Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Lu 1175/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił przyznania prawa pomocy O. w L. w sprawie ze skargi P. G., redaktora naczelnego dziennika "Ł.", na odmowę udzielenia informacji prasowej przez O. w L. Zdaniem Sądu I instancji, w świetle § 98 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 1 ust. 1 Statutu Polskiego Związku Łowieckiego, przyjętego uchwałą XXI Krajowego Zjazdu Delegatów PZŁ z dnia 2 lipca 2005 r., okręgowe rady łowieckie są organami Polskiego Związku Łowieckiego - nazywanego dalej również Związkiem. Jego majątek i fundusze powstają z wpłat wpisowego, składek członkowskich, opłat, dochodów z własnej działalności, imprez organizowanych przez Związek, dochodów z posiadanego majątku oraz darowizn i innych uznanych źródeł. Polski Związek Łowiecki może ponadto otrzymywać dotacje według zasad określonych w odrębnych przepisach (§ 177 Statutu), a także prowadzić działalność gospodarczą i rolniczą według zasad określonych w odrębnych przepisach (§ 176 Statutu).
Stosownie do § 178 Statutu, przychody Związku są przeznaczane na finansowanie działalności statutowej oraz inne cele określone uchwałami władz i organów. Z postanowień tych wynika, że Związek, którego organem okręgowym jest Okręgowa Rada Łowiecka w L., prowadzi samodzielnie gospodarkę finansową w oparciu o własny majątek oraz odpowiednie fundusze, w tym fundusz statutowy (§ 179 Statutu).
W ocenie Sądu I instancji, na spełnienie przesłanek pozytywnych przyznania prawa pomocy nie może mieć wpływu podnoszony przez O. w L. argument, że nie osiąga ona samodzielnie dochodów. Rada jest bowiem organem Związku, którego statutowym zadaniem jest takie organizowanie gospodarki finansowej, przy pomocy dostępnych środków prawnych, aby wszystkie jego organy, w tym O. w L. mogły należycie realizować swoje zadania. Do zadań tych należy także zaliczyć uczestnictwo w sporach sądowych i ewentualne ponoszenie związanych z tym kosztów.
W zażaleniu z dnia 12 marca 2014 r. wskazywano, że O. w L. jest organem kolegialnym, a jej członkowie pełnią swoje funkcje społecznie. Rada nie podjęła żadnych działań w kierunku pozyskania stosownych środków finansowych, ponieważ nie ma takich możliwości. Zgodnie z postanowieniami Statutu do zadań Okręgowej Rady Łowieckiej należy m. in. opiniowanie projektu budżetu zrzeszenia w części dotyczącej okręgu (§ 127 pkt 7 Statutu) oraz ustalania składki członkowskiej od kół z tytułu dzierżawionego hektara obwodu łowieckiego na terenie okręgu (§ 127 pkt 15 Statutu). Wpływy uzyskane ze składek członkowskich podlegają podziałowi między budżet Zarządu Głównego i budżety zarządów okręgowych, właściwych według miejsca stałego pobytu członków i właściwych dla położenia obwodów dzierżawionych przez koła. Wskazano również, że Okręgowa Rada Łowiecka jest wyłącznie organem opiniującym projekt budżetu, którego dysponentem jest Zarząd Główny Związku i jego zarządy okręgowe, a tym samym O. w L. nie jest dysponentem środków finansowych potrzebnych do prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Prawo pomocy jest instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu podmiotom, które nie są w stanie we własnym zakresie ponieść kosztów postępowania sądowego. Na podstawie art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – powoływanej dalej jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy (J. P. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2005, s. 592).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego O. w L. nie znajduje się w sytuacji finansowej, która uniemożliwia pokrycie jej ewentualnych kosztów postępowania sądowego prowadzonego w tej sprawie. Należy bowiem wskazać, że zgodnie z postanowieniami uchwały XXI Krajowego Zjazdu Delegatów Polskiego Związku Łowieckiego z dnia 2 lipca 2005 r. w sprawie uchwalenia Statutu Związku, okręgowe rady łowieckie są organami Polskiego Związku Łowieckiego. Polski Związek Łowiecki jest zrzeszeniem osób fizycznych i prawnych, które prowadzą gospodarkę łowiecką poprzez hodowlę i pozyskiwanie zwierzyny oraz działają na rzecz jej ochrony poprzez regulację liczebności populacji zwierząt łownych (§ 1 Statutu). Związek posiada majątek oraz stosowne fundusze, które powstają z wpłat wpisowego, składek członkowskich, opłat, dochodów z własnej działalności i imprez przez niego organizowanych, a także dochodów z majątku Związku oraz darowizn.
