Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 14 lutego 2012 r., sygn. akt II SAB/Ol 16/11, oddalił wniosek A. Z. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie - sędziego NSA Włodzimierza Kędzierskiego i sędziów WSA: Renaty Kanteckiej i Tadeusza Piskozuba. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że w piśmie z dnia 4 stycznia 2012 r. A. Z. wniósł o wyłączenie od udziału w niniejszej sprawie wszystkich sędziów i referendarzy orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, wskazując iż zachodzą przesłanki wyłączenia, o których mowa w art. 18 § 1 pkt 6 w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 oraz art. 19 p.p.s.a.
Sąd wskazał, iż skarżący złożył kolejny wniosek o wyłączenie sędziów, których wyłączenia domagał się już w rozpoznanym wniosku z dnia 28 marca 2011 r. i 5 lipca 2011 r., a ponadto wniósł o wyłącznie: sędziego NSA Włodzimierza Kędzierskiego i sędziów WSA Renaty Kanteckiej i Tadeusza Piskozuba. Odnosząc się do powtórnego wniosku o wyłączenie sędziów Sąd I instancji podzielił pogląd wyrażony w postanowieniu NSA z dnia 10 czerwca 2011 r. (sygn. akt I OW 70/11) zgodnie z którym kolejne żądanie wyłączenia sędziów, w którym nie przytoczono żadnych okoliczności mogących w jakikolwiek sposób wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziów, nie jest wnioskiem, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. i nie wymaga rozpoznania. Takie postępowanie nie stanowi korzystania z przysługujących stronie uprawnień procesowych, ale jest działaniem obliczonym na podważenie autorytetu sądu jako takiego. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowił pozostawić w aktach sprawy pismo z dnia 4 stycznia 2011 r. Natomiast w części dotyczącej sędziów WSA: sędziego NSA Włodzimierza Kędzierskiego oraz sędziów WSA Renaty Kanteckiej i Tadeusza Piskozuba wnioskowi skarżącego nadany został dalszy bieg.
Sąd wskazał, iż sędziowie ci złożyli do akt sprawy oświadczenia, w których wskazali, iż nie zachodzi między nimi a stronami postępowania okoliczność z art. 19 p.p.s.a., tj. tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności
Rozpoznając złożony wniosek Sąd I instancji podniósł, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego nie może być jedynie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata przez nią zaufania co do obiektywizmu sędziego. Zatem, bez znaczenia pozostaje subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznawania jej sprawy, bowiem konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowały utratę zaufania strony.
Sąd stwierdził, iż sam fakt orzekania w innej sprawie, w której wnioskodawca był stroną, nie daje podstawy do formułowania zastrzeżeń co do bezstronności sędziego, biorącego udział w rozstrzyganiu innej sprawy. Nadto podstawy do wyłączenia nie może stanowić również niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia uprzednio toczącej się sprawy, bowiem zarzuty te strona mogła podnosić w środkach odwoławczych.
W odniesieniu do powołanej przesłanki wyłączenia z mocy ustawy Sąd podniósł, że wykładnia literalna przepisu art. 18 § 1 pkt 6 a p.p.s.a. wskazuje, iż przesłanka ta ma zastosowanie wyłącznie w sprawach skarg na decyzje i postanowienia, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie sędzia brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Tymczasem niniejsza sprawa dotyczy skargi na bezczynność organu, a więc przesłanka z art. 18 § 1 pkt 6 a p.p.s.a. nie może znaleźć w niej zastosowania.
Ponadto Sąd nie stwierdził również istnienia pozostałych przesłanek ustawowych uzasadniających wyłączenie sędziów (art. 18 § 1 ust. 1 pkt 1 - 7 p.p.s.a.).
W zakresie, w jakim wniosek o wyłączenie został oparty na treści art. 19 p.p.s.a., Sąd podkreślił, że sędziowie złożyli do akt sprawy oświadczenia, o których mowa w art. 22 p.p.s.a. Skarżący zaś nie wskazał na żadne okoliczności, czy też dowody, mogące uprawdopodobnić formułowane w tym zakresie zarzuty. Podobnie jak poprzednio, argumentacja strony ma charakter ogólnikowy i wskazuje m.in. na istnienie czynników irracjonalnych wpływających na podejmowane decyzje oraz sugeruje, że sędziowie pozostają pod wpływem uprzedzeń czy też niechęci do strony, co skutkowało negatywnymi dla niej rozstrzygnięciami w zakresie wniosków o wyłączenie złożonych w innych sprawach. W ocenie Sądu podnoszone przez skarżącego twierdzenia nie mogły podważyć wiarygodności złożonych w niniejszej sprawie oświadczeń i stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Nie odwoływały się bowiem do konkretnych okoliczności faktycznych, które mogłyby mieć wpływ na ocenę sposobu prowadzenia postępowania przez sędziego.
Sąd nie podzielił także stanowiska skarżącego w kwestii nieuprawnionego posługiwania się przy ocenie wniosków o wyłączenie argumentacją wyrażoną w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r. (sygn. akt I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). Pogląd, iż autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego, nie zdewaluował się z uwagi na upływ czasu, czy zmianę ustroju politycznego państwa, i pozostaje nadal aktualny w świetle powołanego na wstępie powyższych rozważań obecnego brzmienia unormowań dotyczących instytucji wyłączenia oraz wyrażonego na tym gruncie orzecznictwa sądowego. W kwestii tej stanowisko zajął również Trybunał Konstytucyjny, który w postanowieniu z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt K 3/09 OTK-A z 2011 r. nr 1, poz.
