Postanowienie NSA z 27 marca 2015 r., I OZ 263/15

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 27 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Gl 387/14 o odmowie przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi J.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie dozoru pojazdu postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 2 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Gl 387/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w sprawie ze skargi J.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] stycznia 2014 r. w przedmiocie dozoru pojazdu, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że miesięczny dochód skarżącego zadeklarowany został w kwocie około 8.600 zł, na którą składa się pobierane przezeń wynagrodzenie za pracę w wysokości około 1.600 zł oraz dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w rozmiarze około 7.000 zł. Zobowiązania skarżącego z tytułu należności publicznoprawnych, kredytów oraz innych należności związanych z prowadzoną działalnością wynoszą ogółem około 500.000 zł, przy czym miesięczna suma spłat kredytów (raty + odsetki) to około 5.000 zł. Dodano też, iż miesięczne koszty zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych to około 2.500 zł, z kolei miesięczne koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą wynoszą około 20.000 zł.

W toku postępowania skarżący przedłożył decyzje w sprawie obciążającego go podatku od nieruchomości oraz upomnienie, z którego wynika, że jego zaległość z niniejszego tytułu wynosi 6.186,60 zł, oświadczenie syna potwierdzające, że skarżący przekazuje mu alimenty w kwocie 500 zł miesięcznie, faktury VAT i dowody wpłaty obrazujące koszty ponoszone przezeń w ramach opłat za telefony, Internet, energię elektryczną, dostawę wody, odprowadzanie ścieków i wywóz odpadów. Przedłożono także kopie zawartych przez skarżącego umów: o kredyt w rachunku bieżącym, o kredyt gotówkowy (łączna miesięczna kwota spłaty 2.057,94 zł) oraz o pożyczkę hipoteczną (łączna miesięczna kwota spłaty 1.908,16 zł), kopię wyciągu z rachunku bankowego wykazującego na dzień 30 listopada 2014 r. saldo ujemne w wysokości 49.784,28 zł (kserokopia została wykonana w ten sposób, że zasłonięto dane dotyczące części ujętych w nim transakcji). Nadesłano także zaświadczenie potwierdzające wysokość pobieranego przez wnioskodawcę wynagrodzenia za pracę i zestawienia obrotów za miesiące: sierpień, wrzesień i październik 2014 r., wykazujące odpowiednio: dochód, w wysokości 10.976,51 zł oraz straty, w wysokości 26.029,26 zł i 2.832,94 zł.

Dokonując oceny sytuacji finansowej skarżącego Sąd wskazał, że jego sytuacja jest niewątpliwie trudna. Z nadesłanych w toku postępowania dokumentów źródłowych wynika bowiem, że jest on osobą zadłużoną i obciążają go liczne zobowiązania finansowe w znacznym rozmiarze, zaś rentowność prowadzonej przezeń działalności gospodarczej jest zmienna (w sierpniu 2014 r. przyniosła dochód, jednak już w dwóch kolejnych miesiącach stratę). Analiza okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego dokonana w kontekście wysokości kosztów sądowych, do uiszczenia których jest w niniejszym postępowaniu zobowiązany doprowadziła jednak do konkluzji, że jego sytuacja nie jest na tyle trudna, aby uniemożliwiać opłacenie tych należności.

Nadto Sąd wskazał na przesłanki przyznania prawa pomocy, a następnie podniósł, że koszty sądowe na obecnym etapie postępowania w tej sprawie wynoszą 100 zł. Nawet przy uwzględnieniu, iż J.B. złożył skargi kasacyjne jeszcze w dwóch innych zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach (sygn. akt II SA/Gl 389/14 i II SA/Gl 390/14), Sąd zauważył, iż suma kosztów, które musi w tych wszystkich trzech postępowaniach uiścić sprowadza się do kwoty 375 zł (dwa razy po 100 zł oraz 175 zł). W ocenie Sądu, nie jest to obciążenie przekraczające możliwości finansowe wnioskodawcy. Jakkolwiek bowiem jest on osobą zadłużoną, to trzeba mieć w polu widzenia, że w zakresie prowadzonej działalności obraca co miesiąc kwotami rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych, uzyskując znaczny przychód (odpowiednio 39.633,59 zł, 27.743,62 zł oraz 16.669,47 zł) oraz wydatkując w tym zakresie znaczne kwoty (odpowiednio 20.351,64 zł, 47.459,36 zł oraz 17.331,28 zł). Zdaniem Sądu już samo zestawienie tych kwot z wartością wymaganego w niniejszej sprawie wpisu od skargi kasacyjnej przemawia przeciw objęciu skarżącego prawem pomocy. Uzyskuje on bowiem co miesiąc przychód, jak również dokonuje wydatków, których rozmiar przekracza setki razy kwotę wspomnianej opłaty sądowej.

