Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 7 lipca 2016 r. sygn. akt II SA/Sz 360/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] marca 2016 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego, oddalił skargę (pkt I); przyznał od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adw. M. K. kwotę 400 zł, obejmującą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu (pkt II).
W zażaleniu adw. M. K. zarzuciła naruszenie m.in. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800), poprzez przyznanie tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwoty 400 zł brutto, w sytuacji, gdy przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna w wysokości 24.750 zł, a w konsekwencji pełnomocnikowi z urzędu należało się wynagrodzenie w stawce obliczonej na podstawie § 2 pkt 5 rozporządzenia, tj. w wysokości 4.800 zł, powiększone o należny podatek VAT.
W wyniku rozpoznania zażalenia na pkt II w/w wyroku, postanowieniem z dnia 8 listopada 2016 r., sygn. akt I OZ 1147/16, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania. Przyjął, że rozpoznawana sprawa dotyczy świadczeń z pomocy społecznej – zasiłku celowego. Istota pomocy społecznej i świadczeń z tego zakresu wskazuje, że świadczenia te nie są należnościami pieniężnymi w rozumieniu art. 216 P.p.s.a. Nadto, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd pierwszej instancji, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w ogóle nie odniósł się do motywów rozstrzygnięcia dotyczącego punktu II wyroku, tj. przyznania adwokat M. K. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, nie wskazując jakiejkolwiek argumentacji, przemawiającej za przyznaniem pełnomocnikowi kosztów w przyjętej wysokości 400 zł. Brak powyższych elementów Naczelny Sąd Administracyjny uznał za naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonego postanowienia przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę w zaskarżonym zakresie, Sąd pierwszej instancji wskaże wszystkie elementy składające się na prawidłowe rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, w oparciu o przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, mając na uwadze przedmiot niniejszej sprawy.
Rozpoznając ponownie przedmiotowy wniosek, postanowieniem z dnia 29 listopada 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie przyznał od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokat M. K. kwotę 295,20 zł, obejmującą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.
Sąd przytoczył treść przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r. poz. 1801) i mając na uwadze § 4 ust. 1 rozporządzenia, ustalił opłatę w wysokości ½ opłaty maksymalnej określonej w § 21 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia, czyli ½ opłaty maksymalnej wynoszącej 480 zł, co stanowi kwotę 240 zł. Wskazaną kwotę podwyższył, w myśl § 4 ust. 3 rozporządzenia o 23 % stawki podatku od towarów i usług (55,20 zł).
Sąd stwierdził przy tym, że czynności pełnomocnika nie noszą cech pozwalających na podniesienie wysokości opłaty, na zasadzie w § 4 ust. 2 rozporządzenia. Mając na uwadze nakład pracy pełnomocnika, a także charakter przedmiotowej sprawy ocenił, że kwota 295,20 zł wynagrodzenia jest adekwatna do czynności podjętych w sprawie przez pełnomocnika.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła adwokat M. K.. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 134 § 2 P.p.s.a. poprzez wydanie orzeczenia na niekorzyść pełnomocnika skarżącego, mimo związania zakazem reformationis in peius.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy zwrócić uwagę, że wyrażony w art. 134 § 2 P.p.s.a. zakaz reformationis in peius nie ma charakteru absolutnego. Wskazana konstrukcja normatywna jest charakterystyczna dla większości procedur prawnych i w znakomitej większości doznaje ograniczeń, również w postępowaniu przed sądem administracyjnym (patrz np. uchwała NSA z dnia 7 lipca 2014 r., sygn. akt II FPS 1/14). W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09 (ONSAiWSA z 2010/3/40) wyrażono wręcz pogląd, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym "zakaz reformationis in peius, o którym mowa w art. 134 § 2 w związku z art. 193 i art. 197 § 2 P.p.s.a., nie ma co do zasady zastosowania do rozstrzygnięć o charakterze wpadkowym", procesowym. Nie ma więc podstaw do odpowiedniego stosowania art. 134 § 2 P.p.s.a. – adresowanego wszak przede wszystkim do stron postępowania – w inicjowanym przez profesjonalnego pełnomocnika postępowaniu wpadkowym dotyczącym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zważywszy przy tym na to, że wynagrodzenie to jest mu należne jedynie za pomoc rzeczywiście udzieloną (post.
NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, ONSAiWSA 2005/5/93), a sąd dysponując w tym zakresie środkami publicznymi odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania (post. NSA z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt I OZ 790/11).
Należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 listopada 2016 r., sygn. akt I OZ 1147/16, uchylił postanowienie Sądu pierwszej instancji dotyczące kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu z uwagi na zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Zalecił Sądowi pierwszej instancji wskazanie wszystkich elementów składające się na prawidłowe rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, w oparciu o przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, mając na uwadze przedmiot niniejszej sprawy. Uwzględniając wskazania Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na powołanych wyżej przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r., które zastosował prawidłowo.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.