Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę M. K. na uchwałę Rady Wydziału Filologicznego Uniwersytetu [...] z dnia [...] marca 2016 r. w przedmiocie nieprzyjęcia pracy doktorskiej i niedopuszczenia do publicznej obrony.
W dniu 29 marca 2017 r. pełnomocnik skarżącej wyznaczony z urzędu złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 31 sierpnia 2016 r.
Pismem z dnia 2 maja 2017 r. D. K., działając z upoważnienia M. K., wniosła skargę kasacyjną.
Postanowieniem z dnia 13 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę kasacyjną M. K. z uwagi na fakt, że złożony przez skarżącą środek zaskarżenia nie spełniał wymogów określonych w art. 175 § 1 P.p.s.a., tj. nie został sporządzony przez adwokata lub radcę prawnego lecz przez samą skarżącą.
W dniu 17 sierpnia 2017 r. M. K., reprezentowana przez adwokat M. K., złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 31 sierpnia 2016 r. o odrzuceniu skargi. Strona podała, że z przyczyn obiektywnych nie miała możliwości złożenia skargi kasacyjnej od wskazanego orzeczenia w terminie wyznaczonym przez ustawę. Skarżąca nie posiada uprawnień zawodowych, które pozwoliłyby jej na samodzielne sporządzenie skargi kasacyjnej, zaś pełnomocnik wyznaczony z urzędu w dniu 31 marca 2017 r. złożył opinię prawną o braku podstaw do zaskarżenia przedmiotowego rozstrzygnięcia, odmawiając tym samym sporządzenia przedmiotowego środka zaskarżenia. Skarżąca pomimo podjętych prób nawiązania współpracy z innymi profesjonalnymi pełnomocnikami nie znalazła pełnomocnika, który podjąłby się sporządzenia skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie w ustawowym terminie. Dopiero w dniu 10 sierpnia 2017 r. zawarła umowę zlecenia z adwokat M. K. i w tym samym dniu udzieliła jej pełnomocnictwa do sporządzenia skargi kasacyjnej i reprezentowania w przedmiotowej sprawie. Brak możliwości wcześniejszego udzielenia pełnomocnictwa był obiektywny i nie wynikał z niedbalstwa skarżącej, która wcześniej kontaktowała się z kilkoma innymi pełnomocnikami, którzy nie podjęli się reprezentowania jej w przedmiotowej sprawie.
Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji przywołał treść art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: "P.p.s.a."). Oceniając czynności i zdarzenia, jakie zaistniały w tej sprawie WSA stwierdził, że skarżąca już w dniu 6 kwietnia 2017 r. (tj. w dacie otrzymania opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej) miała świadomość, że adwokat B. D. nie sporządzi w jej imieniu takiej skargi, a więc powinna rozpocząć poszukiwania innego pełnomocnika. Skarżąca zdecydowała się jednak na sporządzenie samodzielnie skargi kasacyjnej i już w tej skardze zwróciła się o zmianę poprzednio ustanowionego z urzędu pełnomocnika oraz zasugerowała dwa nazwiska potencjalnych pełnomocników, których wyznaczenia domaga się od Okręgowej Rady Adwokackiej. Tym samym już na datę 27 kwietnia 2017 r. skarżąca kasacyjnie posiadała wiadomości o możliwych potencjalnie pełnomocnikach w tej sprawie. Po dniu 9 czerwca 2017 r., kiedy to doręczono skarżącej stanowisko Okręgowej Rady Adwokackiej w przedmiocie braku podstaw do zmiany pełnomocnika, skarżąca powinna bezzwłocznie podjąć czynności celem np. ustanowienia pełnomocnikiem np. osobę wskazaną w osobiście sporządzonej skardze kasacyjnej, jako potencjalnego pełnomocnika. Następnie w piśmie z dnia 4 lipca 2017 r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie Sądu do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej skarżąca wyjaśniła, że w istocie adwokat dokona podpisania skargi kasacyjnej, ale na tę datę jest nieobecny w kraju i podpisze skargę po powrocie. To zaś oznaczało, że skarżąca albo już ustanowiła adwokata jako pełnomocnika, który jednak nie był na datę 4 lipca 2017 r. obecny w kraju i który podpisze skargę kasacyjną po powrocie, albo też że skarżąca nie ustanowiła żadnego adwokata swoim pełnomocnikiem i podała informację tylko w niewielkim zakresie zgodną z prawdą. Zdaniem Sądu I instancji, nawet gdyby hipotetycznie przyjąć, że w dacie 4 lipca 2017 r. skarżąca miała ustanowionego przez siebie adwokata jako pełnomocnika, to zapewne taki pełnomocnik przebywający nawet zagranicą po poinformowaniu o obowiązku podpisania skargi kasacyjnej (o czym zapewne winien wiedzieć w dacie ustanawiania go przez skarżącą pełnomocnikiem), powinien podjąć czynności związane z ustanowieniem pełnomocnika substytucyjnego albo też domagać się przywrócenia terminu po powrocie do kraju. W ocenie Sądu I instancji, skarżąca kasacyjnie celowo wniosła skargę kasacyjną sporządzona osobiście, żeby zyskać dodatkowy czas na poszukiwanie adwokata lub radcy prawnego, który zgodziłby się w tej sprawie skargę kasacyjną podpisać. Skarżąca jednak w okresie od dnia 6 kwietnia 2017 r. do 10 sierpnia 2017 r. nie znalazła adwokata lub radcy prawnego, który zgodziłby się na wniesienie skargi kasacyjnej, a wniesiona przez skarżącą osobiście skarga kasacyjna została odrzucona postanowieniem WSA z 13 lipca 2017 r. Nic nie wynika z wniosku samej skarżącej, aby rzeczywiście w tym okresie skarżąca aktywnie poszukiwała adwokata lub radcy prawnego, który w jej imieniu wniósłby skargę kasacyjną. Sąd I instancji wskazał, że nieskuteczne poszukiwanie przez stronę pełnomocnika nie oznacza, że strona nie ponosi żadnych konsekwencji nieustanowienia pełnomocnika i tym samym niewniesienia w terminie skargi kasacyjnej.
