Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2011 r., sygn. akt II SAB/Wa 240/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie umorzył postępowanie w sprawie ze skargi D. S. na bezczynność Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w zakresie rozpatrzenia wniosku z dnia 15 lutego 2011 r., dotyczącego przetwarzania danych osobowych przez B. S. A. oraz zasądził od organu zwrot kosztów postępowania.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie D. S. uczynił bezczynność Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 15 lutego 2011 r. w sprawie przetwarzania jego danych osobowych przez B. S.A.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, wskazując jednocześnie, że nie pozostaje w bezczynności, ponieważ rozpatrzył wniosek skarżącego, i w dniu (...) lipca 2011 r. wydał decyzję, w której nie uwzględnił wniosku skarżącego wskazując, iż Bank aktualnie nie przetwarza danych osobowych skarżącego, w tym również w zakresie jego numeru telefonu komórkowego w celach marketingowych, a dane te nie zostały utrwalone w żadnym ze zbiorów danych osobowych, nie można również aktualnie mówić o stanie naruszenia przepisów ustawy o ochronie danych osobowych.
Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu – w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a tej ustawy – organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności. Skoro zatem w przedmiotowej sprawie Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych po wniesieniu skargi, wydał w dniu (...) lipca 2011 r. decyzję wydaną w wyniku rozpoznania wniosku z dnia 15 lutego 2011 r., to sprawę ze skargi D. S. należało umorzyć z uwagi na jej bezprzedmiotowość.
Zażalenie na powyższe postanowienie w pkt 2, dotyczącym zasądzenia kosztów postępowania, złożył Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych zarzucając mu:
- 1. naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. na skutek braku wskazania w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia podstaw faktycznych dla uznania, że Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych dopuścił się bezczynności, jak również, że wydanie przez organ ochrony danych osobowych decyzji z dnia (...) lipca 2011 r. nastąpiło w trybie określonym w art. 54 § 3 p.p.s.a.
- 2. naruszenie art. 201 § 1 w zw. z art. 54 § 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w niniejszej sprawie istniała podstawa do obciążenia Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych kosztami postępowania sądowego.
Powołując się na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej kosztów postępowania i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
W motywach zażalenia podniesiono, iż kwestionowane postanowienie WSA w zakresie dotyczącym zwrotu kosztów postępowania oparte zostało na bezpodstawnym założeniu, że wydanie przez Generalnego Inspektora decyzji administracyjnej w opisanej sprawie po wniesieniu przez D. S. do WSA skargi na bezczynność organu w tej sprawie, nastąpiło w trybie przewidzianym w art. 54 § 3 p.p.s.a. Innymi słowy WSA przyjął, że decyzja z dnia (...) lipca 2011 r. była wyrazem uznania przez Generalnego Inspektora zasadności zarzutów skargi D. S. na bezczynność i uwzględnienia tej skargi w całości.
Sąd nie badał przy tym, czy wedle stanu na dzień wniesienia przez D. S. skargi z dnia 2 czerwca 2011 r. Generalny Inspektor istotnie pozostawał w zarzucanej mu bezczynności, ani też okoliczności, które miały wpływ na termin wydania decyzji administracyjnej z dnia (...) lipca 2011 r. Sąd nie zawarł również w kwestionowanym postanowieniu uzasadnienia faktycznego dla przyjęcia, że Generalny Inspektor wydał decyzję z dnia (...) lipca 2011 r. w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. Sąd przyjął, iż wydanie przez organ administracji publicznej decyzji administracyjnej po wniesieniu przez stronę skargi na jego bezczynność jest możliwe wyłącznie w ww. trybie (określonym w art. 54 § 3 p.p.s.a.). Konsekwencją powyższego było uznanie, iż w niniejszej sprawie zaistniały przewidziane w art. 201 § 1 p.p.s.a. przesłanki obciążenia organu ochrony danych kosztami postępowania.
Skarżący organ podważył prawidłowość przyjęcia, że u podstaw rzeczonego umorzenia legły okoliczności, o których mowa w art. 54 § 3 p.p.s.a. tj. pozostawanie w bezczynności wedle stanu na dzień wniesienia skargi na bezczynność i uznanie przez organ zasadności tej skargi w całości. Organ nie uchylał się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a przeciwnie - podjął przewidziane prawem czynności służące wnikliwemu i rzetelnemu ustaleniu okoliczności faktycznych sprawy i zebraniu materiału dowodowego niezbędnego dla rozstrzygnięcia jej decyzją administracyjną. Korzystając z instrumentów prawnych wymienionych w art. 14 ustawy podjął działania służące zweryfikowaniu zarzutów skarżącego pod adresem Banku. Organ podejmował wszelkie czynności w przedmiotowej sprawie bez zbędnej zwłoki, wykorzystując dla ustalenia stanu faktycznego sprawy instrumenty przyznane mu przepisami ustawy ochronie danych osobowych - jak wymagają tego przepisy. Na każdym etapie postępowania skarżący był informowany o podejmowanych w sprawie czynnościach.
