Postanowienie NSA z 28 kwietnia 2011 r., I OZ 296/11

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 28 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 23 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Bd 374/10 o odmowie przyznania prawa pomocy T. O.

Sprawa

w sprawie ze skargi T. O. na pismo Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia (...) czerwca 2010 r. nr (...) w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami kraju postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania.

Skład

Przewodniczący: sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 23 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Bd 374/10 odmówił przyznania prawa pomocy T. O. w sprawie z jego skargi na pismo Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia (...) czerwca 2010 r.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 3 marca 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy oddalił wniosek T. O. wskazując, że jest to kolejny wniosek skarżącego złożony w przedmiocie przyznania prawa pomocy, natomiast sytuacja finansowa ani rodzinna skarżącego nie uległa zmianie.

W sprzeciwie skarżący podniósł, że w postępowaniu prowadzonym przed Sądem Rejonowym w Bydgoszczy został zwolniony od kosztów sądowych.

Odmawiając przyznania prawa pomocy T. O., na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a." Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazał, że jedynym kryterium, jakim się kierował były możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony. Z przedłożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika zaś, że zawarte w nim informacje są tożsame z danymi na podstawie których w uprzednio prowadzonym postępowaniu z zakresu prawa pomocy odmówiono skarżącemu przyznania tego prawa. Sąd zaznaczył, że na podstawie art. 190 P.p.s.a. był związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 października 2010 r., w którym kontrolował zaskarżone przez T.O. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 17 sierpnia 2010 r.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący podnosząc, że Sąd w dniu 23 marca 2011 r. wydał błędne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, podczas gdy jego wniosek dotyczył przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wraz z ustanowieniem radcy prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Zgodnie z art. 243 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie jedynie na jej wniosek zgłoszony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie zaś do art. 252 § 2 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, stosownie do treści art. 246 § 1 P.p.s.a., może nastąpić w zakresie całkowitym lub w zakresie częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.). Analiza przywołanych przepisów wskazuje, że ustawa nie przewiduje działania sądu z urzędu, a sąd związany jest wnioskiem strony.

Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy wskazać, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy rozstrzygało sprawę o przyznanie prawa pomocy na wniosek T.O. z dnia (...) lutego 2011 r., którego zakres obejmował częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Tymczasem przedmiotem rozstrzygnięcia zarówno referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 3 marca 2011 r., jaki i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 23 marca 2011 r. była odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zakres żądania wnioskującego o prawo pomocy był zatem inny, aniżeli uprzednio rozstrzygnięty prawomocnie postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2010 r. sygn. akt I OZ 58/11. Wbrew zatem stanowisku zawartemu w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie ma tożsamości sprawy, dającej podstawę do powołania się przy rozpoznaniu kolejnego wniosku przez Sąd pierwszej instancji na związanie prawomocnym rozstrzygnięciem zawartym w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2010 r. sygn. akt I OZ 58/11.

Natomiast, co istotne w niniejszej sprawie, kryteria przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym są odmienne od kryteriów przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Przy rozpoznaniu wniosku na podstawie tej przesłanki mniejsze znaczenie ma aspekt wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść, gdyż przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest możliwe tylko wówczas, gdy strona nie jest w stanie ponieść nawet minimalnych kosztów. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Przesłankę określoną w tym przepisie należy badać w kontekście art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a. określającego, co obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowym. Dla prawidłowego zastosowania omawianej przesłanki kluczowe znaczenie ma więc ustalenie, jaką część kosztów wnioskodawca może ponieść, aby nastąpiło to bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego. Wyważając te wszystkie racje należy stwierdzić, że wniosek T.O. z dnia 9 lutego 2011 r. wymagał oceny nie pod kątem wykazania, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, lecz pod kątem wykazania, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie. Natomiast rozpoznając wniosek strony o przyznanie prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyszedł poza jego zakres skonkretyzowany w rubryce 4 urzędowego formularza. Oznacza to przyznanie prawa pomocy z urzędu, kiedy pomoc taka przyznawana jest tylko na wniosek. W tej sytuacji zaskarżone postanowienie narusza art. 246 § 1 w zw. z art. 245 i w zw. z art. 243 P.p.s.a.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak sentencji postanowienia.