Do innych źródeł finansowania należy zaliczyć dochody uzyskiwane z działalności gospodarczej i rolniczej (§ 176 Statutu), a także otrzymywanie dotacji, o których mowa w § 177 Statutu Związku. Wpływy uzyskane ze składek członkowskich podlegają podziałowi między budżet Zarządu Głównego Związku i budżety zarządów okręgowych, właściwych według miejsca stałego pobytu członków i właściwych dla położenia obwodów dzierżawionych przez koła łowieckie. Stosownie do treści § 98 ust. 2 pkt 2 Statutu okręgowa rada łowiecka jest okręgowym organem zrzeszenia (Polskiego Związku Łowieckiego). Do jej obowiązków przewidzianych na gruncie § 127 Statutu należy między innymi: uchwalanie rocznych planów działalności; opiniowanie projektu budżetu zrzeszenia w części dotyczącej okręgu; a także opiniowanie rocznego sprawozdania z wykonania budżetu zrzeszenia w części dotyczącej okręgu; rozpatrywanie rocznych sprawozdań z działalności okręgu i jego organów, a także ustalanie wysokości składki członkowskiej od kół z tytułu dzierżawionego hektara obwodu łowieckiego na terenie okręgu.
Należy zatem stwierdzić, że okręgowa rada łowiecka jest statutowym organem zrzeszenia powołanym do wykonywania szeregu działań organizacyjnych związanych z aktywnością związku, także w zakresie realizowania jego polityki finansowej. Okoliczność, że członkowie rady wykonują swoje obowiązki społecznie, nie otrzymując z tego tytułu żadnego wynagrodzenia, nie zmienia faktu, że sama rada jest organem funkcjonalnie i kompetencyjnie powiązanym z innymi organami zrzeszenia, a więc Zarządem Głównym i odpowiednimi zarządami okręgowymi. Twierdzenie wnoszącego zażalenie, że rada łowiecka nie jest dysponentem środków finansowych i dlatego nie może ponieść żadnych kosztów związanych ze sporem sądowym jest dalece nieprzekonujące z uwagi na powiązanie strukturalne i organizacyjne w ramach Związku Łowieckiego m. in. z zarządem okręgowym. Do obowiązków zarządu okręgowego należy zaś - stosownie do § 133 pkt 2 Statutu - zarządzanie, w ramach udzielonych pełnomocnictw, funduszami i majątkiem zrzeszenia pozostającymi w dyspozycji okręgu.
Z uwagi na wspomniane możliwości uzyskiwania przez Związek wpływów finansowych, jakie gwarantuje prawo, nie można uznać, że O. w L. znajduje się w sytuacji braku środków, niezbędnych do poniesienia ewentualnych kosztów postępowania sądowego. Jeżeli nawet jest tak w chwili obecnej, oznacza to, że nie wykorzystuje ona możliwości uzyskania środków znajdujących się w dyspozycji Zrzeszenia, czy też jego zarządu okręgowego. W związku z postępowaniami sądowymi, w których stroną jest O. w L., w jej interesie jest takie zorganizowanie struktury i przepływów finansowych wewnątrz Związku, którego jest organem, aby posiadała niezbędne środki na ten cel.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.