Zdaniem skarżącego, wydanie przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych decyzji z dnia (...) lipca 2011 r. było wynikiem prawidłowo przeprowadzonego postępowania, które nie naruszało reguł dotyczących terminowości załatwienia sprawy i nie miało związku ze skargą na bezczynność organu. Brak jest prawnego uzasadnienia dla twierdzenia, jakoby wydanie przez organ administracji publicznej decyzji administracyjnej po wniesieniu przez stronę skargi na bezczynność możliwe było wyłącznie w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. W sytuacji zgromadzenia wyczerpującego i spójnego materiału dowodowego, możliwość rozstrzygnięcia sprawy decyzją administracyjną jest nie tylko prawem, lecz obowiązkiem organu - w okolicznościach przedmiotowej sprawy dopiero zaniechanie takiego działania czyniłoby zasadnym zarzut pozostawania w bezczynności.
W odpowiedzi na zażalenie skarżący wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie oparte jest na usprawiedliwionych podstawach.
Stosownie do art. 54 §3 p.p.s.a. organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Jeżeli więc do daty orzekania przez sąd organ administracji publicznej, którego dotyczyła skarga na bezczynność, wyda akt lub podejmie czynność których domagała się strona, to przestaje tkwić w bezczynności. Nie zawsze oznacza to jednak, że wydanie przez organ aktu po wniesieniu skargi na bezczynność, powoduje uwzględnienie jej w trybie autokontroli.
W niniejszej sprawie podstawą umorzenia postępowania przez Sąd pierwszej instancji było uznanie, iż organ uwzględnił skargę w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. Poza sporem jest, że po dacie wniesienia przez skarżącego skargi na bezczynność do wojewódzkiego sądu administracyjnego, organ rozpoznał sprawę poprzez wydanie decyzji administracyjnej. Jednakże powyższe nie może w sposób automatyczny przesądzić o tym, że organ dokonał żądanej czynności w trybie tzw. autokontroli. Z lektury akt administracyjnych wynika bowiem, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia bezczynności po stronie organu. Do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych wpłynęła skarga D. S. w której wskazano, iż "w związku z bezprawnym przetwarzaniem danych osobowych (...) wnoszę o przeprowadzenie postępowania i wydanie decyzji administracyjnej w celu zapobieżenia tym bezprawnym działaniom". W dniu 3 marca 2011 r. organ wezwał skarżącego do uiszczenia opłaty skarbowej od czynności urzędowej, którą skarżący wniósł 28 marca 2011 r. W kolejnym piśmie z dnia 4 kwietnia 2011 r. skarżący wezwał organ do wydania decyzji administracyjnej.
W dniu 6 kwietnia 2011 r. organ wezwał skarżącego do sprecyzowania żądania tj. wskazanie kto jest stroną postępowania, na czym polegało kwestionowane działanie B. S. A., przedłożenia pełnomocnictwa wraz ze stosowną opłatą. Dalej organ wystąpił w dniu 31 maja 2011 r. do banku o złożenie stosownych wyjaśnień oraz poinformował skarżącego o działaniach podjętych w jego sprawie. Następnie pismem z dnia 28 czerwca 2011 r. organ poinformował strony o zgromadzeniu materiału dowodowego pozwalającego na wydanie decyzji administracyjnej. W dniu 2 czerwca 2011 r. pełnomocnik skarżącego wniósł skargę na bezczynność organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, natomiast w dniu (...) lipca 2011 r. organ rozstrzygnął sprawę decyzją administracyjną.
Ze stanu faktycznego sprawy wynika, iż wprawdzie organ dokonał czynności już po wniesieniu skargi na bezczynność, jednakże czynności te zostały podjęte z opóźnieniem z przyczyn nie leżących po stronie organu tj. konieczności wezwania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz składanych pism oraz konieczności oczekiwania na złożenie pisemnych wyjaśnień przez bank odnośnie okoliczności sprawy. Tym samym w okolicznościach tej sprawy nie można w sposób automatyczny przyjąć, że w sytuacji dokonania czynności przez organ po wniesieniu skargi na jego bezczynność, sąd administracyjny winien przypisać takiej czynności działanie w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a.
Uwzględnienie skargi na bezczynność przez organ administracji publicznej w trybie autokontroli musi spełniać dwa podstawowe warunki. Pierwszy z nich sprowadza się do usunięcia przez organ naruszenia prawa we własnym zakresie i podzielenia równocześnie poglądu strony przeciwnej o istnieniu tego naruszenia, co niweczy spór pomiędzy stronami (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I OPS 6/08). Drugi warunek ma charakter formalny i sprowadza się do wskazania art. 54 § 3 p.p.s.a. jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia wydanego w trybie autokontroli (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2008 r., sygn. akt II OSK 123/07). W niniejszej sprawie żaden z powołanych warunków nie zachodził, ponieważ organ nie wydał decyzji w wyniku autokontroli, lecz wskutek dopełnienia wszystkich czynności, mających na celu ustalenie stanu faktycznego i zakończenia postępowania.
Dlatego też przyjąć należy, że zażalenie prawidłowo kwestionuje naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 54 § 3 p.p.s.a, co niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem legło u podstaw umorzenia postępowania i tym samym skutkowało zasądzeniem od organu kosztów postępowania. W związku z tym, że orzeczenie w przedmiocie kosztów postępowania ściśle związane jest ze sposobem rozstrzygnięcia sprawy w instancji, przyjąć należy, iż zasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 201 § 1 p.p.s.a. poprzez nakazanie organowi dokonania zwrotu kosztów poniesionych przez stronę.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.