Postanowienie NSA z 25 kwietnia 2013 r., I OZ 293/13

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 25 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. R. i A. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2159/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych

Sprawa

w sprawie ze skargi T. R. i A. R. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] września 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odsetek za opóźnienie w wypłacie odszkodowania postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Jolanta Rajewska przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na skutek sprzeciwu wniesionego od postanowienia referendarza sądowego, postanowieniem z dnia 8 marca 2013 r. odmówił T. R. i A. R. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu powyższego orzeczenia wskazano, wnioskami z dnia 4 grudnia 2012 r. T. i A. R. wystąpili o przyznanie prawa pomocy w ww. zakresie.

W toku postępowania, Sąd wezwał ich do nadesłania odpisów zeznań podatkowych z ostatnich dwóch lat, jeżeli takie zeznania podatkowe były przez te osoby składane, wyciągu ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych oraz lokat wraz z historią dokonanych na nich operacji z ostatnich trzech miesięcy, dokumentów lub oświadczenia o wysokości miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym wnioskodawców, w tym szczegółowego wykazu wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie oraz inne potrzeby wraz z określeniem ich wysokości i przedstawienie dokumentów (rachunków, faktur) oraz dokumentów potwierdzających zadeklarowany we wniosku dochód miesięczny netto. Zważywszy również, że z nadesłanych dokumentów wynikało, iż A. R. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą "{...]" Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe A. R., pismem z dnia 11 lutego 2013 r. wezwano strony do złożenia kserokopii zeznania o wysokości dochodu osiągniętego przez A. R. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2012 (ewentualnie zeznania rocznego o poniesionej stracie) lub zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu lub obrotu z tytułu działalności gospodarczej, kserokopii dokumentów wskazujących wysokość dochodu lub straty z tytułu prowadzonej przez A. R. działalności gospodarczej z miesiąca grudnia 2012 r. i stycznia 2013 r. (np. kserokopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów). Ponadto skarżący zostali wezwani do wykazania, ewentualnie oświadczenia, w jakiej dokładnie wysokości ponoszone są opłaty za energię elektryczną i gaz w gospodarstwie domowym oraz odrębnie w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

W odpowiedzi na wezwania wnioskodawcy złożyli wyciągi z rachunków bankowych oraz rachunki za energię elektryczną oraz decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za 2012 r. Poinformowali przy tym, że nie składali zeznań podatkowych za ostatnie 2 lata, gdyż nie posiadają innych źródeł dochodu poza emeryturą. Wskazywali również, iż A. R. zaprzestał prowadzenia powyższej działalności gospodarczej w maju 2011 r.

Na podstawie przedstawionych przez strony informacji Sąd ustalił, że wnioskodawcy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania są świadczenia emerytalne w łącznej wysokości 2735 zł netto miesięcznie (emerytura A. R. wynosi 1635 zł, a T. R. 1100 zł). Posiadany przez nich majątek to działka rekreacyjna o pow. 450 m², samochód osobowy marki Honda Accord z 2009 r. oraz oszczędności w wysokości 25 000 zł. Z kserokopii wyciągu z rachunku bankowego Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Handlowo-Usługowego "[...]" A. R. z dnia 22 stycznia 2013 r. wynika, że A. R. poza świadczeniem emerytalnym uzyskuje dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej - w dniu 8 listopada 2012 r. na wskazane konto wpłynęła kwota 2592 zł z tytułu prowadzenia robót. Stosownie do informacji zawartych w nadesłanych dokumentach opłaty w gospodarstwie domowym za gaz (paliwo, opłata abonamentowa i sieciowa) za okres od 13 września 2012 r. do 30 listopada 2012 r. wyniosły 2098,71 zł, zaś faktury za energię elektryczną wystawione w dniu 1 lipca 2012 r. z terminem płatności do dnia 10 grudnia 2012 r. opiewają na łączną kwotę 469,19 zł.

Oddalając powyższy wniosek, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że skarżący nie wykazali spełnienia przesłanek do otrzymania prawa pomocy. Przedstawione zaś przez nich dowody budziły wątpliwości, co do ich rzeczywistej sytuacji finansowej.

W uzasadnieniu powyższego orzeczenia wskazano, że wnioskodawcy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania są świadczenia emerytalne w łącznej wysokości 2735 zł netto miesięcznie oraz posiadają oszczędności w wysokości 25 000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaznaczył również, że z kserokopii wyciągu z rachunku bankowego Przedsiębiorstwa "Produkcyjno-Handlowo-Usługowego "[...]" A. R. z dnia 22 stycznia 2013 r. wynika, że A. R. poza świadczeniem emerytalnym uzyskuje dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Wprawdzie złożył on oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia działalności, jednak w świetle wcześniej nadesłanych dokumentów nie było ono wiarygodne.

