Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 964/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił dopuszczenia M. W., A. W., C. N., L. H., [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej powoływanej jako Spółka) do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Komisji do spraw usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji powołał treść art. 33 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302; dalej jako p.p.s.a.) i wskazał, że przedmiotem skargi w tej sprawie jest decyzja uchylająca decyzję reprywatyzacyjną, dotycząca nieruchomości warszawskiej, położonej przy ul. [...] i orzekająca o odmowie ustanowienia prawa użytkowania do tej nieruchomości, a także nakazująca objąć zarząd nad tą nieruchomością przez Miasto Stołeczne Warszawa. Wnioskodawcy uzasadniając posiadanie interesu prawnego w sprawie, a tym samym złożenie wniosków o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania powołali się na zawarte przez nich umowy zobowiązujące [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] do sprzedaży wyodrębnionych lokali znajdujących się w przedmiotowej nieruchomości.
Następnie Sąd stwierdził, że o tym czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu administracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, a nie interes faktyczny. Mając to na uwadze Sąd uznał, że z przedłożonych przez wnioskodawców dokumentów nie wynika, aby posiadali oni interes prawny w niniejszej sprawie. Wskazane przez nich umowy nie powodują, że ich interes oparty jest na przepisie prawa materialnego. Nie wykazali bowiem, że posiadają prawo rzeczowe do spornej nieruchomości. Wyjaśnił, że uprawnienia wnioskodawców pomimo wpisu do księgi wieczystej, nie są skuteczne wobec wszystkich podmiotów uczestniczących w obrocie prawnym, lecz tylko wobec podmiotu, z którym zawarli umowy. To z kolei powoduje, że ich interes w niniejszej sprawie ma jedynie charakter faktyczny.
Zażalenie na to postanowienie wniosła Spółka, zaskarżając je w całości. Zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie art. 33 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 390 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2017 r. poz. 459, ze zm.; dalej jako k.c.) poprzez jego błędną wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie tego przepisu i wadliwe przyjęcie pojęcia "interesu prawnego" jako wyłącznie posiadanie prawa rzeczowego do nieruchomości, zaś interes wynikający z zawartej umowy przedwstępnej ma jedynie charakter faktyczny, a nie oparty na przepisie prawa materialnego, podczas gdy pojęcie "prawa własności" lub "prawa użytkowania wieczystego" jest pojęciem daleko węższym niż pojęcie "interesu prawnego", zaś roszczenie Spółki wynikające z umowy przedwstępnej, o której stanowi art. 390 § 2 k.c., ujawnione ponadto w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości uzyskuje ochronę równą prawom rzeczowym, skutkiem czego Spółce przysługuje interes prawny do udziału w postępowaniu na prawach strony.
Wobec powyższego Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i dopuszczenie do udziału w niniejszym postępowaniu w charakterze uczestnika, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie na rzecz Spółki zwrotu poniesionych kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych.
Organ w odpowiedzi na zażalenie wniósł o jego oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 33 § 1 p.p.s.a. osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. W myśl art. 33 § 2 p.p.s.a. udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4 p.p.s.a., w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności.
W myśl powołanego przepisu podmioty które nie brały udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczył ich interesu prawnego, mogą zgłosić udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym i wnioskować o dopuszczenie do tego postępowania w charakterze uczestnika.
W orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie utrwalony jest pogląd, że o tym czy wnioskodawca ubiegający się o udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma interes prawny w danej sprawie, decyduje norma prawa materialnego, na której oparto zaskarżony akt administracyjny, a nie interes faktyczny. Pod pojęciem "interes prawny" rozumieć należy interes zgodny z prawem i interes chroniony przez prawo. Interes prawny musi wynikać z norm prawa materialnego, regulujących określoną sferę stosunków społecznych. Natomiast z interesem faktycznym mamy do czynienia, gdy dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednak nie może wskazać przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który stanowiłby podstawę jego roszczenia i w konsekwencji uprawniał go do żądania stosownych czynności organu administracji.
W związku z tym uznać należy, że mieć interes prawny znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2009 r. sygn. akt II OZ 1382/08 [numer dowodu zakryty]).
Mając powyższe na uwadze podkreślić należy, że Spółka wnioskująca o dopuszczenie do udziału w niniejszym postępowaniu nie powołała się na żaden przepis prawa materialnego, który mógłby dawać jej przymiot uczestnika w niniejszym postępowaniu. Wnioskodawca nie był uczestnikiem postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji, nie legitymuje się także żadnym tytułem prawnorzeczowym do spornej nieruchomości. Swojego interesu prawnego w niniejszym postępowaniu upatruje natomiast w zawarciu ze Spółką [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] umowy przedwstępnej ustanowienia odrębnej własności i sprzedaży lokalu nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem. Należy zgodzić się z Sądem I instancji, że przedstawione w sprawie dokumenty nie powodują, że interes do udziału w sprawie jest interesem opartym na przepisie prawa materialnego bowiem Spółka nie wykazała, że posiada prawo rzeczowe do spornej nieruchomości.
Nie można tym samym zgodzić się z twierdzeniem Spółki, że norma art. 390 § 2 k.c. stanowi w niniejszym postępowaniu materialnoprawną podstawę legitymacji strony. Skutkiem prawnym zawartej umowy przedwstępnej nie jest przecież nabycie prawa rzeczowego np. prawa własności tylko powstanie stosunku obligacyjnego. Oznacza to, że umowa przedwstępna stwarza wyłącznie ekspektatywę prawa rzeczowego, stad brak jest wymaganego interesu prawnego, który nie może być potencjalny lub hipotetyczny. Powołany przepis prawa materialnego stwarza tylko możliwość nabycia w przyszłości pewnych uprawnień, które mogą stać się źródłem jej interesu prawnego w przyszłości. Należy także mieć na uwadze, że cechami takiego interesu prawnego jest to, że jest on nie tylko indywidualny i konkretny, lecz także aktualny, sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie ma oparcie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania danego przepisu prawa materialnego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Spółka składając w sprawie wniosek o dopuszczenie do udziału w sprawie wykazała jedynie interes faktyczny, bowiem bez wątpienia jest bezpośrednio zainteresowana rozstrzygnięciem niniejszej sprawy. Jednakże, jak zasadnie wywiódł Sąd I instancji, okoliczność ta nie jest wystarczająca do uznania, że Spółka posiada interes prawny w niniejszej sprawie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.