Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 stycznia 2010 r., sygn. akt II SA/Wr 561/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił wniosek D. D. o wyłączenie sędziów: Zygmunta Wiśniewskiego, Andrzeja Wawrzyniaka i Olgi Białek w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej decyzją umarzającą postępowanie w sprawie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd podniósł, że wskazani we wniosku o wyłączenie sędziowie, nie brali udziału w wydaniu zaskarżonego orzeczenia ani też nie brali udziału w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej, a taką podstawę wyłączenia sędziów wskazał w swym wniosku D. D. Ponadto Sąd pierwszej instancji wskazał na treść złożonych przez sędziów oświadczeń, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.), dające podstawę do ich wyłączenia od rozpoznawania niniejszej sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu podkreślił także, że przedmiotem rozpoznania tego Sądu był już uprzednio wniosek D. D. o wyłączenie tych samych sędziów. Wniosek ten został oddalony postanowieniem tegoż sądu z dnia 19 czerwca 2009 r., a od chwili jego wydania nie zaistniały okoliczności mające wpływ na odmienną treść przedmiotowego rozstrzygnięcia.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył D. D. wnosząc o jego uchylenie lub zmianę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie w zakresie wniosku o wyłączenie sędziego WSA Olgi Białek, aczkolwiek z przyczyn które nie zostały w nim wyraźnie wskazane.
Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Przepis art. 18 § 1 ustawy zawiera zamknięty katalog ustawowych przesłanek wyłączenia sędziego. Wyłączenie dokonywane na wniosek strony uregulowane jest natomiast w art. 19 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu prawidłowo ocenił, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziów: Zygmunta Wiśniewskiego i Andrzeja Wawrzyniaka od orzekania w sprawie ze skargi D. D. Zgodnie z treścią art. 22 § 2 p.p.s.a. wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Sędziowie, których wniosek w niniejszej sprawie dotyczył, złożyli wymagane oświadczenia w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu. Wobec stanowiska, jakie zaprezentował Sąd Najwyższy, że "autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie z 25.08.1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55), a skarżący nie wskazał, ani też nie udowodnił żadnych okoliczności, które uzasadniałyby jego wniosek, należało uznać zarzuty w tej kwestii za nietrafne.
Istotnym w niniejszej sprawie jest również fakt, że wniosek D. D. o wyłączenie wskazanych w nim sędziów jest w swej istocie tożsamy z uprzednim wnioskiem tego skarżącego o wyłączenie sędziów: Zygmunta Wiśniewskiego, Andrzeja Wawrzyniaka oraz Olgi Białek, który to wniosek został oddalony postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 czerwca 2009 r. Postanowienie to zostało poddane kontroli instancyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 18 września 2009 r. oddalił zażalenie.
Trafnym jest także stwierdzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, że nie można uznać za okoliczność uprawdopodobniającą wystąpienie przesłanki uzasadniającej wyłączenie sędziów, braku doręczenia protokołu z posiedzenia sądu.
Zaskarżone postanowienie jest natomiast wadliwe w zakresie w jakim oddala wniosek o wyłączenie sędziego WSA Olgi Białek. Sędzia ta brała bowiem udział w wydaniu wyroku, w sprawie w której wznowienia postępowania żąda skarżący D.D.
W tym zakresie koniecznym jest wskazanie, że W doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego, wielokrotnie podkreślano, że przez stwierdzenie zawarte w art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. o "braniu udziału w wydaniu zaskarżonego orzeczenia" należy rozumieć także sytuację, gdy sędzia wcześniej brał udział w kontroli decyzji i wydaniu wyroku, a następnie bierze udział w wydaniu wyroku w sprawie z kolejnej skargi na akt w przedmiocie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego, w którego następstwie zaskarżona i wcześniej poddana kontroli sądowej decyzja może zostać wzruszona (T.Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 2, Warszawa 2008r. str. 170 Nb 6). Taka interpretacja art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. znajduje umocowanie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 19 kwietnia 2005 r., sygn. akt OSK 1491/04 NSA stwierdził, że przepis art.18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. należy rozumieć nie tylko jako odnoszący się do sytuacji gdy sędzia brał udział w postępowaniu przed niższą i wyższą instancją w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, ale i do sytuacji gdy sędzia brał udział w wydaniu orzeczenia a później bierze udział w wydaniu orzeczenia w sprawie ze skargi na kolejny akt mogący, w określonych warunkach, prowadzić do nadzwyczajnego postępowania w sprawie i do wzruszenia decyzji, której dotyczyło pierwsze orzeczenie (w tym przypadku oddalające skargę na tę decyzję).
Podobnej interpretacji podstaw wyłączenia sędziego dokonał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 14 października 2008 r., sygn. SK 6/07. Trybunał uznał, że art. 18 § 1 pkt 6 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie, w jakim pomija jako podstawę wyłączenia sędziego od udziału w orzekaniu w postępowaniu sądowym toczącym się po wznowieniu postępowania administracyjnego, jego wcześniejszy udział w orzekaniu w sprawie dotyczącej decyzji wydanej we wznawianym postępowaniu administracyjnym, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Uznać przy tym należy, że od dnia wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego i uznania za niekonstytucyjny przepis art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zakresie wskazanym powyżej, okoliczność brania przez sędziego udziału w wydaniu orzeczenia a później w sprawie ze skargi na kolejny akt mogący, w określonych warunkach, prowadzić do nadzwyczajnego postępowania w sprawie i do wzruszenia decyzji, której dotyczyło pierwsze orzeczenie winna być uwzględniana przez sądy administracyjne poprzez odpowiednie stosowanie art. 19 i 20 p.p.s.a. i w konsekwencji wyłączanie takich sędziów od orzekania w sprawie.
W konsekwencji wydania wskazanego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ustawą z dnia 16 lipca 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 144, poz. 1179) dodano art. 18 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sędzia, który orzekał w postępowaniu sądowym w sprawie skargi na decyzję, nie może orzekać w postępowaniu sądowym dotyczącym tej samej sprawy po wznowieniu postępowania administracyjnego. Z tą też chwilą interpretacja przepisów dotyczących wyłączenia sędziego jaką prezentowano wcześniej w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz Trybunału Konstytucyjnego znalazła w znacznym zakresie ustawowe odzwierciedlenie.
Taki też stan prawny obowiązywał w dniu wydawania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zaskarżonego postanowienia i winien skutkować wyłączeniem sędziego WSA Olgi Białek od udziału w sprawie ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...], albowiem brała ona udział w wydaniu wyroku w postępowaniu zwyczajnym.
Wskazania ponadto wymaga, że z dniem 8 stycznia 2010 r. do art. 18 § 1 dodano punkt 6a, uwzględniający zalecenia wynikające z treści powoływanego powyżej Wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Przepis ten stanowi, że sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie
Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie jest związany regulacją zawartą w tymże przepisie i stąd uznając, że istnieją podstawy do wyłączenia sędziego Olgi Białek z mocy prawa na podstawie art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie wadliwe w zakresie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego WSA Olgi Białek, w pozostałej części zażalenie oddalając. Jednocześnie stosując odpowiednio przepisy art. 197 § 2 w zw. z art. 188 w zw z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł co do istoty sprawy i uwzględnił wniosek strony o wyłączenie sędziego WSA Olgę Białek od udziału w sprawie.