Postanowienie NSA z 11 kwietnia 2014 r., I OZ 273/14

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 11 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 153/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym

Sprawa

w sprawie ze skargi J. F. na pismo Zarządu Dzielnicy Włochy m. st. Warszawy z dnia [...] października 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia bonifikaty od opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig – Maciszewska

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 28 czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 153/12, odrzucił skargę J. F. na pismo Zarządu Dzielnicy Włochy m.st. Warszawy z dnia [...] października 2011 r., nr [...], w przedmiocie odmowy udzielenia bonifikaty od opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego.

W niniejszej sprawie skarżący kilkakrotnie występował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskami o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, zaś prawomocnymi postanowieniami z dnia 25 września 2012 r. oraz z dnia 27 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wnioskodawcy przyznania tego prawa z uwagi na fakt, że – pomimo stosownego wezwania Sądu – nie przedłożył dokumentów obrazujących jego sytuację materialną, a tym samym Sąd nie miał możliwości dokonać oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącego. Postanowieniem z dnia 31 października 2012 r. sygn. akt I OZ 819/12, oraz z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt I OZ 530/13 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenia skarżącego od wskazanych wyżej postanowień.

W kolejnym wniosku z dnia 19 listopada 2013 r., skarżący po raz kolejny wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym uzasadniając to chęcią wniesienia kasacji.

W uzasadnieniu wniosku podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z pozostającą na jego utrzymaniu żoną, a jedyne źródło dochodów małżonków stanowi emerytura skarżącego w wysokości 2799, 65 zł. Wnioskodawca oświadczył ponadto, że posiada mieszkanie o pow. 60,59 m2 oraz 18-letni samochód osobowy oraz wskazał, że jest osobą niepełnosprawną, poważnie chorą. Skarżący podkreślił, że dochód na osobę w jego rodzinie wynosi 1260,13 zł, a otrzymywane środki finansowe w całości przeznaczane są na zapłatę czynszu, rachunków za energię elektryczną i gazu, podatku od nieruchomości oraz za dzierżawę wieczystą, a także na zakup leków.

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 20 grudnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 153/12, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Od tego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, co oznacza, że w niniejszej sprawie miał zastosowanie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stanowiący, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Z uwagi na fakt, że dane wskazane przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się być niewystarczające, zarządzeniem z dnia 13 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych dokumentów źródłowych, celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy, tj. aktualnego dokumentu ujawniającego dochody uzyskiwane przez skarżącego z tytułu emerytury, wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych i lokat z ostatnich 3 miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji, dokumentów wskazujących i potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny skarżącego (wyżywienie, leczenie, opłaty za energie elektryczną, gaz, wodę i inne wydatki) oraz dokumentów potwierdzających ewentualne obciążenia finansowe (np. wysokość spłacanych rat), w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.

W odpowiedzi, pismem z dnia 27 stycznia 2014 r., skarżący poinformował, że wyczerpujące informacje dotyczące swojej sytuacji materialnej zawarł już w składanych w niniejszej sprawie wnioskach o przyznanie prawa pomocy, do których załączył istotne dla sprawy załączniki.

Postanowieniem z dnia 14 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 153/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że niniejszy wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego w tym przedmiocie, w związku z czym przy jego rozpoznaniu należy mieć na uwadze art. 165 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie (a do takich należy postanowienie odmawiająca przyznania prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja materialna uległa jakiejkolwiek zmianie w sposób, który uzasadniałby uchylenie i zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2013 r.

Na to postanowienie skarżący złożył zażalenie, z którego treści wynika, że nie zgadza się on z zapadłym rozstrzygnięciem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

zgodnie z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1. w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
2. w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów, przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawiania wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, której analiza umożliwia rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W niniejszej sprawie – za Sądem pierwszej instancji – wskazać należy, że nie można tracić z pola widzenia okoliczności, iż niniejszy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, jest jego kolejnym wnioskiem w tej samej sprawie. Zatem rozpoznając kolejny wniosek skarżącego należy mieć na uwadze art. 165 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przy czym przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy", o którym mowa w tym przepisie, należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia.

Natomiast art. 255 powołanej ustawy stanowi, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w której Sąd pierwszej instancji, gdy powziął wątpliwości co do informacji przekazywanych przez skarżącego, zastosował instytucję określoną w art. 255 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Analiza akt niniejszej sprawy pozwala bowiem stwierdzić, że skarżący został przez Sąd pierwszej instancji skutecznie wezwany w trybie art. 255 powołanego przepisu do uzupełnienia oświadczenia zawartego w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże w piśmie z dnia 27 stycznia 2014 r. poinformował, że wyczerpujące informacje dotyczące swojej sytuacji materialnej zawarł już w składanych w niniejszej sprawie wnioskach o przyznanie prawa pomocy.

Podkreślić w tym miejscu należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Zatem należy się zgodzić z Sądem pierwszej instancji, który uznał, że w sytuacji faktycznej i prawnej niniejszej sprawy nie zaszyły po stronie skarżącego takie zmiany, które uzasadniałyby zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w kwestii prawa pomocy.

W tym miejscu zasadnym będzie przypomnienie o zasadzie wyrażonej w art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił, jak w sentencji.