Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 3235/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu wniosku M.S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia i stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia zażalenia, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (pkt 1 postanowienia), umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt 2 postanowienia).
W uzasadnieniu Sąd ten podał, że wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 3235/14 oddalono skargę M.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia i stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia zażalenia.
Wnioskiem z dnia 13 września 2016 r. (data wpływu do Sądu) skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz o zwolnienie od kosztów sądowych i jest to kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zgłoszonym przez stronę.
Sąd I instancji podał, że wniosek został rozpoznany wydanym przez referendarza sądowego postanowieniem z dnia 22 września 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 3235/14 odmawiającym przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Rozstrzygnięcie powyższe zostało doręczone wnioskodawcy w dniu 14 października 2016 r. W dniu 21 października 2016 r. (data wpływu do Sądu) skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia, wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. Wnioskodawca wskazał w sprzeciwie, że pozostaje bez środków do życia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uwzględnił wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Sąd ten przytoczył art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej P.p.s.a., oraz art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy. Podał, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.).
Sąd uwzględniając, że żądaniem swoim skarżący objął zwolnienie od kosztów sądowych stwierdził, że w tym zakresie złożony wniosek jest bezprzedmiotowy, albowiem zaskarżając akt wydany w postępowaniu administracyjnym w sprawie dotyczącej pomocy i opieki społecznej, wnioskodawca korzysta z mocy prawa ze zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, stosownie do treści art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Ze względu na powyższe, zbędne stało się rozpoznawanie wniosku w tym zakresie, co prowadziło do umorzenia postępowania w tej części na podstawie art. 249a P.p.s.a.
Ocena pozostałej części żądania, zdaniem Sądu I instancji, nie mogła prowadzić do uwzględnienia złożonego wniosku z tej przyczyny, że deklarowany przez wnioskodawcę stan skrajnego ubóstwa wynikającego z nieuzyskiwania jakichkolwiek dochodów, do którego nawiązuje skarżący podając, że pozostaje (cyt.) "bez środków do życia" nie odpowiada rzeczywistej sytuacji osobistej i życiowej strony. Wnioskodawca pomija systemowo tę okoliczność, która ma związek z przyznanym mu prawem do świadczenia rentowego i jednoczesną odmową jego pobierania. Z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 listopada 2016 r. wynika bowiem, że wnioskodawca nabył uprawienia do renty z tytułu niezdolności do pracy od dnia 1 października 1998 r. na stałe. Świadczenie to od daty jego przyznania jest zawieszone z powodu odmowy przyjęcia. Wysokość tego świadczenia od marca 2016 r. przysługuje w kwocie minimalnej, tj. 882,56 zł. Skarżący, co wynika z jego oświadczenia, jest świadomy, że została mu przyznana renta z tytułu niezdolności do pracy, jednak uważa, iż jest ona narzucona wbrew prawu i z tego powodu jej nie pobiera.
Ponadto z nadesłanego do sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1115/12 pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 maja 2015 r. wynika, że kwota zgromadzonego świadczenia, które może odebrać skarżący, jeśli wystąpiłby o wznowienie wypłaty renty w maju 2015 r., tj. za okres od maja 2012 r. do kwietnia 2015 r., wynosiła 29.778,63 zł.
W tej sytuacji Sąd I instancji uznał, że skarżący jest osobą, która posiada środki do życia i może wyłożyć kwotę niezbędną do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.
Wobec powyższego, zdaniem Sądu I instancji, wskazana przez wnioskodawcę w oświadczeniu informacja o nieposiadaniu środków na utrzymanie, nie znajduje uzasadnienia. Przyczyny, z powodu których skarżący odstąpił od pobierania przyznanego mu świadczenia, mają charakter względnie stały, stąd wzięcie pod uwagę w niniejszym postępowaniu ustalonego faktu niepobierania przez wnioskodawcę z własnej woli przyznanego mu świadczenia, bez ponownego zwracania się do strony o wypowiedzenie się odnośnie do tejże okoliczności uznane zostało za zgodne z wymogiem podjęcia rozstrzygnięcia dotyczącego wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o ustalenia niebudzące wątpliwości.
Sąd I instancji podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 12/15 przyjął, że dobrowolne niepobieranie przez skarżącego, tak jak i przez każdy inny podmiot, świadczenia rentowego jest świadomym wyborem, który bezpośrednio rzutuje na sytuację finansową osoby zwracającej się o przyznanie prawa pomocy.
W zażaleniu na powyższe postanowienie M.S., zaskarżając owo postanowienie w całości podał, że "autorka postanowienia zawsze orzeka na jego niekorzyść, tak jak jej wspólnicy".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest niezasadne.
Prawo pomocy może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej P.p.s.a. W zakresie całkowitym obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, względnie rzecznika patentowego. Jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.), to przysługuje jej prawo pomocy w zakresie częściowym.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że stan majątkowy skarżącego nie pozwala zaliczyć go do osób, których środki do życia są ograniczone. Zasadnie Sąd I instancji wziął pod uwagę, że przyznane świadczenie rentowe skarżącemu i odmowa jego pobierania przez skarżącego nie pozwala przyjąć, że skarżący pozostaje bez środków do życia i stawia go w stanie skrajnego ubóstwa. Zgromadzony kapitał z tytułu przyznanej skarżącemu renty stanowi znaczną kwotę, tj. 29.778,63 zł. Zatem nie można przyjąć, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika w sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie.
Skoro skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego, Sąd I instancji zasadnie uznał, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest niezasadny. Zaznaczyć należy, iż wnosząc zażalenie skarżący także nie przedłożył żadnych dokumentów, które wskazywałyby na zmianę jego sytuacji materialnej. Brak jest tym samym podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia zaskarżanego postanowienia.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji dotyczące umorzenia postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Zaznaczyć należy, że przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga Marka Sawickiego na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie w przedmiocie odmowy przywrócenia i stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia zażalenia na postanowienie Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 16 października 2014 r. odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie przyznania i wypłaty zasiłku stałego. W tej kategorii spraw, zgodnie z art. 239 P.p.s.a., strona skarżąca nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych.
Ze wskazanych wyżej przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.