Uzasadnienie
A. P. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe z matką. Dochód rodziny stanowi kwota 4.000 zł, na którą składa się: dochód skarżącej z renty rodzinnej w wysokości 2.400 zł netto i dochód jej matki 1.600 zł netto. Ponadto skarżąca oświadczyła, iż nie posiada żadnych oszczędności, jako majątek nieruchomy wskazała udział 4/6 we współwłasności domu o powierzchni użytkowej 112 m2 (nieruchomość obciążona kredytem hipotecznym dolarowym – brak wskazania kwoty) oraz udział 4/6 we współwłasności nieruchomości rolnej o powierzchni 3,58 ha (nieruchomość obciążona kredytem hipotecznym dolarowym – brak wskazania kwoty). Majątku ruchomego skarżąca nie określiła. Jako wydatki skarżąca wskazała: zobowiązania kredytowe hipoteczne - ok. 600-700 zł (zależność kursowa waluty); zobowiązania kredytowe konsumpcyjne – ok. 920 zł; karta kredytowa – ok. 250 zł miesięcznie; opłaty za utrzymanie domu – ok. 350 zł miesięcznie; koszt leków – 90 zł miesięcznie; utrzymanie mieszkania matki – 950 zł miesięcznie; koszt opieki całodobowej – 1.200 zł miesięcznie; dojazdy, leki, środki czystości i pielęgnacji dla osoby starszej – ok. 250 zł miesięcznie.
Skarżąca podała, iż aktualnie jest jedynym opiekunem zdolnym do całodobowej opieki nad matką, która ma 84 lata, jest wdową (ojciec zmarł 6 września 2014 r.) i choruje na [...]. Podała, iż w lutym 2015 r. jej matka złamała drugą nogę w biodrze i aktualnie przebywa ona w ośrodku rehabilitacyjno-leczniczym, poza miejscem zamieszkania skarżącej. Koszt dojazdu do ww. ośrodka jest wysoki, także koszty utrzymania mieszkania matki i wydatki na jej utrzymanie są znaczne.
Pismem z dnia 17 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawo pomocy poprzez: 1) udokumentowanie spłaty kredytu hipotecznego;
- 2) udokumentowanie spłaty "zobowiązań konsumpcyjnych"; wskazanie wszystkich osób zamieszkujących pod adresem skarżącej;
- 3) udokumentowanie wydatków na utrzymanie mieszkania skarżącej i jej matki oraz wyjaśnienie czy jest to ten sam adres;
- 4) złożenie dokumentu potwierdzającego koszty opieki nad matką;
- 5) złożenie dokumentu potwierdzającego wysokość renty skarżącej i świadczenia emerytalnego (rentowego) jej matki;
- 6) złożenie wyciągu z rachunku bankowego skarżącej za ostatnie trzy miesiące.
W odpowiedzi na powyższe skarżąca złożyła pismo, w którym oświadczyła m.in., że nie rozumie pojęcia "udokumentowanie spłaty zobowiązań konsumpcyjnych", poza tym nie musi rozliczać się na postawie paragonu z matką, która jej ufa. Jednocześnie oświadczyła, że wysokość emerytury matki, która "była nauczycielką w latach socjalizmu", jest tajemnicą. Jednocześnie skarżąca przedstawiła adresowane do niej i M. L. zawiadomienia o spłacie kredytu wystawione przez Bank [...] oraz wygenerowane elektronicznie wyciągi z rachunku w [...].
Postanowieniem z 18 września 2015 r., sygn. akt VIII SAB/Wa 152/15 referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca zakwestionowała dokonane przez referendarza sądowego ustalenia w odniesieniu do dochodu miesięcznego skarżącej oraz jej sytuacji materialnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 5 listopada 2015 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wedle oświadczenia wnioskodawczyni prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z matką, a dochodem rodziny jest kwota 4.000 zł. Skarżąca określiła także wydatki jakie ponosi w związku z utrzymaniem mieszkania matki, jej leczeniem i utrzymaniem.
W związku z tym, iż powołane dane nie obrazowały w pełni jej sytuacji finansowej i materialnej skarżąca była wezwana do ich uzupełnienia, czego nie uczyniła. Zaniechała wyjaśnienia i udokumentowania dochodów matki i kosztów jej utrzymania. Powyższe skutkuje uznaniem, że skarżąca nie wyjaśniła, jaka jest jej rzeczywista sytuacja majątkowa. Nadto skarżąca nie wskazała, kim dla niej jest M. L., który wedle jej oświadczenia zamieszkuje pod tym samym adresem i na którym ciążyło (wspólnie ze skarżącą) zobowiązanie kredytowe na kwotę 22.000 zł. W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała swej sytuacji finansowej w wystarczający sposób, wobec czego niemożliwym uczyniła weryfikację swoich twierdzeń o braku środków finansowych, z których mogłaby pokryć należności sądowe. W konsekwencji Sąd uznał, że strona nie udowodniła, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
A. P. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie. W obszernym uzasadnieniu opisała swoją aktualną sytuację życiową oraz przedstawiła uwagi do motywów zaskarżonego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo - administracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony.
Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.
Naczelny Sąd Administracyjny za prawidłową uznaje ocenę sytuacji majątkowej i rodzinnej zaprezentowaną przez Sąd pierwszej instancji, który stwierdził, że informacje przedstawione przez skarżącą zarówno w formie jej oświadczeń, jak i w ramach złożonej dokumentacji nie uzasadniają przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Twierdzenia strony o trudnej sytuacji majątkowej, które są ogólnikowe i udokumentowane w sposób selektywny - nie mogą stanowić podstawy oceny sytuacji majątkowej. Zasadnie Sąd ten zwrócił uwagę, że skarżąca pomimo stosownego wezwania nie wyjaśniła i nie udokumentowała dochodów matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Nie udokumentowała również kosztów jej utrzymania. Nie wyjaśniła także kim dla niej jest M. L., na którym wspólnie ze skarżącą ciąży zobowiązanie kredytowe. Powyższe uniemożliwiło ustalenie realnej kwoty dochodów w gospodarstwie domowym skarżącej, a także wysokości średnich miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie skarżącej i jej matki.
W tej sytuacji należało przyjąć, jak trafnie to uczynił Sąd pierwszej instancji, że skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja była na tyle trudna, by zasługiwała na przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.