Zdaniem Sądu I instancji, ww. okoliczności wskazują, że nie można uznać po stronie skarżącej kasacyjnie braku jakiegokolwiek zawinienia w niedochowaniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Poszukiwanie przez stronę profesjonalnego pełnomocnika przez okres dłuższy niż termin na dokonanie danej czynności (np. wniesienie skargi kasacyjnej) może być co do zasady okolicznością uzasadniającą przywrócenie terminu do dokonania danej czynności. Strona musi jednak wykazać, że podjęła wszelkie możliwe czynności celem ustanowienia pełnomocnika, a mimo to okazały się one niezasadne. W tej zaś sprawie jedyną okolicznością podaną przez skarżącą co do braku winy po stronie skarżącej jest tylko twierdzenie samej skarżącej niepoparte żadnymi dowodami, że kilku pełnomocników po zapoznaniu się z aktami sprawy odmówiło reprezentowania skarżącej. To za mało aby uznać, że skarżącej nie można przypisać chociażby lekkiego niedbalstwa w dbaniu o zachowanie w tej sprawie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze WSA w Krakowie uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w niedochowaniu w tej sprawie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
W zażaleniu na postanowienie z dnia 30 sierpnia 2017 r. M. K. zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 3 P.p.s.a. polegające na błędnym przyjęciu, że miała obowiązek przedstawić dowody wskazujące na to, iż podjęła wszelkie możliwe czynności celem ustanowienia pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Z przepisem tym koresponduje przepis art. 87 § 2 P.p.s.a., z którego wynika, iż w piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.
Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Dla takiej oceny konieczne jest nie tylko dokonanie analizy okoliczności podnoszonych przez stronę, lecz również całości okoliczności sprawy.
W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji trafnie ocenił, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Poza sporem jest, że wyznaczony dla skarżącej pełnomocnik z urzędu, w terminie otwartym do złożenia skargi kasacyjnej, sporządził opinię o braku podstaw do złożenia tego środka odwoławczego. Argumentacja skarżącej sprowadza się w istocie do stwierdzenia, że nie mogła znaleźć pełnomocnika z wyboru, który podjąłby się sporządzenia skargi kasacyjnej. Pełnomocnika w osobie adwokat M. K. skarżąca ustanowiła dopiero w dniu 10 sierpnia 2017 r.
W niniejszej sprawie upływ terminu do sporządzenia skargi kasacyjnej wiązał się więc przede wszystkim z nieskutecznym poszukiwaniem pełnomocnika z wyboru, przy czym cała argumentacja skarżącej sprowadza się do gołosłownego twierdzenia, że kolejni pełnomocnicy, do których się zwracała, odmawiali sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Okoliczność ta w żaden sposób nie została uprawdopodobniona. Tym samym trudno przyjąć, że skarżąca uprawdopodobniła należytą staranność w poszukiwaniu pełnomocnika z wyboru.
W okolicznościach niniejszej sprawy powołanie się w sposób ogólnikowy we wniosku o przywrócenie terminu na trudności w znalezieniu odpowiedniego profesjonalnego pełnomocnika (bez wskazywania np. konkretnych pełnomocników i dat w których miał się z nimi kontaktować) nie stanowią realizacji przesłanki z art. 86 § 1 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 4.11.2011 r., I OZ 823/11, Lex nr 1069739). Przyjęcie odmiennej interpretacji prowadzić by mogło do niedopuszczalnego wniosku, że w każdym przypadku ustanowienia pełnomocnika z wyboru po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, strona mogłaby domagać się przywrócenia terminu do dokonania tej czynności, podnosząc, że inni pełnomocnicy nie podjęli się sporządzenia skargi kasacyjnej. Art. 87 § 2 P.p.s.a. nakłada na stronę jedynie obowiązek uprawdopodobnienia, a nie udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o przywrócenie terminu, nie oznacza to jednak, że strona może poprzestać jedynie na gołosłownych oświadczeniach.
W związku z tym uznać należało, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu, a co za tym idzie Sąd I instancji trafnie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Do odmiennych wniosków nie prowadzą załączone do zażalenia wydruki korespondencji skarżącej e-mail z dnia 6 października 2016 r., 27 kwietnia 2017 r. i 2 maja 2017 r.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., zażalenie oddalił.