Postanowienie NSA z 26 marca 2014 r., I OZ 210/14

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 26 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 lutego 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 751/13 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu

Sprawa

w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Joanna Banasiewicz przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 5 lutego 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 751/13 oddalił wniosek Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi tego skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.

W obszernym uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w celu wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia Sądu z dnia 25 listopada 2013 r. odrzucającego skargę, które zdaniem skarżącego nie kończy sprawy co do meritum i nie podlega zaskarżeniu w drodze dostępnych środków. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że postanowienie to wraz z uzasadnieniem zostało doręczone skarżącemu w dniu 4 grudnia 2013 r.

Sąd I instancji odwołał się także do znanej mu z urzędu okoliczności zainicjowania przez skarżącego szeregu (w okresie od 2009 r. do 2013 r. 207 skarg) postępowań, w których złożył on wnioski o prawo pomocy. Powyższe, zdaniem Sądu I instancji, nie oznacza jeszcze, że strona nadużywa prawa do sądu, jednakże charakter orzeczeń będących przedmiotem postępowań zainicjowanych przez skarżącego, w większości (116 spraw) zakończonych postanowieniami odrzucającymi skargę z powodu niewyczerpania trybu postępowania, nieuzupełnienia braków formalnych skargi lub niedopuszczalności drogi sądowej, dowodzi, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie. Zdaniem Sądu I instancji, konstytucyjne prawo do sądu, którego formą realizacji jest instytucja prawa pomocy, nie ma charakteru bezwzględnego i nie może prowadzić do nadużycia tego prawa.

Sąd I instancji wskazał także, że z treści art. 285a § 1 p.p.s.a. wynika, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie przysługuje, jeżeli stronie przysługiwał środek odwoławczy, jednakże strona nie skorzystała z tego środka lub środek taki został odrzucony (post. NSA z dnia 22 listopada 2012 r., sygn. akt II FNP 19/12, LEX nr 1240397). Skarga taka nie może być traktowana jako alternatywa dla środków odwoławczych takich jak np. skarga kasacyjna (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz 2011 r., red. R. Hauser, M. Wierzbowski, str. 917). Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia nie może w szczególności zastępować, wyprzedzać, ani uzupełniać skargi kasacyjnej, kierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt I FNP 7/11). Sąd podniósł, że w dniu złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy (5 grudnia 2013 r.) nie upłynął jeszcze termin do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 25 listopada 2013 r.

Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji uznał, że domaganie się prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem stanowi nadużycie prawa do takiej pomocy i skutkuje oddaleniem wniosku w tym zakresie na podstawie art. 247 p.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje w razie oczywistej bezzasadności skargi. Oczywistą bezzasadność skargi, o której mowa w tym przepisie, należy łączyć nie tylko z merytoryczną jej oceną, ale i z możliwością jej wniesienia.

Zdaniem Sądu I instancji na obecnym etapie postępowania sądowego skarżącemu nie przysługuje prawo do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, gdyż nie skorzystał on z innych przysługujących mu środków prawnych w celu zmiany lub uchylenia orzeczenia.

Odnośnie wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazano, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej.

Z. R. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Domagając się ustanowienia pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia i wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wskazał na swoją trudną sytuację materialną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 247 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Przepis art. 247 p.p.s.a. wprowadza bowiem samodzielną, negatywną przesłankę przyznania stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Prawo to nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi, co oznacza, że ocena w tym przedmiocie dokonywana jest w oderwaniu od sytuacji materialnej strony. Stwierdzenie przez sąd, że w sprawie zachodzi sytuacja oczywistej bezzasadności skargi skutkuje odmową przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 906/12).

Stosownie do art. 285a § 1 p.p.s.a skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy przez jego wydanie została stronie wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Od postanowienia Sądu odrzucającego skargę, które jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie przysługuje, na podstawie art. 173 § 1 p.p.s.a., prawo do wniesienia skargi kasacyjnej. W myśl art. 177 § 1 p.p.s.a. termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął w sprawie bieg w dniu 5 grudnia 2013 r. i upłynął w dniu 3 stycznia 2014 r. Zatem w dniu złożenia przez skarżącego (5 grudnia 2013 r.) wniosku o przyznanie prawa pomocy w celu sporządzenia skargi o stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem nie upłynął jeszcze termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia może dotyczyć tylko prawomocnego orzeczenia, skarga ta nie może zastępować skargi kasacyjnej. Słusznie uznał Sąd I instancji, że na obecnym etapie postępowania sądowego skarżącemu nie przysługiwało prawo do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem postanowienia z dnia 25 listopada 2013 r., skoro nie wykorzystał on przysługujących mu środków prawnych w celu zmiany lub uchylenia orzeczenia.

Oczywistość bezzasadności skargi, o której mowa w art. 247 p.p.s.a. należy łączyć nie tylko z jej merytoryczną oceną, ale i z możliwością jej wniesienia. Niewątpliwie więc w sprawie wystąpiły przesłanki do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wobec oczywistej bezzasadności skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu co do tego, że domaganie się przez skarżącego prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi o stwierdzenie niezgodności orzeczenia z prawem stanowi w zaistniałej w sprawie sytuacji nadużycie prawa do takiej pomocy i skutkuje oddaleniem wniosku w tym zakresie na podstawie art. 247 p.p.s.a. Uznanie przez Sąd I instancji postawy procesowej skarżącego, polegającej na inicjowaniu dużej ilości postępowań sądowoadministracyjnych, w których kwestionuje on wszelkie działania organów administracji, często niepodlegające zaskarżeniu za wyraz nadużycia prawa do sądu zostało szeroko i przekonująco uzasadnione.

Niewątpliwie jako niedopuszczalne uznać należy używanie uprawnień procesowych w celach sprzecznych z ich przeznaczeniem. Jakkolwiek każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest w celu ochrony interesów uprawnionego, to jednak powinno być ono wykonywane zgodnie z jego społecznym celem. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz stoi w sprzeczności z sensem danej instytucji procesowej, nie może zasługiwać na ochronę (por. Marcin Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym; Prokuratura i prawo, Nr 11/2007).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo zastosował w sprawie art. 247 p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia na mocy art. 184 w związku z art.197 § 1 i 2 p.p.s.a.