Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 2502/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie ze skargi M.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2014 r. w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu Sąd podniósł, że w toku postępowania skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, w którym wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe – posiada mieszkanie o powierzchni 32 m², jest osobą bezrobotną, bez środków do życia.
Dalej Sąd wyjaśnił, że skarżący jest uprawniony do świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przy czym renta nie jest przez niego pobierana. Łączna kwota zgromadzonego świadczenia za okres od 1.10.1998 r. do 30.06.2013r. wynosi 106.031,73 zł brutto. Okoliczność ta została stwierdzona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w piśmie z dnia 28 czerwca 2013 r. Ponadto, z treści ww. pisma wynika również, że kwota przysługujących odsetek wynosi 10.713,86 zł.
W opisanych okolicznościach, w ocenie Sądu, nie sposób przyjąć, aby skarżący był pozbawiony środków do życia. Jest bowiem uprawniony do odbioru świadczenia w znacznej wysokości, lecz dobrowolnie środków tych nie podejmuje. Ponadto, jak wynika z treści decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] października 2013 r. o odmowie przyznania pomocy finansowej, pomimo iż wnioskodawca osiągnął wiek emerytalny w 2012 r., nie złożył wniosku o przyznanie emerytury, chociaż wielokrotnie był informowany o przysługującym mu prawie. Z tego względu Sąd stwierdził, że wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego.
Odnosząc się zaś do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd wyjaśnił, że skarżący w niniejszej sprawie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Dlatego wniosek merytorycznie został rozpoznany tylko w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego. Zaś w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych Sąd oddalił wniosek skarżącego ze względów formalnych.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, kwestionując stanowisko Sądu w nim zawarte.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
- w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z brzmienia wskazanych wyżej przepisów wynika, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Nadto wskazać należy, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Przesłanki zastosowania omawianej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy, będące formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, że wniosek skarżącego w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie mógł zostać uwzględniony. Trafnie bowiem Sąd pierwszej instancji podniósł, a co wynika z dokumentów zawartych w aktach administracyjnych sprawy, że skarżącemu przysługuje prawo do świadczenia rentowo-emerytalnego, a którego to świadczenia skarżący dobrowolnie nie pobiera – na czerwiec 2013 r. stan zgromadzonych środków wynosił ponad 100.000 zł brutto. Taki stan rzeczy powoduje, że brak jest przesłanek do zastosowania instytucji prawa pomocy i ustanowienia na rzecz skarżącego pełnomocnika z urzędu. Dlatego za prawidłowe należy uznać orzeczenie Sądu pierwszej instancji w zakresie odmowy ustanowienia na rzecz skarżącego pełnomocnika z urzędu.
Odnosząc się zaś do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że przedmiotowa sprawa należy go kategorii spraw z zakresu pomocy i opieki społecznej – przedmiotem skargi skarżącego jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2014 r. utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji o odmowie wydania zaświadczenia, iż skarżący korzysta z pomocy ośrodka pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Zaś sprawy z zakresu pomocy i opieki społecznej, na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., są ustawowo zwolnione od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Mając zatem na uwadze powyższe zamiast oddalić wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych "z przyczyn formalnych" Sąd pierwszej instancji winien umorzyć postępowanie w tym zakresie jako bezprzedmiotowe - art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. (patrz: postanowienia NSA: I OZ 224/15 z dnia 18.03.2015 r.; I OZ 35/14 z dnia 30.01.2014 r.; I OZ 761/14 z dnia 19.09.2014 r.; I OZ 761/14 z dnia 11.03.2014 r.)
Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 1 sentencji, a na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 2 sentencji.