Postanowienie NSA z 8 kwietnia 2014 r., I OZ 262/14

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 8 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia F. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 660/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata

Sprawa

w sprawie ze skargi F. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie pozbawienia statusu osoby bezrobotnej postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Wiesław Morys przewodniczący

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W jego uzasadnieniu podniósł, że wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 660/13, Sąd ten oddalił skargę wniesioną przez F. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...], w przedmiocie pozbawienia statusu osoby bezrobotnej. Wnioskiem z dnia 27 października 2013 r., uzupełnionym pismem z dnia 2 grudnia 2013 r., skarżący zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że ubiega się o przyznanie prawa pomocy z uwagi na zamiar wniesienia skargi kasacyjnej od ww. wyroku. Podał, że w tym zakresie wystąpił do kilku kancelarii adwokackich o odpłatne udzielenie prawa pomocy, lecz adwokaci odmówili przyjęcia sprawy z różnych przyczyn. Nadto wskazał, że jest osobą samotną. Oświadczył, że posiada spółdzielcze własnościowe prawo do dwóch lokali mieszkalnych położonych w Warszawie, które nie są przedmiotem najmu, nie przynoszą dochodu, oraz że w jednym z tych lokali obecnie zamieszkuje. Dodał, że jako akcjonariusz [...] S.A. w Warszawie posiada 59 akcji imiennych o wartości nominalnej 13,52 zł każda. Oświadczył, że na jego dochody składa się renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w wysokości 2 348,26 zł netto (2 850,83 zł brutto). Jako podstawę faktyczną ubiegania się o prawo pomocy wymienił również spłatę zadłużenia wobec dwóch spółdzielni mieszkaniowych.

Pismem z 8 listopada 2013 r. skarżący został wezwany do przedstawienia dokumentów źródłowych poświadczających jego dochody, stan majątkowy oraz możliwości płatnicze. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył do akt pismo z dnia 2 grudnia 2013 r., do którego załączył dokumenty obrazujące jego zobowiązania finansowe, w tym: decyzję o waloryzacji renty (od 1 marca 2013 r. wysokość świadczenia wynosi miesięcznie 2 348,26 zł); zestawienie opłat eksploatacyjnych za posiadane 2 lokale (na kwotę 385,25 zł oraz na kwotę 431,61 zł); dowody wpłat kwot pieniężnych (przedział od 60 zł do ok. 3 700 zł), które obejmowały spłatę powstałego po stronie skarżącego długu, przede wszystkim wobec spółdzielni mieszkaniowych; wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie z [...] czerwca 2011 r., sygn. akt [...], o zapłatę kwoty 4 040,43 zł od skarżącego na rzecz spółdzielni mieszkaniowej; dokumenty, z których wynika, że skarżący spłacił istniejące zadłużenie na rachunek spółdzielni lub na rachunek komornika. Skarżący nie przedstawił jednak żadnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych

Postanowieniem referendarza sądowego z 19 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 660/13, odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.

W piśmie z 2 stycznia 2014 r. (3 stycznia 2014 r. – data wpływu pisma), złożonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący podniósł, że przyznano mu rentę okresową ZUS, posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, jest właścicielem 2 lokali mieszkalnych położonych w Warszawie. Wyjaśnił, że jedynym jego źródłem utrzymania jest renta ZUS z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Oświadczył, że poza przekazem pocztowym - potwierdzającym wypłatę renty - nie dysponuje innymi dokumentami na potwierdzenie osiąganego dochodu w skali miesiąca. Podniósł, że kwota z otrzymywanego świadczenia rentowego ZUS (2 348,26 zł miesięcznie) nie jest lokowana na rachunkach bankowych, lecz są to środki gromadzone na potrzeby życia codziennego oraz jako niezbędna rezerwa, w tym na konieczność prowadzenia postępowań sądowych. Wyjaśnił, że nie posiada rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych. Dodał, że do pisma z dnia 2 grudnia 2013 r. załączył najistotniejsze w sprawie dokumenty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przytoczył treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd zaznaczył, iż stwierdzenie "gdy osoba ta wykaże", oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Sąd stwierdził, po przeanalizowaniu argumentów wnioskodawcy oraz załączonych przez niego dokumentów, że w niniejszej sprawie nie wykazał on, iż spełnia przesłankę warunkującą przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Analiza dokumentów przedstawionych przez wnioskodawcę pozwala stwierdzić, że jego miesięczny dochód stanowi renta w wysokości 2 348,26 zł miesięcznie. Z oświadczenia skarżącego wynika, że kwota ta przeznaczana jest na potrzeby życia codziennego oraz jako niezbędna rezerwa, w tym na konieczność prowadzenia postępowań sądowych. Skarżący był zadłużony wobec spółdzielni mieszkaniowej na kwotę co najmniej 4 040, 43 zł. Kwotę taką, poza kosztami procesu, zasądził od skarżącego na rzecz spółdzielni mieszkaniowej Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie. Z pozostałych dokumentów, złożonych przez skarżącego, wynika, że spłacił on istniejące zadłużenie bezpośrednio na rachunek spółdzielni lub na rachunek komornika w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu I instancji skarżący dokonując spłaty zadłużenia dysponował środkami pieniężnymi w wysokości wyższej niż osiągany dochód. Natomiast, mimo wezwania, do dnia dzisiejszego nie przedstawił dokumentów, z których wynikałoby, że posiadał lub posiada oszczędności. W formularzu wniosku zaprzeczył, aby dysponował jakimikolwiek środkami pieniężnymi. Wymienił jedynie nieznaczną ilość akcji imiennych o niewielkiej wartości. Dodatkowo Sąd podkreślił, że w uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że starał się o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, a pomocy tej nie uzyskał z innych przyczyn niż przyczyny majątkowe.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, iż Sąd dokonał błędnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego, nie uwzględnił wszystkich dokumentów stanowiących źródła dowodowe. Ponadto powołał okoliczności i fakty, które nie odnoszą się do przedmiotu postępowania w niniejszej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Sąd I instancji słusznie uznał, iż skarżący nie wykazał, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z treści tego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia przynajmniej części kosztów postępowania, jaki jest warunkiem uwzględnienia żądania prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Prawo pomocy jest uprawnieniem – przywilejem osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i dlatego mogą liczyć na pomoc ze strony państwa, czego wyrazem jest orzecznictwo sądów w tym zakresie. Instytucja ta jest wszak wyjątkiem od reguły ponoszenia kosztów postępowania przez strony.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przyznanie skarżącemu pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika nie mogło nastąpić, skoro nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść kosztów z tym związanych. W zażaleniu na postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata skarżący nie przedstawił żadnych okoliczności, ponad te, które były przedmiotem rozważań w zakończonym postępowaniu przed Sądem I instancji. Skarżący bowiem nie wskazał nowych istotnych okoliczności, dotyczących jego sytuacji majątkowej, które przemawiałyby za przyznaniem mu prawa pomocy. Tymczasem okoliczności te zostały poprawnie ustalone i rozważone przez Sąd I instancji. Brak szczegółowych zarzutów zwalnia Sąd II instancji od szerszych rozważań w tym zakresie. A zatem zażalenie nie mogło odnieść skutku, bo Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł zająć innego stanowiska, niż uczynił to Sąd I instancji.

W związku z powyższym należało postanowić jak w sentencji niniejszego postanowienia, a to na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.