Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 9 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Gl 390/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił J. B. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] 2014 r. nr [...] w przedmiocie dozoru pojazdu.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że miesięczny dochód skarżącego zadeklarowany został w kwocie około 8.600 zł, na którą składa się pobierane przezeń wynagrodzenie za pracę w wysokości około 1.600 zł i dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w rozmiarze około 7.000 zł. Zobowiązania skarżącego z tytułu należności publicznoprawnych, kredytów i innych należności związanych z prowadzoną działalnością wynoszą ogółem około 500.000 zł, przy czym miesięczna suma spłat kredytów (raty + odsetki) to około 5.000 zł. Miesięczne koszty zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego to około 2.500 zł; miesięczne koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą wynoszą około 20.000 zł.
W toku postępowania skarżący przedłożył decyzje w sprawie obciążającego go podatku od nieruchomości i upomnienie, z którego wynika, że jego zaległość z niniejszego tytułu wynosi 6.186,60 zł; oświadczenie syna potwierdzające, że skarżący przekazuje mu alimenty w kwocie 500 zł miesięcznie, faktury VAT i dowody wpłaty obrazujące koszty ponoszone przezeń w ramach opłat za telefony, Internet, energię elektryczną, dostawę wody, odprowadzanie ścieków i wywóz odpadów. Przedłożono kopie zawartych przez skarżącego umów: o kredyt w rachunku bieżącym, o kredyt gotówkowy (łączna miesięczna kwota spłaty 2.057,94 zł) i o pożyczkę hipoteczną (łączna miesięczna kwota spłaty 1.908,16 zł); kopię wyciągu z rachunku bankowego wykazującego na dzień 30 listopada 2014 r. saldo ujemne w wysokości 49.784,28 zł (kserokopia została wykonana w ten sposób, że zasłonięto dane dotyczące części ujętych w nim transakcji).
Nadesłano zaświadczenie potwierdzające wysokość pobieranego przez wnioskodawcę wynagrodzenia za pracę i zestawienia obrotów za miesiące: sierpień, wrzesień i październik 2014 r., wykazujące odpowiednio: dochód w wysokości 10.976,51 zł i straty w wysokości 26.029,26 zł i 2.832,94 zł.
Dokonując oceny sytuacji finansowej skarżącego Sąd I instancji wskazał, że jego sytuacja jest niewątpliwie trudna. Z nadesłanych w toku postępowania dokumentów źródłowych wynika, że jest on osobą zadłużoną i obciążają go liczne zobowiązania finansowe w znacznym rozmiarze, a rentowność prowadzonej działalności gospodarczej jest zmienna (w sierpniu 2014 r. przyniosła dochód, a w dwu kolejnych miesiącach stratę). Analiza okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego dokonana w kontekście wysokości kosztów sądowych, do uiszczenia których jest w niniejszym postępowaniu obowiązany doprowadziła do konkluzji, że sytuacja skarżącego nie uniemożliwia opłacenie tych należności.
Sąd I instancji wskazał na przesłanki przyznania prawa pomocy, a następnie podniósł, że koszty sądowe na obecnym etapie postępowania w tej sprawie wynoszą 100 zł. Nawet przy uwzględnieniu, że J. B. złożył skargi kasacyjne jeszcze w dwu innych zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach (sygn. akt II SA/Gl 389/14 i II SA/Gl 387/14), Sąd zauważył, że suma kosztów, które musi w tych wszystkich trzech postępowaniach uiścić sprowadza się do kwoty 375 zł (dwakroć po 100 zł i raz 175 zł). W ocenie Sądu I instancji, nie jest to obciążenie przekraczające możliwości finansowe wnioskodawcy. Jest on osobą zadłużoną, lecz w zakresie prowadzonej działalności obraca co miesiąc kwotami rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych, uzyskując znaczny przychód (odpowiednio 39.633,59 zł; 27.743,62 zł i 16.669,47 zł), wydatkując w tym zakresie znaczne kwoty (odpowiednio 20.351,64 zł; 47.459,36 zł i 17.331,28 zł). Zdaniem Sądu I instancji już samo zestawienie tych kwot z wartością wymaganego w niniejszej sprawie wpisu od skargi kasacyjnej przemawia przeciw objęciu skarżącego prawem pomocy. Uzyskuje on bowiem co miesiąc przychód, jak również dokonuje wydatków, których rozmiar przekracza setki razy kwotę wspomnianej opłaty sądowej.
Sąd I instancji wskazał, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych raty kredytów pozostają bez znaczenia z punktu widzenia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, bowiem zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi.
Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji uznał, że zapłata wpisu od skargi kasacyjnej nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącego (k. 164, 166-170 akt II SA/Gl 390/14).
Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł skarżący, zaskarżając je w całości, zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że względem skarżącego nie zachodzą przesłanki dające podstawę do przyznania skarżącemu prawa pomocy, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że stanowisko Sądu I instancji nie znajduje uzasadnienia, gdyż nie wziął pod uwagę specyfiki jego sytuacji i jej przyczyn, w tym pominął okoliczności podnoszone we wniosku i w sprzeciwie. Zdaniem skarżącego ocenie winny zostać poddane jego dochody, a nie obroty. Faktem jest, że skarżącemu zdarza się uzyskiwać dochód z prowadzonej działalności, jednak przeważają okresy, gdzie ponosi straty. Sam fakt uzyskiwania przychodów i wydatkowania znacznych kwot nie uzasadnia przyjęcia, że skarżący jest w stanie bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny uiścić nawet znikomą kwotę.
Skarżący podkreślił, że Sąd I instancji pominął fakt, że roszczenia z którymi skarżący występuje na drogę sadową wynikają z faktu wieloletniego uchylenia się przez Skarb Państwa z obowiązku uregulowania zobowiązań z tytułu wykonywania przez skarżącego usług, a kredyty i pożyczki skarżący zaciągnął na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej (k. 175-178 akt II SA/Gl 390/14).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej ppsa) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia tego przepisu wynika, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swych praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.
Zasadą jest, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Zgodnie z art. 199 ppsa koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Przesłanki zastosowania omawianej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy, będące formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa, winno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swą sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wniesione zażalenie nie podważyło stanowiska Sądu I instancji zawartego w zaskarżonym postanowieniu. Słusznie wskazał Sąd I instancji, że pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie (na tym etapie postępowania koszty sądowe sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w symbolicznej w istocie wysokości 100 zł), przy uwzględnieniu deklarowanych dochodów skarżącego – 8.600 zł brutto, nie odbędzie się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny. Zasadnie Sąd I instancji zaznaczył, że co miesiąc skarżący w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą obraca znacznymi kwotami osiągając przychód w wysokości: sierpień 2014 r. – 39.633,59 zł, wrzesień 2014 r. – 27.743,62 zł, październik 2014 r. – 16.669,47 zł. Wprawdzie nie jest to dochód skarżącego, na co słusznie zwrócono uwagę w zażaleniu, jednak oceniając sytuację materialną strony należy mieć na uwadze, w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej, nie tylko dochód z niej osiągany, ale i całokształt okoliczności z tym związanych.
Prawidłowo Sądowi I instancji uznał, że regulowanie należności cywilnoprawnych z tytułu zaciągniętych przez stronę pożyczek i kredytów nie korzysta z pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi (postanowienie NSA z: 9.12.2014 r., II GZ 823/14; 8.06.2010 r., II OZ 499/10, cbosa). Podnoszona przez skarżącego kwestia, że kredyty zostały zaciągnięte na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej, nie ma wpływu na ocenę możliwości finansowych skarżącego.
Wniosek z 23 października 2014 r. o przyznanie prawa pomocy i załączony do pisma z 18 grudnia 2014 r. odpis wyciągu z rachunku bankowego z okresu od 1 listopada 2014 r. do 30 listopada 2014 r. – na skutek zakrycia istotnych fragmentów wyciągu w zakresie tytułu operacji (k. 93-96,111-112, 141-144 akt II SA/Gl 390/14) czyniły oświadczenie zawarte we wniosku i dalsze twierdzenia o stanie majątkowym i dochodach niewiarogodnymi i nie pozwalały na obciążenie podatników prawem pomocy dla skarżącego w zakresie częściowym – obejmującym koszty sądowe (art. 252 § 1 i 2, art. 255 i art. 246 § 1 pkt 2 ppsa).
Sąd I instancji w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia wniosku trafnie przeanalizował sytuację materialną skarżącego w kontekście możliwości udźwignięcia przez niego, bez uszczerbku utrzymania skarżącego i jego rodziny, kosztu wpisu od skargi kasacyjnej w tej sprawie, także z uwzględnieniem kosztów, które skarżący ewentualnie będzie obowiązany ponieść w dwu innych sprawach sądowoadministracyjnych w wysokości: 100 zł i 175 zł, dochodząc do wniosku, że skarżący nie spełnia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa.
Sąd I instancji rozstrzygając w kwestii przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym nie uchybił art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Tym samym zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Mając na uwadze powyższe, wobec bezzasadności wniesionego zażalenia, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa, orzeczono jak w sentencji postanowienia.