Uzasadnienie
Postanowieniem z 20 stycznia 2014 r., IV SA/Gl 924/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego.
W uzasadnieniu, Sąd pierwszej instancji wskazał, że wcześniej w toku postępowania skarżący wnosił o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Z uwagi na to, że skarżący nie udzielił odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób obecnie pokrywa koszty swojego utrzymania, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił jego wniosek. Postanowieniem z 18 grudnia 2013 r., I OZ 1195/13 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na to postanowienie.
Niezależnie od powyższego, 6 listopada 2013 r. skarżący przedłożył kolejny formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, w którym ponownie oświadczył, że gospodaruje samotnie, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani majątku, zamieszkuje w "spółdzielczej kawalerce o powierzchni 20,70 m2" zaś jedynym dochodem jest dla niego zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. Podkreślił przy tym, że ustanowienie pełnomocnika jest w niniejszej sprawie konieczne z uwagi na potrzebę sporządzenia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2013 r.
Opisane wyżej żądanie uznane zostało za nowy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy.
Rozpoznając wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. wynika, że warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskujący zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie. Wnioskodawca powinien więc podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania mu prawa pomocy. Nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przez niego udowodnione.
Sąd pierwszej instancji uznał, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania ponieważ strona składając swój - kolejny już - wniosek o przyznanie prawa pomocy, w dalszym ciągu nie złożyła oświadczeń o źródłach, z których czerpie środki na utrzymanie, w żaden sposób nie odnosząc się do tego zagadnienia. M. D. był poinformowany o konieczności złożenia w powyższym zakresie odpowiednich oświadczeń, gdyż wzywano go o to już w toku postępowania zainicjowanego jego poprzednim wnioskiem. Tymczasem, w treści kolejnego wniosku skarżący jedynie powtórzył swoje dotychczasowe wywody i nie sprecyzował jakie dochody (poza zasiłkiem pielęgnacyjnym w kwocie zaledwie 153 zł) pozwalają na zaspokojenie jego niezbędnych potrzeb życiowych. Brak danych na temat sytuacji materialnej wnioskodawcy stanowi przeszkodę uniemożliwiającą przyznanie mu prawa pomocy. Nie sposób przyjąć, aby strona wykazała w sposób dostatecznie przekonujący brak możliwości uiszczenia pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.).
W zażaleniu, M. D. zaskarżył postanowienie Sądu I instancji w całości zarzucając jego nieważność i wskazując na naruszenie art. 185 § 2 w zw. z art. 258 § 1 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że po rozpoznaniu sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie ma obowiązku rozpoznać jej w innym składzie. W niniejszym postępowaniu ten sam sędzia wydał postanowienie 30 września 2013 r. oraz 20 stycznia 2014 r., kierując się jedynie przesłanką oddalenia zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Ponadto, skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 239 pkt 1 lit. b p.p.s.a. podkreślając, że uzasadnienie odmowy przyznania prawa pomocy powinno być dokładnie uzasadnione, aby nie doprowadziło do naruszenia zasady ograniczenia konstytucyjnego prawa obywateli do sądu.
Na koniec zarzucono naruszenie art. 175 p.p.s.a. polegające na nieustanowieniu adwokata w sytuacji, w której skarga kasacyjna musi być przez niego podpisana.
Z uwagi na powyższe wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez ustanowienie adwokata ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawierało usprawiedliwionych podstaw.
Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez skarżącego podlegał ocenie stosownie do treści art. 165 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowanie w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Stwierdzone różnice w powoływanych przez wnioskodawcę okolicznościach mogą zostać uznane za nieistotne, jeśli już z nich wynika, że nie wpływają one na stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Jednakże, wskazane uchybienie nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.
Analiza akt pozwala stwierdzić, że skarżący skutecznie wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia oświadczenia zawartego w złożonym wcześniej wniosku o przyznanie prawa pomocy, kierując do Sądu kolejny wniosek w tym przedmiocie nie wykazał dochodów, pozwalających zaspokajać jego niezbędne potrzeby życiowe. Na konieczność uzupełnienia wniosku w tym zakresie wskazał Sąd pierwszej instancji w postanowieniu o odmowie przyznania prawa pomocy z 30 września 2013 r. a stanowisko to podtrzymał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 grudnia 2013 r., I OZ 1195/13. Sądy uznały, że nadsyłając jedynie odpis decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Do kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy z 6 listopada 2013 r. skarżący dołączył ponownie jedynie odpis decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. W konsekwencji, zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w dalszym ciągu strona nie wykazała w sposób dostatecznie przekonujący brak możliwości uiszczenia pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także potwierdzania podnoszonych okoliczności stosownymi dowodami.
Odnosząc się do zarzutów zażalenia należy zaznaczyć, że orzekając w przedmiocie prawa pomocy, sąd administracyjny bada zaistnienie okoliczności wskazanych w art. 246 § 1 lub 2 p.p.s.a. W niniejszej sprawie badano przesłanki dotyczące przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd I instancji stwierdzając brak spełnienia przez skarżącego warunków przyznania prawa pomocy w tym zakresie prawidłowo wskazał więc art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wskazany przepis może stanowić podstawę nie tylko do przyznania, ale i do odmowy przyznania prawa pomocy.
Ponadto, należy podzielić prezentowane już przez Naczelny Sąd Administracyjny stanowisko, że zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej (art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a.) nie obejmuje obowiązku ustanowienia przez Sąd pełnomocnika z urzędu. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata wnioskodawca jest zobowiązany zastosować się do zasad przyznawania prawa pomocy i wykazać, że "nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny". Związany jest z tym również obowiązek złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli Sąd uzna, stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., że "oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości". Postępowanie określone w przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi może prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie jeżeli strona nie wykaże przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Nie będzie to wówczas równoznaczne z naruszeniem konstytucyjnego prawa do sądu. Ustawa przewiduje zasady, które obowiązują wszystkich w jednakowym zakresie, uzależniając przyznanie prawa pomocy od oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.