Postanowienie NSA z 16 stycznia 2018 r., I OZ 1867/17

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 16 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.W. i M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 października 2017 r., sygn. akt II SA/Wr 761/16 odmawiające D.W. i M.W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym

Sprawa

w sprawie ze skargi D.W. i M.W. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Wr 711/15 w sprawie ze skargi D.W., M.W., J.W. i M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie rozgraniczenia nieruchomości postanawia oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Maciej Dybowski przewodniczący

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 października 2017 r., sygn. akt II SA/Wr 761/16 (dalej postanowienie z 24 października 2017 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił D.W. i M.W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D.W. i M.W. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 stycznia 2016 r. sygn. akt II SA/Wr 711/15 w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W. i M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie rozgraniczenia nieruchomości.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 24 lutego 2017 r. II SA/Wr 761/16 skarga o wznowienie postępowania została odrzucona. D.W. i M.W. (dalej skarżący) wnioskiem z 12 kwietnia 2017 r. wnieśli o przyznanie prawa pomocy. Wnioskiem z 21 maja 2017 r. wnieśli o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie referendarza M. K. oraz wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2017 r. II SA/Wr 761/16 Sąd odrzucił wniosek skarżących o wyłączenie sądu. Na postanowienie nie przysługiwał żaden środek odwoławczy.

Wniosek o wyłączenie referendarza sądowego został przez Sąd oddalony postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2017 r. II SA/Wr 761/16, na które skarżący wnieśli zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał, że zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej ppsa) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2. w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wobec tego, że Referendarz sądowy, który wcześniej był wyznaczony do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, został objęty wnioskiem o wyłączenie, zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 258 § 4 ppsa, a więc rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy do Sądu.

Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 ppsa) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca obowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny jest to, czy wnioskodawcy wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Przechodząc do oceny złożonego w niniejszej sprawie przez skarżących wniosku, Sąd stwierdził, że ze złożonego wniosku wynika, że wnioskodawcy gospodarstwo domowe prowadzą sami, nie mają żadnego majątku (poza współwłasnością nieruchomości o powierzchni 2488 m2). Utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 3071,78 zł miesięcznie. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą 500 zł, na leki wydają ok. 800 zł, a na pisma procesowe około 1000 zł miesięcznie.

Oceniając wniosek Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazali, że ich sytuacja majątkowa uzasadniałaby przyznanie im prawa pomocy. Z przedłożonych przy piśmie z 19 lipca 2017 r. odcinków emerytur wynika, że skarżący dysponują kwotą 3071,78 zł miesięcznie. Łącznie skarżący ponoszą koszty utrzymania w wysokości 2300 zł miesięcznie. Przyjmując przedstawione dane za wiarygodne, uznać trzeba, że skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Skargę w niniejszej sprawie odrzucono bez wzywania skarżących o wpis sądowy, a do chwili obecnej skarżący nie zostali obciążeni żadnymi kosztami sądowymi. Zdaniem Sądu ocena danych zawartych w złożonym wniosku prowadzi do konkluzji, że brak jest możliwości przyznania wnioskodawcom prawa pomocy (choćby częściowego). Skoro bowiem to na wnioskodawcach spoczywał obowiązek wykazania, że nie są w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania, a tego nie wykazano, to należało odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (k. 14-16, 31-33v, 39, 43-45, 70-72, 100-102 akt II SA/Wr 761/17).

Postanowienie z 24 października 2017 r. zaskarżyli D.W. i M.W., którzy podnieśli, że jest ono niesprawiedliwe, nieważne, a "strona skarżąca była uporczywie dyskryminowana w Sądzie, pozbawiana prawa do obrony, prawa pomocy" (k. 120-121 akt II SA/Wr 761/16).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Prawo pomocy może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 ppsa). W zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata bądź radcę prawnego. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ppsa). Prawo pomocy w zakresie częściowym polega na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego. Jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa), to przysługuje jej prawo pomocy w zakresie częściowym.

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swoją sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności, jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją, która stanowi wyjątek od tej zasady. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i winno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe.

Sąd I instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy trafnie ocenił sytuację materialną skarżących. Zasadnicze znaczenie dla oceny wniosku skarżących ma to, że nie przedłożyli oni żądanych dokumentów, które miały w sposób jednoznaczny i precyzyjny przedstawić ich sytuację majątkową (k. 31-33v akt II SA/Wr 761/16). Nie sposób pominąć, że skarżący otrzymują stały dochód z tytułu emerytur. Biorąc zatem pod uwagę stabilną sytuację finansową wnioskodawców (stały miesięczny dochód z emerytur w łącznej wysokości 3.071,78 zł), jak również mając na względzie, że wnioskodawcy nie udzielili skonkretyzowanej informacji dotyczącej m.in. wysokości ponoszonych wydatków, należało uznać, że nie wykazali oni, że spełniają przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym.

W niniejszym postępowaniu Sąd trafnie skorzystał z możliwości określonej w art. 255 ppsa i wezwał wnioskodawców do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień (k. 35-38, 48, 55, 56, 63, 64 akt II SA/Wr 761/16). Skarżący wezwani do uzupełnienia oświadczenia winni z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Wezwania tego skarżący jednak nie wykonali. W orzecznictwie sądów administracyjnych i w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 1116-1117, nb 1, 3).

Zaskarżone postanowienie jest ważne. Subiektywne odczucia skarżących, podnoszone w zażaleniu, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia zażalenia.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa, orzekł jak w sentencji.