Postanowienie NSA z 15 kwietnia 2014 r., I OZ 286/14

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 15 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 stycznia 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 531/13 o umorzeniu postępowania

Sprawa

z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oraz zasiłku celowego specjalnego postanawia: uchylić pkt 2 zaskarżonego postanowienia i przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu

Skład

Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, iż umorzenie postępowania w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych wynikało ze względu na to, iż skarżąca zwolniona jest od obowiązku uiszczenia takich kosztów w niniejszej sprawie, zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.". Ponadto Sąd podkreślił, że skarżąca wezwana została, na podstawie art. 255 P.p.s.a., do złożenia szeregu dodatkowych oświadczeń oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających jej sytuację majątkową i rodzinną wskazaną we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca, zdaniem Sądu, mimo licznej korespondencji nie wykonała wezwania w zakreślonym terminie, nie wyjaśniła zatem wątpliwości co do oświadczeń zawartych we wniosku. Sąd uznał więc, że strona nie wykazała aby spełniała przesłanki dla przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła M. W. podnosząc, iż Sąd błędnie ocenił stan faktyczny niniejszej sprawy. Pismem z dnia 21 marca 2014 r. skarżąca uzupełniła swoje zażalenie uściślając, że zaskarża postanowienie w zakresie odmowy przyznania jej prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie fizycznej jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie okoliczności, które wskazywałyby na zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie i winno nastąpić poprzez złożenie oświadczeń w odpowiednich rubrykach urzędowego formularza, na którym składa się przedmiotowy wniosek. Jeśli jednak oświadczenia zawarte we wniosku nie wystarczają do pełnej oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, bądź też budzą wątpliwości, Sąd może, na podstawie art. 255 powołanej ustawy, zażądać od strony dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów potwierdzających jej rzeczywiste dochody oraz stan majątkowy, czy rodzinny.

Sytuacja taka miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zażądał od M. W. przedstawienia dokumentów, z których wynikłaby jej pełna sytuacja majątkowa i rodzinna, poprzez przedłożenie:

1. wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, w tym kont i lokat dewizowych, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy;
2. oświadczenia w przedmiocie posiadanych przez wnioskodawczynię wszelkich pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości);
3. oświadczenia czy z tytułu posiadania nieruchomości położonej w Ustce przy ul. [...] (której dotyczyła przedłożona decyzja w przedmiocie podatku od nieruchomości) wnioskodawczyni w okresie ostatnich dwóch lat uzyskiwała jakiekolwiek dochody (np. z tytułu sezonowego wynajmu pokoi) a jeżeli tak to w jakiej wysokości;
4. wobec zadeklarowanego braku dochodów z gospodarstwa rolnego – oświadczenia z czego wnioskodawczyni się utrzymuje;
5. oświadczenia w przedmiocie wysokości wskazywanego zadłużenia wnioskodawczyni wobec osób prywatnych;
6. oświadczenia, czy z majątku wnioskodawczyni prowadzona jest egzekucja sądowa bądź administracyjna - a jeżeli tak - do przedłożenia wszelkich dokumentów obrazujących jej stan i dokonane czynności egzekucyjne;
7. oświadczenia, czy wnioskodawczyni posiada przysługujące jej wymagalne i niesporne wierzytelności wobec kontrahentów jej gospodarstwa rolnego i innych podmiotów - a jeżeli tak - do przedłożenia wszelkich dokumentów obrazujących aktualny stan tych wierzytelności;
8. oświadczenia czy M. W. (wskazana w treści przedłożonych faktur VAT za paliwo gazowe) pozostaje z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym; jeżeli tak wnioskodawczyni winna była przedstawić dokumenty obrazujące wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto ww. osoby oraz dokumenty obrazujące jej stan majątkowy, w tym posiadane przez nią nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, w tym zarejestrowane na ww. osobę pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez ww. rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy.

Skarżąca, kilkukrotnie prosząc o przedłużenie zakreślonego jej terminu, przesłała do Sądu szereg dokumentów, między innymi zaświadczenie, iż nie prowadzi działalności gospodarczej, zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o rozliczeniu podatku, zaświadczenie z ARiMR o wypłaconych dopłatach oraz wyciągi z rachunków bankowych. Zdaniem Sądu takie zachowanie skarżącej nie stanowiło wykonania wezwania Sądu, bowiem strona nie złożyła żadnego z żądanych od niej oświadczeń i z tego powodu odmówił przyznania jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

Stanowisko to jest jednak, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, pozbawione jakiegokolwiek usprawiedliwienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wykazał się bowiem daleko posuniętym rygoryzmem i formalizmem przy rozpoznaniu wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że przepisy nie wymagają od strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy udowodnienia, że spełnia przesłanki przyznania takiego prawa. Strona zobligowana jest jedynie do przedstawienia okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej wniosku, a zatem w zupełności wystarczające jej uprawdopodobnienie istnienia przesłanek. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie uprawdopodobnienie takie nastąpiło. M. W. już przy swoim wniosku zawarła obszerne uzasadnienie, załączając do niego szereg dokumentów poświadczających uzyskiwane przez nią dochody oraz ponoszone wydatki. Oświadczenia te uściślone zostały w toku postępowania i jasno wynika z nich, iż skarżąca pozbawiona jest w istocie źródeł dochodu i utrzymuje się dzięki pomocy innych osób. Jej sytuacja materialna jest zatem zła i w pełni uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał pkt. 2 zaskarżonego postanowienia za naruszający art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.