć niewątpliwie dla jej wydania konieczne było wcześniejsze wydanie decyzji o udzieleniu zezwolenia na realizację inwestycji drogowej. Decyzja wydana na podstawie art. 18 ust. 1 powołanej ustawy posiada więc odrębny byt i jako taka bezpośrednio wiąże się z określonymi świadczeniami pieniężnymi, kreując jedynie należność pieniężną w postaci odszkodowania (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1473/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie ma przeszkód, aby w sposób precyzyjny określić wartość przedmiotu zaskarżenia, która stanowi różnicę pomiędzy wysokością przyznaną skarżącemu przez organ pierwszej instancji, a wysokością wynikającą z zaskarżonej decyzji organu odwoławczego.
Zdaniem NSA, w rozpoznawanej sprawie nie może mieć zastosowania teza przedstawiona w powołanej przez stronę wnoszącą zażalenie uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 14/09. W powołanej uchwale stwierdzono, że w sprawie ze skargi na decyzję administracyjną o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu wysokości odszkodowania pobiera się wpis stały określony w § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r., także wówczas, gdy skarżący kwestionuje jedynie wysokość ustalonego odszkodowania. Uchwała odnosiła się jednak tylko do tych decyzji, mocą których dokonano zarówno wywłaszczenia, jak i ustalono odszkodowanie, bowiem pytanie podmiotu wnioskującego o podjęcie uchwały, tj. Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczyło wyłącznie kwestii określenia charakteru wpisów od skarg na decyzje zawierające orzeczenie zarówno o wywłaszczeniu, jak i odszkodowaniu.
W uzasadnieniu uchwały NSA wyraźnie wskazał, że kwestia rodzaju i wysokości wpisu sądowego w razie zaskarżenia odrębnych decyzji o ustaleniu wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wykraczała poza zakres wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich. Ponadto zaskarżona uchwała dotyczyła regulacji prawnej określonej w ustawie o gospodarce nieruchomościami, gdzie zasadą jest rozstrzyganie o wywłaszczeniu i odszkodowaniu w ramach jednego postępowania, natomiast tryb określony we wspomnianej specustawie drogowej zakłada, że kwestie pozbawienia własności nieruchomości i odszkodowania, rozstrzyga się w odrębnych decyzjach. Określając rodzaj wpisu sądowego nie można zatem – wbrew twierdzeniom organu – utożsamiać spraw, w których przedmiotem zaskarżenia, tak jak w niniejszej sprawie, jest decyzja ustalająca odszkodowanie ze sprawami, w których skargi dotyczą decyzji zawierających orzeczenie o wywłaszczeniu oraz ustaleniu odszkodowania jako obligatoryjnym elemencie decyzji o wywłaszczeniu.
W konsekwencji przedstawionych rozważań należy przyjąć, że skoro wysokość wpisu od skargi w niniejszej ustalono prawidłowo, to w świetle § 3 rozporządzenia wpis od skargi kasacyjnej wynosi 551 zł. W związku z tym, że skarżący kasacyjnie organ uiścił tytułem wpisu kwotę 100 zł, to zasadnie Przewodniczący Wydziału IV WSA w Warszawie zaskarżonym zarządzeniem wezwał go do uzupełnienia wpisu o kwotę 451 zł.
Podobne stanowisko odnośnie do charakteru wpisu sądowego od skarg na decyzje o ustaleniu wysokości odszkodowania za nieruchomość NSA zajął m.in. w postanowieniach: z dnia 4 grudnia 2015 r., sygn. akt I OZ 1594/15 oraz I OZ 1592/15, 12 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1473/15, z dnia 15 lipca 2015 r. sygn. akt I OZ 734/15.
Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a. oddalił zażalenie.