Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 27 października 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 459/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę L.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd I instancji wskazał, że L.K. (dalej skarżący) wniósł 24 maja 2021 r. (prezentata k.
- za pośrednictwem organu do WSA w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W osobnym piśmie z 24 maja 2021 r. skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.
Prawomocnym postanowieniem z 7 lipca 2021 r. (II SA/Lu 459/21, dalej postanowienie z 7 lipca 2021 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia skargi.
Bezspornie zaskarżona decyzja została doręczona skarżącemu 21 kwietnia 2021 r., natomiast skarga została nadana do Sądu, za pośrednictwem organu, 24 maja 2021 r., a więc po upływie ustawowego 30 dniowego terminu. Oznacza to, że skarga z powodów formalnych nie może być rozpatrzona, lecz podlega odrzuceniu stosownie do art. 58 § 1 pkt 2 ppsa (k. 21-22 akt sądowych).
Zażalenie wywiódł L.K., który w całości zaskarżył postanowienie z 27 października 2021 r., zarzucając naruszenie art. 53 § 2 ppsa przez odrzucenie skargi z powodu wniesienia jej po upływie terminu, mimo że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego, który odczuwał znaczne dolegliwości bólowe po przyjęciu szczepionki przeciwko wirusowi SARS-CoV-2, co jest częstym objawem, a samo szczepienie jest działaniem będącym wyrazem odpowiedzialności obywatelskiej za zdrowie własne, a także innych osób, a także okoliczności, że pierwszego dnia po ustąpieniu dolegliwości skarżący wniósł środek zaskarżenia, co nastąpiło zaledwie 3 dni po upływie ustawowego terminu. Skarżący wniósł o przywrócenie terminu (k. 30-31 akt sądowych).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że dochowanie ustawowych terminów jest obowiązkiem strony, a uchybienia w tym zakresie, nawet nieznaczne, obciążają stronę. Rygoryzm procesowy doznaje jednak pewnych ograniczeń w sytuacjach, w których strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy (art. 86 § 1 ppsa). Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W orzecznictwie przyjęto, że nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu niedostateczna staranność w prowadzeniu zleconych spraw. Kryterium braku winy, jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem dochowania szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2009, s. 257-258; postanowienia NSA z: 8.10.2013 r. II GZ 549/13; 3.10.2013 r. I FZ 410/13; 1.10.2013 r. II OZ 833/13; 25.9.2013 r. I OZ 828/13, cbosa).
Sąd I instancji skargę odrzucił, wskazując - co było bezsporne, że została ona wniesiona z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 ppsa (w sprawie nie znalazł zastosowania art. 53 § 2 ppsa, co błędnie podniósł skarżący), natomiast postanowieniem z 7 lipca 2021 r. WSA w Lublinie prawomocnie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia skargi.
W postanowieniu z 7 lipca 2021 r. WSA wskazał, że skarżący nie wykazał, by rzeczywiście nie był wstanie w ustawowym terminie wnieść skargi - skarga został wniesiona trzy dni po terminie. Skarżący tylko ogólnie podniósł, że w okresie, w którym miał prawo wnieść skargę, miał złe samopoczucie po szczepionce przeciw COVID-19 - nie wykazał natomiast, kiedy dokładnie miał szczepionkę i jakie dokładnie miał objawy, które uniemożliwiły mu wniesienie skargi z zachowaniem terminu. W praktyce sądowej utrwalone jest stanowisko, że możliwe jest przywrócenie terminu z powodu złego stanu zdrowia, ale powinno być to potwierdzone stosownym zaświadczeniem lekarskim; poza tym chodzi wyłącznie o takiego rodzaju stan, w którym strona nie jest w stanie dokonać czynności procesowej (np. wnieść skargi do sądu) w terminie, natomiast w sytuacjach, w których dokonanie czynności jest tylko utrudnione, a nie niemożliwe, nie zachodzą przesłanki przywrócenia terminu. Skarżący takich okoliczności nie przedstawił - wskazał tylko na swoje złe samopoczucie, które - jak wynika z doświadczenia życiowego - jedynie utrudnia wykonywanie czynności, a nie uniemożliwia ich wykonywania. W związku z tym Sąd uznał, że ze względu na brak uprawdopodobnienia, że skarżący pomimo zachowania należytej staranności, nie mógł z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego, wnieść skargi w ustawowym terminie, jego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Postanowienie z 7 lipca 2021 r. jest prawomocne, a skarżący nie wywiódł na nie zażalenia. Powyższe nie stoi jednak na przeszkodzie, by Naczelny Sąd Administracyjny, kontrolując postanowienie odrzucające skargę, dokonał oceny postanowienia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu, jeśli zajdą przesłanki określone w art. 165 ppsa. Stosownie do tego przepisu, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Postanowienie z 7 lipca 2021 r. może zostać zatem uchylone lub zmienione, jeżeli zmienią się okoliczności sprawy.
W literaturze zasadnie podniesiono, że przykładem zmiany okoliczności faktycznych sprawy są wypadki składania przez strony dodatkowych zaświadczeń o ich sytuacji materialnej w sprawach o przyznanie prawa pomocy. Sąd po wszechstronnej ocenie tych okoliczności może wydać stosowne postanowienie (B. Dauter, w: A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 165, pkt 4).
W niniejszej sprawie skarżący złożył przy wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumenty, z których wynika, że: 1. pierwszą dawkę szczepionki przeciwko COVID-19 przyjął 13 maja 2021 r. (karta potwierdzająca przyjęcie szczepienia – k. 9 akt II SPP/Lu 128/21), 2. Dnia 13 maja 2021 r. wystąpił u skarżącego odczyn poszczepienny w postaci bardzo złego samopoczucia, gorączki, bólów mięśni, stawów; stan trwał do 14 dni (zaświadczenie lekarskie z 23 lipca 2021 r., k. 29 akt II SPP/Lu 128/21). Powyższe pozwala na uznanie, że w sprawie zmieniły się okoliczności faktyczne. Nie należy też tracić z pola widzenia, że skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej i długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nagła niedyspozycja zdrowotna, wywołana przyjęciem szczepionki, była zatem obiektywną przeszkodą do złożenia skargi w terminie. Świadczy to, że zaszły okoliczności, które art. 86 § 1 ppsa wiąże z możliwością przywrócenia terminu.
Biorąc pod uwagę powyższe, należało na podstawie art. 165 i art. 86 § 1 w zw. z art. 193 ppsa uchylić postanowienie z 7 lipca 2021 r. i przywrócić skarżącemu termin do wniesienia skargi (pkt 2 postanowienia I OZ 27/22).
Zważywszy na przywrócenie skarżącemu terminu do wniesienia skargi, należało – na podstawie art. 185 § 1 ppsa – uchylić postanowienie odrzucające skargę (pkt 1 postanowienia I OZ 27/22).