Uzasadnienie
A. L. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wyjaśnił, że prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, przy czym sytuacja finansowa firmy jest "tragiczna" w związku z niewypłacalnością kontrahentów za wykonane usługi. Podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z konkubiną i małoletnią córką, zaś w części wniosku obejmującej osiągane w rodzinie dochody wskazał "0". Skarżący wezwany do uzupełnienia wniosku złożył zeznanie podatkowe za 2014 r. z ujawnionym dochodem brutto – 167 061,80 zł. Ponadto wskazał, że otrzymuje od swojej matki, w której domu zamieszkuje oraz matki konkubiny pomoc finansową w wysokości 500 zł, którą wyczerpują koszty utrzymania. Oświadczył, że nie może przedstawić wyciągów z rachunku bankowego, gdyż system bankowości [...] nie przewiduje możliwości generowania wyciągów jeżeli w danym okresie nie nastąpiły operacje na rachunku. Do pisma załączył kserokopię postanowienia sądu powszechnego o zwolnieniu z opłaty od skargi na przewlekłość postępowania.
Postanowieniem z 18 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący podtrzymał w całości swoje stanowisko określone we wniosku o przyznanie prawa pomocy wraz z dokumentacją w niej zawartą. Zarzucił m.in., iż Sąd nie odniósł się do złożonego przez niego pełnego wyjaśnienia deklaracji PIT 2014 r. i zawartych tam pełnoprawnych informacji o nieotrzymaniu należnych wynagrodzeń i toczących się postępowaniach sądowych. Podniósł także, iż ma "sporo" postępowań egzekucyjnych w sprawie. Za wadliwe i błędne uznał stwierdzenie Sądu o niewykazaniu "czegoś tam", gdyż nie dano mu szansy by to przedstawić. Wskazał, że Sąd w swoich wytycznych tego nie określił, ani nie wystąpił o uzupełnienie danych dowodowych koniecznych do zwolnienia z kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 5 listopada 2015 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, aby zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Z przedłożonego zeznania podatkowego za 2014 rok wynika, że skarżący osiągnął dochód w wysokości 167 061,80 zł. Nie przedstawił natomiast żadnej dokumentacji, która obalałaby powyższe. Oświadczył także, że otrzymuje pomoc finansową od swojej matki i matki konkubiny w wysokości 500 zł, którą wyczerpują koszty utrzymania. Nie złożył jednak żadnych dowodów potwierdzających ich wysokość.
Skarżący w żaden sposób nie udokumentował także faktu zadłużenia, nie wskazał ani kwoty ani nawet jego skali, poza stwierdzeniem, że "ma ich sporo". Natomiast fakt zadłużenia, skarżący mógł wykazać poprzez nadesłanie kserokopii wezwań do zapłaty, nakazów zapłaty, pisma informującego o wpisaniu go do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych czy też - w przypadku wszczęcia postępowania egzekucyjnego – korespondencji od komornika bądź innego organu egzekucyjnego. Sąd uznał, że nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej, skarżący utrudnił dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Powyższe oznacza, iż skarżący mógł zabezpieczyć środki niezbędne do uiszczenia kosztów sądowych w sprawie niniejszej, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł (wpis od skargi).
A. L. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. W obszernym uzasadnieniu opisał swoją aktualną sytuację życiową oraz przedstawił uwagi do motywów zaskarżonego postanowienia. Do zażalenia dołączono m.in. kserokopie dokumentów dotyczących postępowań egzekucyjnych prowadzonych przeciwko skarżącemu w 2014 i 2015 r. oraz potwierdzających przyznanie A. L. prawa pomocy w postępowaniu przed sądem powszechnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo - administracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony.
Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu pierwszej instancji, że informacje podane przez skarżącego nie przyczyniły się do wyjaśnienia jego rzeczywistej sytuacji materialnej i nie rozwiały wątpliwości co do źródeł jego utrzymania. Podkreślić należy, że zapewnienia strony o trudnej sytuacji majątkowej, ogólnikowe i udokumentowane w sposób selektywny - nie mogą stanowić podstawy oceny sytuacji majątkowej. Zasadnie Sąd ten zwrócił uwagę, że skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji, która podważyłaby fakt uzyskania w 2014 r. dochodu w wysokości uwidocznionej w złożonym formularzu PIT-36L, tj. 167 061,80 zł. Na etapie postępowania przed Sądem I instancji skarżący nie udokumentował także faktu zadłużenia, nie wskazał nawet jego kwoty. Dokumentację taką przedstawił dopiero na etapie zażalenia. W takiej sytuacji nie można Sądowi I instancji zarzucić naruszenia prawa poprzez nieprawidłową ocenę okoliczności sprawy, skoro przed wydaniem zaskarżonego postanowienia strona nie przedstawiła tych informacji.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela także zastrzeżenia Sądu I instancji odnośnie braku uprawdopodobnienia, że skarżący utrzymuje się wyłącznie z pomocy finansowej rodziny w kwocie 500 zł. Brak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego, a także brak ich wyszczegółowienia, brak dowodów na wysokość innych wydatków uniemożliwia zestawienie miesięcznych wydatków skarżącego z deklarowaną wysokością środków pozyskiwanych od rodziny. Powyższe uniemożliwiło ustalenie realnej kwoty dochodów skarżącego, a także ciążących na nim zobowiązań, stąd też należy przyjąć, jak trafnie to uczynił Sąd pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja była na tyle trudna, by zasługiwała na przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.