Postanowienie NSA z 9 czerwca 2022 r., I OZ 218/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 9 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 31 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 796/21 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 17 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 796/21

Sprawa

w sprawie ze skargi E.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 24 sierpnia 2021 r. nr 406.874/E-11/VI/21 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia treści wniosku o ustalenie prawa do świadczenia dobry start postanawia oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Mirosław Wincenciak przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 17 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 796/21, wydanym na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, oddalił skargę E.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z 24 sierpnia 2021 r. nr 406.874/E-11/VI/21 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia treści wniosku o ustalenie prawa do świadczenia dobry start.

Odpis sentencji w/w wyroku w dniu 18 lutego 2022 r. przesłano pełnomocnikowi skarżącej – A.B. wraz z pouczeniem o procedurze wystąpienia do Sądu z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia tego wyroku oraz o sposobie i terminie wniesienia od niego środka zaskarżenia. Z adnotacji na zwróconej do Sądu kopercie nieodebranej przesyłki poleconej wynika, że doręczyciel podjął próby doręczenia przesyłki w dniu 22 lutego 2022 r. (I awizo) i w dniu 2 marca 2022 r. (II awizo), zaś ostatecznie przesyłkę zwrócono do Sądu w dniu 10 marca 2022 r.

Pełnomocnik skarżącej w dniu 16 marca 2022 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, wraz z wnioskiem o uzasadnienie wyroku. Wyjaśnił, że był na poczcie w dniu 15 marca 2022 r. i uzyskał informację, że pismo zostało zwrócone do Sądu w dniu 10 marca 2022 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 31 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 796/21 odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

W uzasadnieniu postanowienia podał, że zgodnie z art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a."), w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku.

Z akt sprawy wynika, że odpis wyroku, wydanego w dniu 17 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, został doręczony pełnomocnikowi skarżącej na adres wskazany w skardze w trybie tzw. fikcji doręczenia w dniu 8 marca 2022 r. Przedmiotowa przesyłka była dwukrotnie awizowana: w dniu 22 lutego 2022 r. i w dniu 2 marca 2022 r. Awizo pozostawiono w oddawczej skrzynce pocztowej, natomiast przesyłka została zwrócona do nadawcy w dniu 10 marca 2022 r. Skoro zatem pełnomocnik skarżącej nie odebrał przesyłki, należało uznać ją za doręczoną z upływem czternastodniowego terminu, liczonego od daty pierwszego awiza, tj. z dniem 8 marca 2022 r.

Zgodnie z art. 73 § 1 i 2 p.p.s.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72 p.p.s.a., pismo takie składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej lub urzędzie gminy, umieszczając jednocześnie zawiadomienie – o jego złożeniu wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od pozostawienia zawiadomienia – w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w powyższym terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy (art. 73 § 3 p.p.s.a). W tej sytuacji doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu liczonego od dnia pierwszego awiza (art. 73 § 4 p.p.s.a).

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skoro doręczenie odpisu sentencji wyroku nastąpiło w dniu 8 marca 2022 r., to siedmiodniowy termin na zgłoszenie wniosku o sporządzenie jego uzasadnienia upływał w dniu 15 marca 2022 r. Złożenie przez pełnomocnika skarżącego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w dniu 16 marca 2022 r. nastąpiło zatem po upływie ustawowego terminu.

Zgodnie z art. 85 p.p.s.a., czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Na podstawie art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd pierwszej instancji podał, że data 15 marca 2022 r. (data dowiedzenia się w urzędzie pocztowym przez pełnomocnika skarżącego o zwrocie przesyłki z odpisem sentencji wyroku do Sądu) jest datą, w której ustała przyczyna uchybienia terminu. Składając zatem wniosek o przywrócenie terminu w dniu 16 marca 2022 r. pełnomocnik dochował siedmiodniowego terminu. Wraz z wnioskiem złożył także wniosek o uzasadnienie wyroku. Spełnienie powyższych przesłanek formalnych umożliwia merytoryczne rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ nie uprawdopodobniono okoliczności wskazujących na brak winy strony w uchybieniu terminu. Wobec spełnienia ustawowych przesłanek warunkujących przyjęcie fikcji doręczenia i uznania, że przesyłka została skutecznie doręczona stronie w trybie zastępczym w dniu 8 marca 2022 r., uprawdopodobnieniem braku winy w uchybieniu terminu nie może być podjęcie przez pełnomocnika skarżącej jedynie działań w urzędzie pocztowym, w wyniku których poinformowano go, że przesyłka w dniu 10 marca 2022 r. została zwrócona do Sądu. Ciąg przedstawionych zdarzeń pozwala przyjąć, że pełnomocnik skarżącej był na poczcie już po upływie 14 dni, a więc po upływie okresu, gdy przesyłka pozostawała do odbioru w urzędzie pocztowym. Ponadto nie uprawdopodobnił on, że doręczyciel faktycznie nie dopełnił swoich obowiązków i nie pozostawił awiza o oczekującej przesyłce.

Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1041 ze zm.), potwierdzenie nadania przesyłki rejestrowanej lub przekazu pocztowego wydane przez placówkę pocztową operatora wyznaczonego ma moc dokumentu urzędowego. Jak wynika natomiast z art. 3 pkt 23 powołanej ustawy, przesyłką rejestrowaną jest przesyłka pocztowa przyjęta za pokwitowaniem przyjęcia i doręczenia za pokwitowaniem odbioru.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że dokument urzędowy, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru, jeśli jest sporządzony w przepisanej formie przez uprawniony do tego podmiot, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Korzysta on z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone (por. postanowienia NSA z dnia: 28 sierpnia 2019 r., sygn. akt I GZ 255/19; 27 sierpnia 2013 r., sygn. akt II GZ 477/13; 24 lipca 2018 r., sygn. akt I GZ 216/18; 4 września 2019 r., sygn. akt I GZ 260/19; 6 września 2019 r., sygn. akt II FZ 561/19; publ. CBOSA). Przedmiotowe domniemanie może być obalone, jednakże podejmując próbę jego dokonania należy mieć na względzie, że dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi – co za tym idzie, dowody przeciwne muszą być zdecydowanie przekonujące. Nie wystarczy samo twierdzenie strony w tym zakresie. Wprawdzie do przywrócenia terminu wymagane jest jedynie "uprawdopodobnienie", a nie "udowodnienie" braku winy w jego uchybieniu, to jednak przywrócenie terminu tylko na podstawie oświadczenia, że awiza nie pozostawiono, w sytuacji, gdy w aktach sprawy znajduje się zwrócona przesyłka wraz z adnotacjami, że była ona dwukrotnie prawidłowo awizowana, prowadziłoby do nieuzasadnionego podważenia instytucji doręczenia zastępczego. W każdej takiej sytuacji strona mogłaby obalić domniemanie doręczenia przesyłki w trybie awizo poprzez zwykłe oświadczenie, że awizo to nie zostało umieszczone w skrzynce pocztowej (por. postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt I FZ 12/12, publ. CBOSA).

Sąd stwierdził, że w realiach niniejszej sprawy pełnomocnik skarżącej w żaden sposób nie obalił domniemania prawdziwości oświadczeń złożonych przez pracownika poczty na kopercie zwróconej do Sądu oraz na załączonym do koperty zwrotnym potwierdzeniu odbioru, w szczególności nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających, że nie pozostawiono awiza o korespondencji oczekującej na odbiór w urzędzie pocztowym. Nie złożył nawet żadnego oświadczenia, że doręczenie było wadliwe. W konsekwencji uznać należy, że wbrew obowiązkowi zawartemu w art. 87 § 2 p.p.s.a. strona nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia E.B. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraziła niezadowolenie ze stanowiska zajętego przez Sąd pierwszej instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W świetle art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Zgodnie z art. 87 § 5 p.p.s.a., po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniosek E.B. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku został wniesiony w terminie, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., to jednak nie zasługuje on na uwzględnienie.

Wyjaśnić należy, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 712/08, publ. CBOSA). Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2000 r., sygn. akt I CKN 1261/99, publ. Biuletyn SN 2000/5/12). Przy ocenie winy należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu dotrzymanie terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, LEX nr 50679).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumentacja pełnomocnika skarżącej podniesiona zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak również powtórzona w zażaleniu, nie zasługuje na uwzględnienie i nie uzasadnia braku jego winy w uchybieniu terminu, gdyż nie sposób dopatrzyć się w niej obiektywnych i niezależnych od niego przeszkód w prawidłowym i terminowym wniesieniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, których nie można było usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.

Powołany przez Sąd pierwszej instancji art. 73 p.p.s.a. wskazuje na jedną z form tzw. doręczeń zastępczych, kiedy to przesyłka nie zostaje doręczona bezpośrednio do rąk jej adresata, lecz przyjmuje się fikcję prawną, że takie doręczenie nastąpiło. Z adnotacji operatora pocztowego umieszczonych na kopercie, w której odpis wyroku z dnia 17 lutego 2022 r. został przesłany pełnomocnikowi skarżącego na wskazany przez niego adres, wynika, że przesyłka została prawidłowo dwukrotnie awizowana. Pierwsze awizowanie miało miejsce w dniu 22 lutego 2022 r., zaś powtórne – w dniu 2 marca 2022 r. Przesyłkę – jako niepodjętą w terminie – zwrócono do nadawcy w dniu 10 marca 2022 r. Z koperty wynika również, iż w dniu 22 lutego 2022 r. umieszczono zawiadomienie (awizo) o pozostawieniu pisma we wskazanym urzędzie pocztowym, które umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zasadnie uznał zatem przesyłkę za skutecznie doręczoną z dniem 8 marca 2022 r. na podstawie art. 73 § 4 p.p.s.a. Jednocześnie zaznaczyć należy, iż pełnomocnik skarżącej nie kwestionuje faktu, że awiza nie otrzymał i w żaden sposób nie zmierza do obalenia domniemania skuteczności doręczenia zastępczego. Powołanie się natomiast przez niego na uzyskaną w dniu 15 marca 2022 r. w urzędzie pocztowym informację, że pismo zostało zwrócone do Sądu w dniu 10 marca 2022 r., nie może odnieść zamierzonego przez niego skutku, bowiem składając wniosek o przywrócenie terminu sam przyznał, że był świadomy uchybienia terminu. Pełnomocnik skarżącej powinien był mieć świadomość, że będzie mu doręczana korespondencja z Sądu dotycząca niniejszego postępowania. Nie dochował on zatem należytej staranności w prowadzeniu sprawy i w żaden sposób nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której nie mógł usunąć.

W konsekwencji Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że wniosek o przywrócenie terminu nie zasługiwał na uwzględnienie, a zatem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.