Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1746/11 oddalił skargę R.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku R.K. o przyznanie prawa pomocy, postanowieniem z dnia 20 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1746/11 przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.
W dniu 18 lutego 2013 r. (data stempla pocztowego) adwokat [...], wyznaczona przez Okręgową Radę Adwokacką [...] jako pełnomocnik z urzędu dla R.K., złożyła wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2011 r., jednocześnie wnosząc o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu podała, że w dniu 11 lutego 2013 r. odebrała zawiadomienie Okręgowej Rady Adwokackiej [...] o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem skarżącego w niniejszej sprawie. Wskazała, że doręczenie orzeczenia wraz z uzasadnieniem jest konieczne dla złożenia ewentualnej skargi kasacyjnej w imieniu skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1746/11 odmówił R.K. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku z dnia 16 grudnia 2011 r. W uzasadnieniu stwierdził, że stosownie do treści art. 86 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie P.p.s.a., uchybiony termin należy przywrócić, jeżeli zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: strona skarżąca wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, dokonując jednocześnie czynności, dla której określony był termin, we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, a uchybienie to powoduje dla strony ujemne skutki w zakresie postępowania sądowego.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, ze brak winy po stronie podmiotu dokonującego lub zamierzającego dokonać określonej czynności procesowej stanowi konieczną, a jednocześnie podstawową przesłankę przywrócenia terminu. Przy ocenie braku winy przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, przy uwzględnieniu uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. O braku winy w uchybieniu terminu można zaś mówić jedynie wówczas, gdy strona nie mogła usunąć zaistniałej przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu ma zatem charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wówczas, gdy strona w sposób przekonujący uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wykaże, iż niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia prośby o przywrócenie terminu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podał, iż jak wynika z akt sprawy pismem z dnia 24 października 2011 r. zawiadomiono skarżącego R.K. o rozprawie wyznaczonej na dzień 16 grudnia 2011 r. W niniejszym zawiadomieniu, doręczonym prawidłowo skarżącemu, pouczono go, że uzasadnienie wyroku oddalającego skargę jest doręczane na wniosek strony złożony w terminie 7 dni od daty ogłoszenia wyroku. Skarżący został zatem prawidłowo pouczony oraz miał świadomość konieczności złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę. Sąd podkreślił, że do sporządzenia takiego wniosku nie jest wymagany przymus adwokacko-radcowski, a zatem fakt ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie ma wpływu na termin do dokonania wskazanej czynności procesowej. Również okoliczność przyznania skarżącemu prawa pomocy i ustanowienia pełnomocnika z urzędu już po terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie przesądza o zasadności złożonego przez wyznaczonego pełnomocnika, z uchybieniem terminu, wniosku w tym przedmiocie.
Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że pełnomocnik skarżącego w żaden sposób nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, jak tego wymaga art. 87 § 2 P.p.s.a., bowiem w sprawie nie nastąpiły zdarzenia tego rodzaju, których skarżący nie był w stanie przezwyciężyć, nawet przy zachowaniu maksymalnej staranności, a które miały wpływ na uchybienie przez niego terminu do złożenia przedmiotowego wniosku. Wskazał ponadto, że wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu skarżący złożył prawie rok po wydaniu wyroku, a sam wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (złożony przez pełnomocnika) wniesiony został po upływie roku od uchybionego terminu. Zgodnie zaś z art. 87 § 5 P.p.s.a. po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie dopuszczalne jest tylko w przypadkach wyjątkowych. Taka wyjątkowa sytuacja w niniejszej sprawie jednak nie zachodzi.
Powyższe postanowienie z dnia 25 lutego 2013 r. stało się przedmiotem zażalenia R.K., reprezentowanego przez adwokata, do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 86 § 1 P.p.s.a., poprzez jego zastosowanie, polegające na uznaniu, że skarżący z własnej winy uchybił terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Wskazując na powyższy zarzut wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego wniosku, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, iż w przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu powinien być liczony od chwili, gdy pełnomocnik dowiedział się o uchybieniu i mógł dokonać zamierzonej czynności procesowej, natomiast dla obliczenia tego terminu bez znaczenia jest data, w której sama strona dowiedziała się o tym i mogła tej czynności dokonać. Podkreślił, iż wobec wyznaczenia pełnomocnika z urzędu po upływie roku od wydania orzeczenia, należy uznać, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją wyjątkową. Ponadto nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, iż R.K. został prawidłowo pouczony o konieczności złożenia wniosku o uzasadnienie, bowiem nieporadność życiowa i stan skarżącego nie pozwalają na przyjęcie, że pouczenie zawarte w zawiadomieniu o terminie posiedzenia w sprawie jest wystarczające.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W myśl zaś art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Oznacza to, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu.
Wyjaśnić należy, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt. II OZ 712/08, https://cbois.nsa.gov.pl). Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2000 r. I CKN 1261/99, publ. Biuletyn SN 2000/5/12). Okoliczności uprawdopodobniającej brak winy w dochowaniu terminu nie stanowi nieznajomość prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 listopada 1998 r. sygn. akt I SA/Łd 153/97, publ. LEX nr 37127).
Przechodząc od rozważań ogólnych na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, iż zgodnie z art. 141 § 2 P.p.s.a., w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku.
Wobec twierdzeń podniesionych w zażaleniu, podkreślenia wymaga, iż pełnomocnik skarżącego, który został ustanowiony z urzędu na mocy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2012 r., powinien był wykazać brak winy R.K. w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku zapadłego w niniejszej sprawie, a nie wykazywać brak swojej winy w uchybieniu tego terminu. Fakt ustanowienia go bowiem pełnomocnikiem z urzędu określa jedynie moment ustania przyczyny uchybienia terminu przez stronę (w tym przypadku jest to dzień 11 lutego 2013 r., kiedy doręczono pełnomocnikowi zawiadomienie Okręgowej Rady Adwokackiej [...]) i rozpoczyna siedmiodniowy termin, w którym należy złożyć wniosek o przywrócenie terminu, aby był on dopuszczalny. Pełnomocnik skarżącego w żaden sposób nie uprawdopodobnił natomiast okoliczności wskazujących na brak winy R.K. w ponad rocznym uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 16 grudnia 2011 r. Do sporządzenia takiego wniosku nie jest bowiem wymagany przymus adwokacko-radcowski, a zatem fakt ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie ma wpływu na termin do dokonania tej czynności procesowej.
Z akt sprawy wynika, że Sąd pierwszej instancji wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 6 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Skarżący został zawiadomiony o terminie rozprawy (zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sprawy – karta nr 15). Zawiadomienie to zawierało pouczenie, iż w przypadku oddalenia skargi, uzasadnienie wyroku zostanie sporządzone wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. Skoro skarżący w dniu 29 października 2011 r. własnoręcznie potwierdził odbiór zawiadomienia o rozprawie, uznać należy, iż miał on możliwość zapoznania się z powyższym pouczeniem.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sytuacji Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że skarżący był prawidłowo pouczony o sposobie i terminie do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a przedstawione przez jego pełnomocnika okoliczności usprawiedliwiające złożenie tego wniosku z uchybieniem terminu nie pozwalają na uznanie, iż nastąpiło to bez winy skarżącego, tym bardziej, że zgodnie z art. 87 § 5 P.p.s.a., po upływie roku od uchybionego terminu (a taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie), jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.