Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu decyzją z [...] listopada 2022 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Wójta Gminy K w przedmiocie odmowy przyznania J.O. świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja organu odwoławczego została doręczona skarżącej 30 grudnia 2022 r. Pismem nadanym w placówce pocztowej 23 stycznia 2023 r. skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.
Postanowieniem z 17 lutego 2023 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie postanowił o przyznaniu skarżącej prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata. Pełnomocnik skarżącej został powiadomiony o fakcie ustanowienia go pełnomocnikiem z urzędu 23 marca 2023 r.
Pismem z 11 kwietnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej złożył skargę na decyzję Kolegium z [...] listopada 2022 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku podano, że pełnomocnik dowiedział się o sprawie skarżącej 23 marca 2023 r., jednakże nie wiedział, co jest przedmiotem postępowania. Pełnomocnik wskazał, że zapoznał się z aktami sądowymi w siedzibie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie 27 marca 2023 r. Materiał akt sądowych, nie zawierał jednak decyzji Kolegium. Dopiero 6 kwietnia 2023 r. pełnomocnik ustalił, że decyzja organu odwoławczego została doręczona stronie 30 grudnia 2022 r.
Pismem z 24 kwietnia 2023 Kolegium przekazało akta sprawy oraz odpowiedź na skargę, w której wniosło o jej odrzucenie.
Postanowieniem z 31 maja 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi. W uzasadnieniu wskazał, że ustawowy termin na wniesienie skargi jest terminem, którego długości nie można skracać ani wydłużać. Zaznaczył, że wniosek o przyznanie prawa pomocy i ewentualne wyznaczenie pełnomocnika z urzędu pozostaje bez wpływu na bieg terminu do wniesienia skargi, a wniesienie skargi po upływie tego terminu możliwe jest wyłącznie w przypadku jego przywrócenia. W ocenie Sądu to dzień zapoznania się z aktami sądowymi był momentem ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi i otworzył się siedmiodniowy termin do ewentualnego złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, co oznacza, że termin ten upłynął z dniem 3 kwietnia 2021 r., podczas gdy wniosek został złożony dopiero 11 kwietnia 2023 r. Sąd podkreślił, że skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, pomimo jasno określonych wymogów formalnych, jest środkiem, który może być wniesiony samodzielnie przez stronę skarżącą, bez udziału pełnomocnika, a kontrola sądowa nad zaskarżonym rozstrzygnięciem przez ten sąd nie jest kontrolą ograniczoną granicami skargi.
Na powyższe rozstrzygnięcie pełnomocnik skarżącej wywiódł zażalenie, w którym wniósł m.in. o uchylenie tego postanowienia oraz zasądzenie wynagrodzenia za reprezentowanie skarżącej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania. Zaznaczyć jednakże należy, że złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie będzie miało wtedy wpływu na bieg terminu do wniesienia tej skargi, co oznacza, że po ustanowieniu pełnomocnika już po upływie tego terminu konieczne będzie złożenie wraz ze skargą wniosku o jego przywrócenie (por: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 337/14). Odnotować bowiem należy, że w odróżnieniu od rozwiązań przyjętych w stosunku do skargi kasacyjnej obowiązujące przepisy nie przewidują odrębnego terminu do wniesienia skargi na decyzję administracyjną przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy.
Stosownie do art. 86 § 1 ppsa, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Jednocześnie w myśl art. 87 § 1 ppsa pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu po upływie terminu do wniesienia środka zaskarżenia lub wniosku, pełnomocnik ten wraz z dokonaniem tej czynności zobowiązany jest złożyć wniosek o przywrócenie terminu do jej dokonania. Przy czym powszechnie przyjmuje się, że przyczyna uchybienia terminu, o której mowa w powołanym wyżej przepisie ustaje w momencie, gdy pełnomocnik ma pełną możliwość działania w sprawie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lipca 2008 r., II OZ 763/08, czy z 9 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 337/14).
Z analizy akt sądowych sprawy wynika, że pełnomocnik skarżącej został poinformowany o wyznaczeniu go do prowadzenia sprawy pismem doręczonym mu 23 marca 2023 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego to od tej daty, a nie jak wskazał to Sąd pierwszej instancji, od daty zapoznania się z aktami sprawy, należy liczyć siedmiodniowy termin do wniesienia o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Za niedopuszczalne bowiem należy uznać uzależnianie rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wspomnianego wniosku od czynności leżącej wyłącznie w gestii pełnomocnika z urzędu, który w ten sposób mógłby dowolnie decydować o rozpoczęciu biegu terminu do złożenia przedmiotowego wniosku. Za moment ustania przeszkody do wniesienia skargi w sytuacji takiej należy uznać dzień, w którym pełnomocnik z urzędu został powiadomiony o wyznaczeniu go do prowadzenia sprawy. Od tej bowiem daty mógł on podejmować wszelkie czynności procesowe w sprawie w imieniu swojego mocodawcy. Oznacza to, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w rozpoznawanej sprawie upływał 30 marca 2023 r. Tym samym złożenie wniosku dopiero w dniu 11 kwietnia 2023 r. należało uznać za dokonane z uchybieniem ustawowego terminu wynikającego z art. 87 § 1 ppsa.
W sytuacji takiej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, pomimo błędnego wskazania momentu rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, prawidłowo uznał, że złożony wniosek jako spóźniony należało odrzucić na podstawie art. 88 ppsa.
W świetle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w postanowieniu.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne do Skarbu Państwa (art. 250 ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ppsa.