- wskazał, że przy stosowaniu przepisów dotyczących wyłączenia sędziego mieć należy na uwadze niebezpieczeństwo polegające na tym, że instytucja wyłączenia sędziego mogłaby przekształcić się w narzędzie służące utrudnianiu możliwości orzekania. Trybunał Konstytucyjny wskazał ponadto, że nie można uznać, iż każdy uprzednio wyrażony w wyroku czy publikacji naukowej pogląd prawny, czy opinia wyrażona na temat zagadnienia związanego z przedmiotem rozstrzygnięcia uzasadnia wyłączenie sędziego.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. Z., zarzucając naruszenie:
- art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 113 § 1 oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 144 p.p.s.a. w zw. z art. 160 p.p.s.a., bowiem w niniejszej sprawie w dniu 5 stycznia 2012 r. już zapadło orzeczenie. A zatem, sprawa ta została merytorycznie rozstrzygnięta i zakończona przed WSA w Olsztynie i zatem Sąd nie był już uprawnionym do rozstrzygania o wniosku skarżącego o wyłączenie sędziów
- art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 100 § 2 p.p.s.a. na skutek art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 160 p.p.s.a., bowiem Sąd w nieuprawniony sposób podejmował po zamknięciu sprawy działania związane z przedmiotem sprawy i mające dla sprawy o sygn. akt II SAB/OI 16/11 znaczenie co do przysługujących prawa stronie skarżącej.,
- art. 91 § 1 p.p.s.a. na skutek art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a., który stanowi, iż posiedzenia sądowe wyznacza przewodniczący z urzędu, ilekroć wymaga tego stan sprawy a takie posiedzenie, jak z art. 91 § 1 p.p.s.a. może się odbyć tylko i wyłącznie gdy nie została zakończona i zamknięta ostatecznie sprawa.
- art. 63 p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. na skutek art. 64 § 3 p.p.s.a., bowiem Sąd wykroczył poza zakres wniosku strony i sam zadecydował za stronę z jakiego uprawnienia i w jaki sposób strona z przysługujących jej prawa chce skorzystać i o co chce wnioskować.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia ze stwierdzeniem jego nieważności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Rozpoznając w pierwszej kolejności zarzut nieważności postępowania określony w art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a. wskazać należy, że zgodnie z tym przepisem nieważność postępowania zachodzi jeżeli jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna. A zatem, niedopuszczalność drogi sądowej zachodzi w wypadku spraw, których przedmiot nie należy do kategorii wymienionych w art. 3-5 p.p.s.a. albo gdy skargę wniósł podmiot oczywiście nieuprawniony.
Skarżący upatruje nieważności postępowania w tym, iż w sprawie zapadło już orzeczenie i według niego Sąd nie był uprawniony do orzekania w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziów. Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Wskazać bowiem należy, iż postanowienie z dnia 5 stycznia 2012 r., które zapadło w niniejszej sprawie nie jest jeszcze prawomocne i skarżącemu przysługuje prawo wniesienia skargi kasacyjnej w wyniku, której orzeczenie może zostać uchylone i przekazane do ponownego rozpoznania bądź utrzymane w mocy. W takiej sytuacji Sąd I instancji był uprawniony do rozpoznania wniosku skarżącego w przedmiocie wyłączenia sędziów.
Tym samym stwierdzić należy, że skarżący bezzasadnie zarzuca naruszenie art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a.
Dokonując wobec tego kontroli zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w sposób właściwy ocenił, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziów.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym kwestię wyłączenia sędziego normują przepisy art. 18 - 24 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wyczerpujący katalog przyczyn wyłączenia sędziego z mocy ustawy wymieniony został w art. 18 p..p.s.a., natomiast art. 19 p.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia wskazując, że niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący we wniosku o wyłączenie sędziów, nie wskazał żadnych ustawowych przesłanek uzasadniających wyłączenie. Skarżący nie przedstawił przy tym żadnej racjonalnej argumentacji, która wskazywałaby na uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności wskazanych sędziów i referendarzy sądowych. Również analiza akt sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że zaistniała którakolwiek z przesłanek wyłączenia określona w art. 18 § 1 pkt 1 - 7 p.p.s.a bądź art. 19 p.p.s.a.
Należy w tym miejscu podkreślić, iż żądając wyłączenia sędziego i w trybie art. 19 p.p.s.a. nie wystarczy powołać się na abstrakcyjne przyczyny, które w przekonaniu wnioskodawcy dają wszelką podstawę do wyłączenia. Konieczne jest wskazanie konkretnych i uzasadnionych okoliczności, które przemawiają za takim stanowiskiem. Jak dotąd, oprócz gołosłownej polemiki skarżący nie wskazał na zaistnienie tego rodzaju okoliczności. Niezadowolenie skarżącego odnoszące się do sposobu prowadzenia innych postępowań sądowych (nawet z jego udziałem) nie stanowi automatycznej podstawy do wyłączenia sędziów i referendarzy sądowych orzekających wcześniej w tych sprawach. Zarzuty co do wadliwości orzeczenia (w tym prowadzonego postępowania), skarżący może podnosić - co do zasady - w środkach odwoławczych, a nie we wniosku o wyłączenie sędziów w innej sprawie.
Należy także podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż niniejsza sprawa dotyczy bezczynności organu i nie jest sprawą tożsamą z innymi sprawami skarżącego. Nie ma zatem podstaw by wyłączać sędziów z tej tylko przyczyny, że orzekali we wcześniejszych sprawach skarżącego.
Wobec złożonych przez sędziów oświadczeń uznać należy, że Sąd I instancji zasadnie ocenił, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziów.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.