Z kserokopii wyciągu z rachunku bankowego prowadzonego dla Przedsiębiorstwa "Produkcyjno-Handlowo-Usługowego "[...]" A. R. z dnia 22 stycznia 2013 r. wynikało bowiem, że w dniu 8 listopada 2012 r. na konto wpłynęła kwota 2592 zł z tytułu prowadzenia robót. Wnioskodawcy nie nadesłali zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego stwierdzającego, że w 2012 r. A. R. nie osiągnął dochodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Zachodziły w związku z powyższym wątpliwości, co do ich faktycznej sytuacji majątkowej i uzyskiwanych dochodów. Zdaniem Sądu I instancji, wnioskodawcy nie określili również, jaka część wydatków ponoszona jest w związku z prowadzoną faktycznie działalnością gospodarczą. Skarżący nie wykazali więc, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd wziął również pod uwagę okoliczności, iż wnioskodawcy posiadają oszczędności w kwocie 25 000 zł. W jego zatem ocenie dysponowali środkami na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

T. i A. R. w złożonym od powyższego postanowienia zażaleniu, wnosząc o jego uchylenie, wywodzili, że dane dotyczące zaprzestania przez A. R. prowadzenia działalność znajdują się w powszechnie dostępnej w Internecie Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Sąd mógł zatem z łatwością samodzielnie zweryfikować podniesione przez wnioskodawców w tym zakresie oświadczenie. Jednorazowa zaś wpłata na konto z tego tytułu nie świadczyła o prowadzonej w dalszym ciągu przez A. R. działalności gospodarczej.

Odnosząc się zaś do kwestii poczynionych przez siebie oszczędności, skarżący podkreślili, że są one przeznaczone na ewentualne nieprzewidziane wydatki, które mogą ponieść z uwagi na podeszły wiek (leczenie, opieka). Sąd zaś, badając ich wniosek pod tym kątem, powinien dokonywać jego oceny przez pryzmat bieżących kosztów utrzymania oraz wieku wnioskodawców, który ma wpływ na ewentualne powiększenie się ponoszonych przez nich kosztów utrzymania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. z Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej: "P.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W świetle powołanego wyżej przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy, prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Niedopuszczalnym jest zatem, aby strona ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w konkretnym postępowaniu, żądała od Sądu, aby ten samodzielnie uzyskiwał niezbędne do ustalenia sytuacji finansowej wnioskodawcy dokumenty lub informacje. Żądanie zatem samodzielnego ustalenia przez Sąd, czy A. R. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej było niedopuszczalne.

Podkreślenia przy tym wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.

Z uwagi na powyższe Sąd I instancji słusznie uznał, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uzyskiwanych przez nich stały dochód, zgromadzone w znacznej wysokości oszczędności, nieruchomości i majątek ruchomy pozwala przyjąć, iż skarżący dysponują środkami wystarczającymi na pokrycie kosztów zainicjowanego przez nich postępowania sądowego. Skarżący nie wykazali też, że ich wydatki na leki i wizyty lekarskie oraz bieżące koszty utrzymania, przewyższają uzyskiwane dochody. Nie sposób także uznać, że hipotetyczne wydatki, jakie skarżący w przyszłości mogą ponieść, winny być brane pod uwagę przez Sąd I instancji przy ocenie złożonych przez nich wniosków. Nie rzutują one bowiem na sytuację majątkową wnioskodawców w dacie ich rozpoznawania.

Dokonując oceny sytuacji majątkowej wnioskodawców, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie słusznie również zwrócił uwagę, że prezentowany przez nich stan majątkowy ma charakter wybiórczy i nie odzwierciedla ich rzeczywistej sytuacji materialnej. Dotyczy to w szczególności wyjaśnień związanych w prowadzoną przez A. R. działalnością gospodarczą, której – według oświadczeń stron - zaprzestał prowadzenia w 2011 r., w sytuacji gdy w listopadzie 2012 r. otrzymał na rachunek bankowy wynagrodzenie z tytułu prowadzonych robót.

Nieprzedstawienie zatem przez skarżących w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej uprawniało Sąd I instancji do przyjęcia, że złożony przez nich wniosek należało również uznać za niepełny i nierzetelny, a tym samym małowiarygodny i niezasługujący na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.