Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2020 r., sygn. akt I SAB/Wa 275/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę M. S. na bezczynność Wojewody Mazowieckiego w przedmiocie rozpoznania wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z dnia 24 lutego 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 680/14 została oddalona skarga M. S. na bezczynność Wojewody Mazowieckiego mająca mieć miejsce przy rozpoznawaniu wniosków o ustalenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości w postaci: kamienicy przy ul. [...] w Wilnie, kamienicy przy ul. [...] w Wilnie, kamienicy przy ul. [...] w Wilnie, majątku [...] w woj. wileńskim, majątku [...] w woj. wileńskim, fermy [...] k. Trok. Sąd ocenił wówczas, że w sprawie tej organ nie pozostaje w zwłoce, wobec jej rozstrzygnięcie odpowiednio decyzjami z dnia [...] czerwca 2013 r. i dnia [...] grudnia 2013 r. Wywiedzioną zaś od tego wyroku skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wyrokiem z dnia 27 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1636/15. Przy czym, zdaniem Sądu, analiza uzasadnienia ww. wyroków, treści obecnie wniesionej skargi oraz akt administracyjnych sprawy jednoznacznie wskazuje, że w pierwotnie wniesionej na bezczynność Wojewody Mazowieckiego skardze, tak jak obecnie, wyżej wymieniony kwestionował kompletność rozpoznania przez ów organ żądania potwierdzenia prawa do rekompensaty. Oznacza to, że w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem z dnia 27 października 2017 r. oraz objętej skargą z dnia 6 października 2020 r. zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M. S., zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
- 1) art. 58 § 1 pkt 4 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że sprawa bezczynności Wojewody Mazowieckiego została ostatecznie rozstrzygnięta wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1636/15, podczas gdy przedmiotem sprawy dot. bezczynności organu administracji publicznej jest bezczynność organu według stanu z dnia orzekania, co oznacza, że wyrok z 2016 r. nie jest i nie może rozstrzygać o bezczynności w 2021 r.;
- 2) art. 171 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że powaga rzeczy osądzonej z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1636/15 dotyczy stanu bezczynności organu w 2021 r., podczas gdy powaga rzeczy osądzonej odnosi się do tego, co stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, zaś przedmiot rozstrzygnięcia ww. wyroku odnosi się do stanu bezczynności w 2016 r.;
- 3) art. 153 w zw. z art. 193 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że wskazania zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1636/15 pozostają wiążące pomimo zmiany stanu prawnego na skutek uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2017 r. sygn. akt I OPS 3/17, w której przesądzono, że złożenie wniosku przez jedną ze stron postępowania inicjuje to postępowanie wobec wszystkich uprawnionych, w konsekwencji zmianę sytuacji prawnej skarżącego, w stosunku do którego nie rozpoznano sprawy w całości z uwagi na niezłożenie przez jego poprzedniczkę prawną wniosku w pełnym zakresie;
- 4) art. 107 § 1 pkt 5 K.p.a. poprzez oparcie zaskarżonego orzeczenia na przyjęciu, że sprawa administracyjna może być załatwiona w innej formie, aniżeli poprzez rozstrzygnięcie znajdujące się w osnowie decyzji administracyjnej.
W związku z powyższym M. S. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zwrot kosztów postępowania, według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona. Powaga rzeczy osądzonej (res iudicata), o jakiej mowa w powołanym przepisie, oznacza przeszkodę, której wystąpienie tamuje dalszy bieg postępowania i uniemożliwia wydanie ponownego rozstrzygnięcia merytorycznego w tej samej sprawie oraz niemożność modyfikacji orzeczenia sądu administracyjnego w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por. T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 695).
Naczelny Sąd Administracyjny w orzecznictwie wielokrotnie wyrażał pogląd, że jeżeli ta sama sprawa jest w toku bądź została przez sąd już raz prawomocnie rozpoznana, to w sytuacji wniesienia skargi na to samo działanie czy akt organu, skarga ta podlega odrzuceniu. Warunkiem skutkującym zastosowaniem art. 58 1 pkt 4 P.p.s.a. jest zatem tożsamość wcześniej wszczętej sprawy sądowoadministracyjnej z tą, w której wniesiono podlegającą odrzuceniu skargę. O tożsamości spraw można mówić wówczas, gdy występuje między nimi tożsamość elementów podmiotowych i przedmiotowych. Tożsamość podmiotowa dotyczy podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, zaś tożsamość przedmiotowa ma miejsce, gdy identyczna jest treść tych praw i obowiązków oraz ich podstawa prawna i faktyczna (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2019 r. sygn. akt I OZ 976/19, z dnia 12 grudnia 2019 r. sygn. akt I OZ 1268/19, z dnia 3 marca 2020 r. sygn. akt I OZ 165/20 oraz z dnia 20 października 2020 r. sygn. akt I OZ 720/20; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy należy podzielić stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Zasadnie Sąd I instancji uznał bowiem, że z uwagi na treść żądania obecnej skargi M. S., a także wywody zawarte w motywach pisemnych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 680/14 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1636/15, zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa skutkująca odrzuceniem skargi.
