Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 18 grudnia 2008 r. sygn. akt II SA/Ol 883/08 przywrócił [...] sp. z o.o. termin do wniesienia skargi na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste gruntu.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zaskarżone orzeczenie zostało doręczone pełnomocnikowi Spółki w dniu 26 sierpnia 2008 r. Skarga zaś do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na to rozstrzygnięcie została wniesiona w dniu 20 października 2008 r., to jest z uchybieniem terminu, o którym mowa w art.53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz.1270 ze zmianami), zwanej dalej: "P.p.s.a.", zgodnie z którym skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie.
Strona równocześnie ze skargą złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia, tak więc w pierwszej kolejności, bez dokonywania oceny dopuszczalności skargi, rozpoznaniu podlegał ten wniosek. Jako okoliczność, wskazującą na brak winy w uchybieniu terminu, skarżąca Spółka podała błędne pouczenie o środkach zaskarżenia zawarte w orzeczeniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie, o czym dowiedziała się z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w Olsztynie, doręczonego w dniu [...] października 2008 r. Wobec powyższego Sąd I instancji uznał, iż siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, liczony od ustania przyczyny uchybienia terminu, został zachowany.
Dokonując merytorycznej oceny, czy strona uchybiła terminowi do dokonania czynności procesowej bez własnej winy, Sąd stwierdził, że skarżąca Spółka nie ponosi winy w przekroczeniu terminu do złożenia skargi wskutek błędnego pouczenia przez organ o prawie, sposobie i terminie zaskarżenia, zawartego w kwestionowanym orzeczeniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie, umarzając bowiem postępowanie na podstawie art. 105 § 1 kpa pouczyło skarżącą, że orzeczenie jest ostateczne i strona może w terminie 14 dni wnieść od niego sprzeciw do właściwego sądu powszechnego za pośrednictwem organu.
Strona skorzystała z tego pouczenia i wniosła o rozstrzygnięcie sporu w sprawie aktualizacji opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste przez Sąd Rejonowy w Olsztynie, który postanowieniem z dnia [...] października 2008 r. sygn. akt [...] odrzucił pozew, wskazując stronie – jako właściwą - drogę sądowoadministracyjną.
Powyższe okoliczności, stanowiły podstawę do uznania braku winy skarżącej w przekroczeniu terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 P.p.s.a.
W tym stanie rzeczy na mocy art. 86 § 1 P.p.s.a. Sąd orzekł o przywróceniu terminu do dokonania czynności procesowej.
W zażaleniu na powyższe postanowienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie wniosło o uchylenie zaskarżonego postanowienia jako wydanego z naruszeniem art. 86 § 1 P.p.s.a. polegającym na nieuprawnionym przyjęciu, że orzeczenie Kolegium zawiera błędne pouczenie co do środków zaskarżenia.
W uzasadnieniu zażalenia Kolegium podniosło, że użytkowanie wieczyste jest instytucją prawa cywilnego uregulowaną w księdze drugiej Kodeksu cywilnego oraz ustawie o gospodarce nieruchomościami. Istotne zaś postanowienia konkretnego stosunku użytkowania wieczystego mają swoje źródło w umowie zawartej między właścicielem a użytkownikiem wieczystym. Wszelkie zatem spory wynikające z użytkowania wieczystego jako stosunku cywilnoprawnego podlegają kognicji sądu powszechnego. Samorządowe kolegium odwoławcze jedynie na pewnym etapie powołane zostało do oceny zachowań stron, a do postępowania przed kolegium stosuje się odpowiednio niektóre przepisy kpa z mocy art. 79 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie zmienia to jednak faktu, że sprawy te należą do kognicji sądów powszechnych w pełnym zakresie. Odesłanie do przepisów kpa, a wśród nich do przepisów o terminach, nie oznacza, że przepisy te mają zastosowanie do wymienionego w art. 78 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami 30-dniowego terminu do złożenia wniosku do SKO o ustalenie, że podwyższenie opłaty nie jest uzasadnione albo jest uzasadnione w innej wysokości.
Termin ten ma bowiem charakter materialny, gdyż jego upływ powoduje skuteczność oświadczenia woli, wskutek czego modyfikacji podlegają postanowienia umowy o użytkowanie wieczyste. Poza tym termin ten rozpoczyna bieg przed wszczęciem postępowania przed Kolegium, zatem do oceny jego zachowania nie mogą mieć zastosowania przepisy kpa.
Zgodnie z art. 80 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, od orzeczenia kolegium właściwy organ lub użytkownik wieczysty mogą wnieść sprzeciw w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Przepis ten nie wyróżnia spośród orzeczeń takich, które dotyczą istoty sprawy i takich, które mają charakter formalny. Pouczenie zawarte w orzeczeniu Kolegium z dnia [...] lipca 2008 r. miało zatem oparcie w powołanym przepisie i nie mogło zostać ocenione jako błędne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do wyłączenia kognicji sądu administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 58 § 4 P.p.s.a. sąd nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w § 1 pkt 1 (sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego), jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Treść tego przepisu nasuwa sporo zastrzeżeń i wątpliwości doktryny. Podnosi się jednak, że ustawodawca przyjmując takie rozwiązanie wyszedł z założenia, że w przypadku gdy sprawa należy do kategorii spraw załatwionych w drodze postępowania sądowoadministracyjnego lub w postępowaniu przed sądem powszechnym, najważniejsze jest to, by została ona "na jednej z tych dróg załatwiona (...), natomiast mniej istotne jest to, czy w konkretnym wypadku jest to droga właściwa" (W. Sanetra, Spór o spory kompetencyjne, PS 2003, nr 9, s. 18).
Wobec powyższego kontrolowane w niniejszym postępowaniu postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 grudnia 2008 r. podlega ocenie pod kątem spełnienia ustanowionych wymogów prawnych.
Stosownie do art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej w postępowaniu procesowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Odwołanie się do braku winy w cyt. przepisie powoduje, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w postępowaniu sądowym we właściwym czasie. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar, a także brak pouczenia lub błędne pouczenie przez organ administracji o przysługujących stronie środkach zaskarżenia oraz terminach i sposobie ich wniesienia.
W związku z powyższym, podzielić należało przyjęte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia WSA w Olsztynie stanowisko, że błędne pouczenie strony o przysługujących jej środkach zaskarżenia, dawało podstawę do uznania braku jej winy w przekroczeniu terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 P.p.s.a.
Przypomnieć należy w tym miejscu pogląd, który Sąd Najwyższy wyraził na gruncie ustawy o NSA z 1995 r. w postanowieniu z dnia 20 czerwca 1995 r. (sygn. akt III ARN 21/95, OSNP 1995 r., nr 24, poz. 298), iż kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu należy w postępowaniu przed sądem administracyjnym oceniać nie tylko pod kątem obowiązku strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, lecz także w świetle określonych prawem obowiązków organów administracji publicznej w postępowaniu poprzedzającym postępowanie sądowoadministracyjne.
W związku z powyższym należy uznać, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 grudnia 2008 r. o przywróceniu [...] Sp. z o.o. S.K.A. w O. terminu do wniesienia skargi na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] zostało wydane prawidłowo.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.