Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z 14 lipca 2017 r., II SA/Kr 858/16, w punkcie 1. odmówił Z. J. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z 28 października 2016 r., punkcie 2. odrzucił skargę kasacyjną wniesionej wraz z tym wnioskiem w sprawie ze skargi M. R. i Z. J. na decyzję Wojewody M. z [...] czerwca 2016 r., znak: [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej zawartym we wniesionej w dniu 7 czerwca 2017 r. skardze kasacyjnej wskazano, że postanowieniem z 20 stycznia 2017 r. Sąd odrzucił skargę kasacyjną wniesioną osobiście przez M. R. i Z. J. wobec niezłożenia jej przez fachowego pełnomocnika. Odpis postanowienia doręczono Z. J. 30 stycznia 2017 r. W dniu 31 stycznia 2017 r. skarżąca złożyła wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Sąd ustanowił pełnomocnika, ale wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony już po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżąca wskazała, że złożenie przez nią skargi osobiście związane było z trudnymi do przezwyciężenia przeszkodami niezależnymi od strony to jest brakiem środków finansowych na zatrudnienie pełnomocnika z wyboru, dlatego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy po upływie terminu do złożenia skargi kasacyjnej nie stanowi okoliczności przez nią zawinionej. Skarżąca nie zdawała sobie sprawy z tego, że skarga kasacyjna złożona osobiście nie zostanie przyjęta do rozpoznania.
W ocenie Sądu I instancji skarżąca nie uprawdopodobniła należycie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącej. Podkreślono, że skarżąca była osobiście obecna na ogłoszeniu wyroku w dniu 28 października 2016 r. (k-108) i została jednoznacznie pouczona o konieczności wniesienia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. Wcześniej skarżąca uiściła należny wpis od skargi inicjującej postępowanie sądowe a o możliwości udzielenia prawa pomocy była pouczana w zarządzeniu – w wezwaniu do uiszczenia wpisu (k-40). Skarżąca miała zatem, wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku o przywrócenie terminu, pełną świadomość przysługujących jej środków prawnych i ciążących na niej jako stronie postępowania obowiązkach. Powinna była należycie zadbać o swoje interesy, aby skorzystać z przysługujących jej środków prawnych w terminie i spełnić wymogi formalne postępowania. Skarżąca nie może, zasłaniać się nieznajomością prawa bądź brakiem środków finansowych na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, co jej zdaniem spowodowało uchybienie terminu, bowiem wynikało to wyłącznie z braku staranności w pokierowaniu swoimi sprawami.
Skarżąca nie powołała się na chorobę bądź nieporadność. Z tych względów należało przyjąć, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku swej winy w uchybieniu terminu i Sąd oddalił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku na podstawie art. 86 § 1 i art. 87 § 1, § 2 i § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), a samą skargę kasacyjną złożoną wraz z pismem o przywrócenie terminu odrzucił na zasadzie art. 178 p.p.s.a. – jako wniesioną po upływie przepisanego terminu (art. 177 § 1 p.p.s.a.).
Zażalenie na powyższe postanowienie wywiodła Z. J., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając je w całości, wnosząc o jego zmianę i przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 w zw. z art. 177 § 1 p.p.s.a. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżąca nie dokonała czynności złożenia skargi kasacyjnej w terminie bez swojej winy, co uzasadnia przywrócenie terminu do jej złożenia zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. Okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu były niezależne od strony z uwagi na: brak środków finansowych na zatrudnienie pełnomocnika z wyboru; ustanowienie pełnomocnika z urzędu dopiero po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej – na wniosek złożony 31 stycznia 2017 r. pełnomocnik został ustanowiony postanowieniem z 25 kwietnia 2017 r.; brak pełnej świadomości co do konsekwencji złożenia skargi kasacyjnej bez pomocy fachowego pełnomocnika.
Co więcej, skarżąca wskazała, że pouczenie skierowane do niej przez Sąd nie zostało przez nią prawidłowo zrozumiane, o czym świadczy treść złożonej 3 stycznia 2017 r. przez skarżącą skargi kasacyjnej, w której wskazuje ona, że "ze względu na wysokie koszty działania fachowego pełnomocnika prosi o umożliwienie jej odwołania się od wyroku i przekazanie odwołania do NSA". Skarżąca nie miała świadomości skutków złożenia skargi kasacyjnej bez reprezentacji fachowego pełnomocnika pomimo udzielonego jej pouczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Wniosek ten powinien powoływać okoliczności wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być przy tym oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem, charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa. Z brakiem winy mamy bowiem do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności z powodu, których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu.
