Postanowienie NSA z 4 marca 2016 r., I OZ 200/16

Wydany

4 marca 2016 r.

Sąd

r. Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 4 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 255/13 o oddaleniu wniosku o zmianę postanowienia z dnia 28 maja 2015 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu oraz umarzającego postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych

Skład

Sędzia NSA Paweł Miładowski przewodniczący

Sprawa

w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 255/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił wniosek Z. R. o zmianę postanowienia z dnia 28 maja 2015 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu oraz umarzającego postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych.

Sąd I instancji, powołując się na treść art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", wskazał, że w niniejszej sprawie nie doszło do zmiany okoliczności sprawy, które uzasadniałyby uwzględnienie przedmiotowego wniosku. W ocenie Sądu, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż tylko z pozoru jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, a w istocie zmierza do spowodowania przewlekłego prowadzenia postępowania. Okoliczności towarzyszące wnoszonym przez skarżącego licznym skargom do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu dowodzą tego, że wykorzystuje on instytucję prawa pomocy niezgodnie z jej celem, nie dla ochrony swoich praw, lecz wyłącznie w celu odroczenia rozprawy, a następnie formułowania zarzutu o przewlekłości tego postępowania. Na taką ocenę składa się nie tylko przedstawiona przez skarżącego argumentacja uzasadniająca przyznanie prawa pomocy, ale także znane Sądowi z urzędu okoliczności, tj. że niemal każdorazowo, po wyznaczeniu rozpraw, skarżący składa wniosek o przyznanie prawa pomocy i towarzyszący mu wniosek o odroczenie rozprawy. Sąd wskazał, że z urzędu jest mu wiadome, że skarżący w latach 2009-2015 wniósł do Wydziału IV tego Sądu kilkaset skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe. W ocenie Sądu, przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata z urzędu sąd ocenia przede wszystkim sytuację materialną skarżącego, tj. czy jest on w stanie ponieść ciężar kosztów postępowania, jednakże dostęp do prawa pomocy w tej postaci oraz związane z tym wydatki budżetowe wymagają oceny pod kątem sposobu realizacji tego prawa przez skarżącego. Wynika to z tego, że prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który czyni z niego nienależyty użytek. Działania procesowe skarżącego stanowią przykład nadużycia prawa do sądu i jako takie nie zasługują na ochronę i skutkować powinny odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wyważenia wymaga indywidualne prawo skarżącego do sądu z prawem do sądu ujmowane generalnie, którego elementem jest także prawo do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Wobec ograniczenia środków publicznych, przyznanie skarżącemu prawa pomocy oznaczałoby wydłużenie postępowania w pozostałych sprawach sądowoadministracyjnych, które nie są wszczynane dla samego faktu zainicjowania sprawy, a zatem godzić mogłoby w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (por. postanowienia NSA: z 18 marca 2014 r., I OZ 175/14, z 18 grudnia 2014 r., I OZ 1163/14; z 19 grudnia 2014 r., I OZ 1179/14). W tej zaś sprawie Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 lipca 2015 r., sygn. akt I OZ 855/15, oddalając zażalenie na postanowienie z dnia 28 maja 2015 r., wskazał, że zasadnie oceniono żądanie skarżącego przyznania prawa pomocy jako nadużycie tego uprawnienia. Ponadto niezmiennym pozostaje także fakt ustawowego zwolnienia skarżącego z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych na mocy art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

Zażalenie na postanowienie z dnia 14 stycznia 2016 r. złożył Z. R., powołując się na działania procesowe w innych sprawach, tj. o sygn. akt: IV SA/Wr 560/13, IV SA/Wr 254/13 i I OZ 1307/15.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia.

W tej zaś sprawie postanowienie z 28 maja 2015 r. zostało wydane w związku z oceną prawną co do uczynienia przez skarżącego nienależytego użytku z instytucji prawa pomocy oraz z tym, że w zakresie kosztów sądowych rozpoznanie przedmiotowej sprawy, jako dotyczącej pomocy społecznej, korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Taką też ocenę potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 lipca 2015 r., sygn. akt I OZ 855/15, oddalając zażalenie skarżącego na postanowienie z dnia 28 maja 2015 r., które aktualnie objęte jest wnioskiem o zmianę. W takiej sytuacji trudno w ogóle mówić o jakiejkolwiek zmianie okoliczności sprawy, tym bardziej, że skarżący składając kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy jedynie potwierdza dokonaną ocenę, że wnioski te służą przedłużaniu postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie, w której aktualnie brak jest innych przeszkód procesowych do rozpoznania merytorycznego skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego. W takiej sytuacji nie można uznać, że skarżącemu ograniczono prawo do sądu, skoro wyłącznie w wyniku działań procesowych skarżącego skarga na ww. decyzję nie została rozpoznana choć w dniu 8 czerwca 2015 r. Sąd I instancji podjął postępowanie sądowe, które zostało zawieszone w dniu 13 czerwca 2013 r.

W niniejszej sprawie trafnie zatem oceniono, że żądanie przyznania prawa pomocy Z. R. jako nadużycie tego uprawnienia. Ilość i charakter spraw podlegających kontroli sądowoadministracyjnej jednoznacznie dowodzi, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swoich praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym, lecz inicjowanie postępowań sądowych, które stanowią cel sam w sobie. Stwierdzić należy, że o ile sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd dysponuje środkami publicznymi i musi być ostrożnym owych wydatków strażnikiem. Taka ocena nie świadczy zatem o zmianie okoliczności sprawy. Dlatego brak było podstaw do zmiany postanowienia z 28 maja 2015 r. w trybie art. 165 p.p.s.a. Ocenę tą potwierdza wniesione zażalenie, które nawet nie odnosi się do tej sprawy, lecz działań procesowych w innych sprawach oraz to, że pomimo ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych skarżący w kolejnych wnioskach domaga się poza przyznaniem adwokata z urzędu także zwolnienia od kosztów sądowych.

Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.