Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1815/14, na podstawie art. art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), odmówił M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Sąd wskazał, że co prawda występując z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał, że jest osobą bezrobotną i ubogą, zaznaczył, że nie pobiera renty, emerytury, ani zasiłku dla bezrobotnych oraz że nie posiada jakichkolwiek oszczędności, jednakże z akt administracyjnych sprawy jednoznacznie wynika, iż wnioskodawca jest uprawniony do świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem Sądu okoliczność, że skarżący nie pobiera należnego mu świadczenia jest wyborem osoby uprawnionej.
Nie zmienia to jednak faktu, że uprawnienie takie posiada, a kwota łącznego zgromadzonego dotychczas i nieodebranego przez niego świadczenia wynosi 107.108,77 zł brutto (vide: pismo ZUS III Oddział w Warszawie z dnia 17 stycznia 2013 r.). Sąd podkreślił, że udzielenie prawa pomocy powinno mieć zastosowanie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, co oznacza, że sytuacji skarżącego – uprawnionego do odebrania świadczenia w tak znacznej wysokości – nie można utożsamiać z sytuacją majątkową osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Przyznanie prawa pomocy w takiej sytuacji stanowiłoby w istocie – w ocenie Sądu – niczym nieuzasadnione przeniesienie na budżet państwa negatywnych skutków decyzji skarżącego o niepodejmowaniu przysługującego mu świadczenia pieniężnego.
Wobec tego Sąd I instancji stwierdził, że nie można uznać, iż M. S. jest osobą pozbawioną środków do życia oraz że nie jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego – ponieść kosztów ustanowienia adwokata.
Na powyższe postanowienie M. S. wniósł zażalenie podnosząc, że Sąd nie wskazał, ani nie wyjaśnił, na jakiej podstawie przyznano mu rentę, na której istnienie powołał się Sąd w zaskarżonym postanowieniu. Podniósł, że pozostaje bez środków do życia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:
- 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Przesłanki zastosowania omawianej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy, będące formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy zgodzić się z Sądem I instancji, że wniosek M. S. w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu nie mógł być uwzględniony. Skoro bowiem skarżący nie pobiera należnej mu renty, pozbawiając się w ten sposób środków utrzymania, pozwalających także na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym, to brak jest przesłanek do zastosowania instytucji prawa pomocy. Okoliczność, że skarżący od wielu lat nie pobiera należnego mu świadczenia jest jego wyborem i nie daje podstaw do uznania, że Skarb Państwa winien sfinansować koszty udziału w postępowaniu profesjonalnego pełnomocnika.
Wobec powyższego należało uznać, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2014 r. nie narusza przepisów obowiązującego prawa.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.