W niniejszej sprawie bezsprzeczne jest, że odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 28 października 2016 r., w związku z wnioskiem skarżącej, został jej doręczony wraz z uzasadnieniem 2 grudnia 2016 r. (k-142 akt sąd.). Podkreślić należy, że skarżąca została pouczona, że w terminie 30 dni od daty doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem przysługuje skarga kasacyjna do NSA, która winna być sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika pod rygorem jej odrzucenia (k-108 i k-140 akt sąd.). Dnia 31 grudnia 2016 r. skarżąca wniosła osobiście sporządzoną skargę kasacyjną. Postanowieniem z 20 stycznia 2017 r. Sąd I instancji odrzucił wspomnianą skargę kasacyjną. Dnia 31 stycznia 2017 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z 25 kwietnia 2017 r. przyznano jej prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu.
W dniu 7 czerwca 2017 r. pełnomocnik nadał skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia. Pełnomocnik wskazał, że o wyznaczeniu go pełnomocnikiem w tej sprawie dowiedział się 25 maja 2017 r.
W tym miejscy wskazać należy, że zgodnie z art. 177 § 3 p.p.s.a. dodanym ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), który ma zastosowanie do spraw wszczętych po dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. po dniu 15 sierpnia 2015 r. (co ma miejsce w niniejszej sprawie) w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.
Należy podkreślić, że ratio legis wprowadzenia art. 177 § 3 p.p.s.a. było wyeliminowanie konieczności wydania przez sąd pierwszej instancji postanowień dotyczących przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w przypadkach ustanowienia prawa pomocy w postępowaniu międzyinstancyjnym. Tym samym, chodziło o to aby strona wykazująca się dbałością o własne interesy procesowe przez złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w związku z planowanym złożeniem środka zaskarżenia przed upływem terminu do jego wniesienia, nie ponosiła negatywnych konsekwencji związanych z obiektywnym czynnikiem, jakim jest upływ czasu do momentu ustanowienia jej profesjonalnego pełnomocnika.
Zatem, w sytuacji gdy wyrok z uzasadnieniem został stronie doręczony na jej wniosek, gdy ustanowiono jej pełnomocnika co miało miejsce na skutek wniosku złożonego po wydaniu wyroku i po jego doręczeniu – termin na złożenie skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu do tej konkretnej sprawy.
Jednak w niniejszej sprawie skarżąca, wbrew pouczeniom Sądu (k-108 i k-140 akt sąd.), 31 grudnia 2016 r. nadała osobiście sporządzoną skargę kasacyjną. Co więcej, w terminie otwartym do wniesienia skargi nie wystąpiła z żadnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Dopiero po doręczeniu jej postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej 31 stycznia 2017 r. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy.
Tym samym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie odmówił Z. J. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i odrzucił skargę kasacyjną z 7 czerwca 2017 r., albowiem skarżąca prawidłowo pouczona przez Sąd o możliwości złożenia skargi kasacyjnej i związanych z tym wymogami (m.in. konieczności jej sporządzenia z zachowaniem przymusu- adwokacko-radcowskiego) miała, wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, świadomość przysługujących jej środków prawnych i ciążących na niej jako stronie postępowania obowiązkach. Powinna była należycie zadbać o swoje interesy, aby skorzystać z przysługujących jej środków prawnych w terminie i spełnić wymogi formalne postępowania. Podniesione zaś w zażaleniu argumenty jakoby brak środków finansowych na zatrudnienie pełnomocnika z wyboru, ustanowienie pełnomocnika z urzędu dopiero po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, tj. 25 kwietnia 2017 r. oraz brak pełnej świadomości co do konsekwencji złożenia skargi kasacyjnej bez pomocy fachowego pełnomocnika stanowiły okoliczności niezależne od strony i uzasadniające przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej są bezzasadne.
Oceniając bowiem okoliczności mające uprawdopodobnić brak winy w naruszeniu terminu sąd powinien uwzględnić wszystkie okoliczności konkretnej sprawy oraz brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Instytucja przywrócenia terminu jest bowiem stosowana jedynie w sytuacjach wyjątkowych, tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu nie jest zatem możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.