Uzasadnienie
P. S. w dniu 10 sierpnia 2015 r. nadesłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.
Postanowieniem z dnia 30 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił P. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego (pkt I) i umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt II).
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że P. S. w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest dochód uzyskiwany z tytułu umowy o pracę w wysokości 1 800,00 zł brutto (ok. 1 300,00 zł netto) miesięcznie. Wynagrodzenie to obecnie nie jest zajęte przez komornika sądowego. P. S. stwierdził ponadto, że wynajmuje pokój bez formalnej umowy najmu i z tego tytułu płaci 600 zł. Ponosi również stałe miesięczne wydatki na zakup biletu miesięcznego (112 zł), opłaty za telefon komórkowy (ok. 40 zł), za internet bezprzewodowy (ok. 50 zł). Na zakup żywności i środków czystości przeznacza ok. 400 zł. Dodał, że nie posiada żadnego majątku, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W ocenie wnioskodawcy samodzielnie nie jest on w stanie skutecznie bronić swoich praw przed sądem, a brak środków finansowych nie pozwala mu na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika.
Pismem z dnia 20 sierpnia 2015 r. Sąd wezwał wnioskodawcę, w terminie 7 dni, do złożenia dokumentów, które pozwoliłyby na ocenę jego aktualnego stanu majątkowego, tj. dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanego dochodu z tytułu umowy o pracę, odpisu zeznania podatkowego za rok 2014, ewentualnie zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych w 2014 r. oraz wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Sąd wskazał jednocześnie, że niewykonanie w zakreślonym terminie wezwania skutkować będzie odmową przyznania prawa pomocy. Wezwanie to P. S. otrzymał w dniu 25 sierpnia 2015 r., ale w wyznaczonym terminie nie nadesłał żądanych dokumentów.
Odmawiając przyznania prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do przyznania takiej pomocy. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest zatem uzależnione od tego co zostanie udowodnione przez stronę. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że skoro udzielenie z budżetu państwa wsparcia w postaci przyznania stronie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowego, to pomoc taka przysługuje nie osobom, które same uznają się za niezamożne, lecz takim, które fakt ten wykażą stosownymi dokumentami. Z tych względów strona występująca z wnioskiem o prawo pomocy zobowiązana jest nie tylko do przedstawienia we wniosku wszelkich faktów odnoszących się do swojej sytuacji materialnej, ale także do udokumentowania tychże okoliczności.
P. S. nie przedstawił żadnych dokumentów pozwalających na ustalenie jego aktualnych możliwości finansowych. Nie została potwierdzona ani aktualna wysokość uzyskiwanego przez niego dochodu, ani wysokość ponoszonych wydatków. Również kwestia kont bankowych oraz wysokości posiadanych na nich środków nie została wyjaśniona przez wnioskodawcę. Nienadesłanie wskazanych w wezwaniu sądowym dokumentów, a także niewyjaśnienie rozbieżności co do wysokości środków, jakimi dysponuje oraz ponoszonych wydatków skutkuje brakiem możliwości prawidłowego ustalenia stanu majątkowego skarżącego i oceny czy samodzielne pokrycie kosztów działania profesjonalnego pełnomocnika skutkować będzie uszczerbkiem w utrzymaniu koniecznym wnioskodawcy, zwłaszcza że informacje strony odnoszące się do wysokości środków, jakimi ona dysponuje, są niespójne.
Natomiast sama okoliczność, że P. S. uczestniczy w kilkudziesięciu postępowaniach nie może prowadzić do uwzględnienia jego wniosku. Skoro P. S. nie uzupełnił złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, to oznacza to, że nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego, co z kolei prowadzi do odmownego załatwienia przedmiotowego żądania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił ponadto, że z uwagi na to, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako "P.p.s.a.") wnioskodawca ustawowo zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, należało umorzyć postępowanie w części dotyczącej jego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznaniu podlegał jedynie wniosek w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego.
Na postanowienie WSA w Warszawie zażalenie wniósł P. S., stwierdzając, że wniosek o przyznanie prawa pomocy uzasadnił w sposób właściwy, a braki formalne uzupełnił w wymaganym terminie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powołanych przepisów wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się on w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, na które powołał się w swym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe dotyczące swego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Niedopełnienie obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz żądanych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pismem z dnia 20 sierpnia 2015 r. wezwał P. S. do złożenia dokumentów mających na celu ustalenie jego aktualnych możliwości finansowych. Wezwania tego P. S. jednak nie wykonał. Wnioskodawca nie przedstawił niezbędnych informacji oraz dokumentów, które pozwoliłyby na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności finansowych. Brak takich danych uniemożliwił Sądowi I instancji dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny, czy sytuacja majątkowa wnioskodawcy odpowiada przesłankom wymienionym w art. 246 P.p.s.a. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko wobec osób, które w sposób przekonujący wykazały, że spełniają przesłanki do otrzymania przedmiotowej pomocy. Nie ma podstaw do uwzględnienia żądania osoby, która nie wykaże, że spełnia warunki do otrzymania wnioskowanego prawa pomocy.
W tym stanie rzeczy należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy, gdyż wnioskodawca nie wykazał w sposób dostateczny, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 P.p.s.a. uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.