Nadto Sąd wskazał, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych raty kredytów pozostają bez znaczenia z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., bowiem zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zapłata wpisu od skargi kasacyjnej nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącego. Dlatego, na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 254 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł skarżący zaskarżając je w całości. Zakwestionowanemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że względem skarżącego nie zachodzą przesłanki dające podstawę do przyznania skarżącemu prawa pomocy, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając na uwadze powyższe strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że stanowisko Sądu nie znajduje uzasadnienia, gdyż Sąd nie wziął pod uwagę specyfiki jego sytuacji oraz jej przyczyn, w tym pominął okoliczności podnoszone we wniosku i w sprzeciwie. Zdaniem skarżącego ocenie winny zostać poddane jego dochody, a nie obroty. Faktem jest, że skarżącemu zdarza się uzyskiwać dochód z prowadzonej działalności, jednakże przeważają okresy, gdzie ponosi straty. Sam fakt uzyskiwania przychodów i wydatkowania znacznych kwot nie uzasadnia przyjęcia, iż skarżący jest w stanie bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny uiścić nawet znikomą kwotę.

Dalej skarżący podkreślił, że Sąd pominął fakt, iż roszczenia z którymi skarżący występuje na drogę sadową wynikają z faktu wieloletniego uchylenia się przez Skarb Państwa z obowiązku uregulowania zobowiązań z tytułu wykonywania przez skarżącego usług oraz że kredyty i pożyczki skarżący zaciągnął na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z brzmienia tego przepisu wynika, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Nadto wskazać należy, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Przesłanki zastosowania omawianej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy, będące formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wniesione zażalenie nie podważyło stanowiska Sądu pierwszej instancji zawartego w zaskarżonym postanowieniu. Rację ma bowiem Sąd pierwszej instancji, że pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie (na tym etapie postępowania koszty sądowe sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł), przy uwzględnieniu deklarowanych dochodów skarżącego – 8.600 zł brutto, nie odbędzie się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Zasadnie też Sąd ten zauważył, że co miesiąc skarżący w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą obraca znacznymi kwotami osiągając przychód w wysokości: sierpień 2014 r. – 39.633,59 zł, wrzesień 2014 r. – 27.743,62 zł, październik 2014 r. – 16.669,47 zł. Wprawdzie nie jest to dochód skarżącego, na co słusznie zwrócił uwagę pełnomocnik skarżącego, jednakże oceniając sytuację materialną strony należy mieć na uwadze, w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej, nie tylko dochód z niej osiągany, ale i całokształt okoliczności z tym związanych.

Nie można również zarzucić Sądowi naruszenia prawa z tego tytułu, iż uznał, że regulowanie należności cywilnoprawnych z tytułu zaciągniętych przez stronę pożyczek i kredytów nie korzysta z pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi. Takie stanowisko zostało wyrażone w orzecznictwie sądów administracyjnych (patrz: postanowienia NSA: z dnia 9.12.2014 r., II GZ 823/14; z dnia 8.06.2010 r., II OZ 499/10), a Naczelny Sąd Administracyjny w pełni je podziela. Zaś podnoszona przez stronę kwestia, iż kredyty te zostały zaciągnięte na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej, nie ma wpływu na ocenę możliwości finansowych skarżącego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji trafnie przeanalizował sytuację materialną skarżącego w kontekście możliwości udźwignięcia przez niego, bez uszczerbku utrzymania skarżącego i jego rodziny, kosztu wpisu od skargi kasacyjnej w tej sprawie, także z uwzględnieniem kosztów, które skarżący ewentualnie będzie zobowiązany ponieść w dwóch innych sprawach sądowoadministracyjnych w wysokości, jak podano 100 i 175 zł, dochodząc do wniosku, że skarżący nie spełnia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Na ocenę dokonaną przez Sąd pierwszej instancji bez wpływu pozostaje także podnoszona przez stronę wielość inicjowanych, na przestrzeni lat, postępowań w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą.

Powyższe prowadzi do wniosku, ze Sąd pierwszej instancji rozstrzygając w kwestii przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym nie uchybił przepisowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Tym samym zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Dodatkowo wskazać należy, że skarżący na wezwanie do uprawdopodobnienia okoliczności podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy przedłożył w zasadzie (za wyjątkiem dokumentu z którego wynika wysokość wynagrodzenia osiąganego z tytułu świadczenia pracy w ramach umowy o pracę) dokumenty mające na celu wykazanie jego trudnej sytuacji finansowej. Nie podał jednakże ani we wniosku ani w piśmie uzupełniającym wszystkich danych dotyczących swojej sytuacji majątkowej. Z bazy przedsiębiorców Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dostępnej na stronie https://prod.ceidg.gov.pl), co ustalił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 18.03.2015 r., I OZ 239/15, wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą także w miejscowości I. - działka nr [...]. Zaś to, że nieruchomość ta jest własnością skarżącego wynika z przedłożonej do akt umowy o pożyczkę hipoteczną oraz z informacji zawartej w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości, a dostępnej na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości (KW nr [...]). Skarżący, mimo obowiązku, nie podał tego składnika majątku, a takie wybiórcze udzielanie informacji musi skutkować odmową przyznania prawa pomocy.

Mając na uwadze powyższe, wobec bezzasadności wniesionego zażalenia, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.