Postanowienie NSA z 22 marca 2016 r., I OZ 259/16

Wydany

22 marca 2016 r.

Sąd

r. Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 22 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 25 listopada 2015 r. o sygn. akt IV SA/Wr 509/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu oraz umarzające postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych

Skład

Sędzia NSA Irena Kamińska przewodniczący

Sprawa

w sprawie z wniosku Z.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi Z.R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 23 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 13 października 2015 r. wydanym na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym oddalił skargę.

Odpis sentencji tego wyroku wraz z pouczeniem o trybie wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia oraz o prawie jego zaskarżenia skargą kasacyjną został doręczony skarżącemu w dniu 17 października 2015 r. (k-44).

Dnia 19 października 2015 r. skarżący złożył osobiście w Sądzie pismo opatrzone tą sama datą, w którym wniósł m. in. o przyznanie prawa pomocy w całości i ustanowienie adwokata. Do pisma tego dołączył złożony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 25 listopada 2015 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu oraz umorzył postępowanie sądowe wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych.

Sąd odmówił w pkt I przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu, gdyż – jak wykazał – wniosek skarżącego stanowi nadużycie prawa do sądu.

Natomiast odnośnie wniosku w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Sąd stwierdził, że skarżący jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "h" p.p.s.a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu dodatków mieszkaniowych. W tej sytuacji postępowanie wszczęte tym wnioskiem umorzył jako zbędne, na podstawie art. 249a p.p.s.a.

Zażalenie na powyższe postanowienie wywiódł Z.R..

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Koncepcja zakazu nadużycia prawa do sądu jest przyjmowana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, głównie w sprawach właśnie z zakresu prawa pomocy. Zakłada się, że działania skarżącego, dla którego inicjowanie postępowań sądowych nie służy ochronie naruszonych praw, a stanowi cel sam w sobie, uznane być musi za nadużycie prawa do sądu (zob. postanowienie NSA z dnia 18 marca 2014 r., I OZ 175/14). Podkreśla się jednak słusznie, że ocena działań stron postępowania sądowoadministracyjnego pod kątem nadużycia prawa wymaga każdorazowo wnikliwej analizy, tak, by mieć pewność, że rzeczywiste prawo do sądu nie doznaje żadnego uszczerbku (zob. m.in. postanowienie NSA z dnia 26 lipca 2013 r., II FZ 512/13; postanowienie NSA z dnia 19 grudnia 2014 r., I OZ 1171/14; postanowienie NSA z dnia 3 lutego 2015 r., I OZ 61/15; postanowienie z dnia 12 czerwca 2015 r., I OZ 439/15). Pierwszoplanową rolę odgrywa w tym zakresie element funkcjonalny (zob. Z. Kmieciak, Nadużycie prawa do środka odwoławczego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, "Państwo i Prawo" 2011, nr 10, s. 24).

Mając na uwadze powyższe, ogólnie rzecz ujmując, niezasługującym na ochronę w demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji) nadużyciem prawa jest zatem wykorzystywanie instytucji prawnej wbrew jej celowi i funkcji (zob. postanowienie NSA z dnia 16 października 2015 r., I OSK 1992/14).

Wymaganą analizę przeprowadził Sąd pierwszej instancji. Skrupulatnie opisał on praktykę inicjowania przez skarżącego postępowań, które obiektywnie nie służą ochronie konkretnych praw czy wolności. Prawo pomocy odnosi się zaś do pomocy w konkretnej sprawie. Wbrew uwagom zawartym w uzasadnieniu zażalenia, Sąd pierwszej instancji rozważył sytuację skarżącego, wskazał jednak, że nie zachodzi zjawisko zagrożenia dla praw czy wolności skarżącego, które by uzasadniało przyznanie mu pełnomocnika z urzędu, a to z tego względu, że analizowana sprawa wpisuje się w szereg tych, w których skarżący nie dochodzi w istocie któregokolwiek z przysługujących mu praw.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 184 p.p.s.a.