Pismem z dnia 6 października 2020 r. M. S. wniósł bowiem skargę na bezczynność Wojewody Mazowieckiego w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej w zakresie nieruchomości, co do których w jego ocenie sprawa nie została zakończona decyzją Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...], tj. nieruchomości w Wilnie przy ul. [...], ul. [...], ul. [...], majątku [...], majątku [...], fermy [...] k. Trok. Tymczasem w sprawie istotne jest, że wyrokiem z dnia 24 lutego 2015 r. sygn. akt I SAB/Wa 680/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. S. na bezczynność w tym samym przedmiocie. Wyrok ten jest prawomocny bowiem wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1636/15 skarga kasacyjna od orzeczenia Sądu I instancji została oddalona.
W uzasadnieniu wyroku z dnia 27 października 2016 r. jednoznacznie wskazano, że postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP dotyczyło wszystkich wskazanych we wniosku go wszczynającym nieruchomości, bo formalnie zostało zakończone decyzją. Inną rzeczą jest czy organ uczynił to trafnie, czy prawidłowo prowadził postępowanie i czy wydał zgodne z prawem rozstrzygnięcie. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił również uwagę, że nie ma racji skarżący dowodząc wielości spraw wszczętych pierwotnym wnioskiem.
Natomiast zagadnienie zasadności rozczłonkowania spraw potwierdzenia uprawnień R. B. i Z. K. pozostaje poza zainteresowaniem Sądu w sprawie o bezczynność, zwłaszcza w sytuacji zakończenia obu postępowań decyzjami administracyjnymi. Podobnie rzecz się ma z kwestią poprawności owych decyzji pod względem zawartości osnowy i uzasadnienia. Ta materia może być przedmiotem oceny w trybie instancyjnym, nie zaś w sprawie o bezczynność. W tej bowiem sprawie istotne jest to, że decyzje zostały wydane. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że ta okoliczność powoduje, że organowi nie sposób zarzucić bezczynności, skoro sprawa została załatwiona. Doszło do jej zakończenia zarówno w aspekcie formalnym, jak i materialnym. Wystąpienie obu powoduje, że organ wywiązał się ze swego zadania rozpatrzenia i załatwienia sprawy administracyjnej.
Zgodnie z art. 171 P.p.s.a. wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej co do tego co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawach o sygn. akt I SAB/Wa 680/14 oraz sygn. akt I OSK 1636/15 była bezczynność organu w przedmiocie rozpoznania wniosków o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia wskazanych nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. nieruchomości w Wilnie przy ul. [...], ul. [...], ul. [...], majątku [...], majątku [...], fermy [...] k. Trok. Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie, skarżący ponownie uczynił bezczynność Wojewody Mazowieckiego przejawiającą się w nierozpoznaniu wniosków w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia tych samych nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej.
Tymczasem konsekwencją procesową faktu, że prawomocny wyrok korzysta z powagi rzeczy osądzonej, jest to, że nie można skutecznie wszcząć postępowania w tym samym przedmiocie i między tymi samymi stronami. W takiej sytuacji zachodzi podstawa do odrzucenia skargi jako niedopuszczalnej (art. 58 § 1 pkt 4 P.p.s.a.). Powaga rzeczy osądzonej oznacza bowiem przeszkodę (ujemną przesłankę procesową), której wystąpienie tamuje dalszy bieg postępowania i uniemożliwia wydanie ponownego rozstrzygnięcia merytorycznego w tej samej sprawie oraz niemożność modyfikacji orzeczenia sądu administracyjnego (a więc dokonanej nim oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub czynności organu administracji publicznej) w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Prowadzenie ponownego postępowania sądowoadministracyjnego, którego przedmiotem byłaby sprawa dotycząca potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej w zakresie nieruchomości położonych w Wilnie przy ul. [...], ul. [...], ul. [...], majątku [...], majątku [...], fermy [...] k. Trok należy uznać za niedopuszczalne.
Wobec powyższego zasadnie przyjęto, że sprawa objęta tożsamym przedmiotem i pomiędzy tymi samymi stronami nie może być ponownie rozstrzygnięta, a skarga jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.