Postanowienie NSA z 3 sierpnia 2022 r., I OZ 311/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 3 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 8 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Po 867/21 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 17 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Po 867/21 odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia skargi

Sprawa

w sprawie ze skargi R. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z 14 lipca 2021 r. nr SKO-4110/868/21 w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Piotr Niczyporuk przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 8 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 867/21 - powołując się na art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: "ppsa") – odmówił R. K. przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie tego Sądu z 17 grudnia 2021 r., odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z 14 lipca 2021 r., nr SKO-4110/868/21w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Sąd podał, że wobec uprawomocnienia się ww. postanowienia z 17 grudnia 2021 r., postanowieniem z 31 stycznia 2022 r. odrzucił skargę R. K. na wyżej opisane postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Wskazał również, że pismem z 14 lutego 2022 r. skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego J. L., zwróciła się o doręczenie postanowienia z 17 grudnia 2021 r., a następnie – pismem z 17 lutego 2022 r. wniosła o przywrócenie terminu do zaskarżenia ww. postanowienia oraz złożyła zażalenie na postanowienie z 31 stycznia 2022 r. o odrzuceniu skargi.

W złożonym wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik skarżącej wskazała na brak winy strony w jego uchybieniu. Wyjaśniła, że 7 stycznia 2022 r. odebrała zawiadomienie o podjętej 31 grudnia 2021 r. próbie doręczenia korespondencji wraz z informacją o możliwości jej odbioru we właściwej placówce pocztowej. Z oświadczenia pełnomocnika wynika, że na druku zawiadomienia słowa: "zawiadomienie powtórne" zostały przekreślone. Zauważyła, że w dacie podjęcia przez nią próby odbioru korespondencji w placówce operatora pocztowego (12 stycznia 2022 r.) uzyskała informację, że przesyłka została już zwrócona do nadawcy. Z powyższego, zdaniem strony wnioskującej wynikało, że w skrzynce pocztowej nie pozostawiono pierwszego zawiadomienia o awizacji, a zawiadomienie z 31 grudnia 2021 r., wobec braku stosownego skreślenia wskazywało, że jest pierwszym tego typu pismem operatora. Podniosła również, że na znajdującej się w aktach sprawy II SA/Po 867/21 kopercie zawierającej zwróconą nadawcy przesyłkę znajduje się pieczątka "Awizowano powtórnie" z datą 31 grudnia 2021 r. Zarzuciła jednocześnie, że ani pod tą informacją ani też na zwrotnym potwierdzeniu odbioru nie znalazł się podpis doręczającego. Wskazała też na brak informacji (w formie pieczęci) dotyczącej pierwszego awiza. Zdaniem strony wnoszącej, prawidłowe pierwsze awizo powinno być odnotowane pieczątką "nie zastano awizowane". W jej ocenie powyższe okoliczności świadczyły o niewłaściwym wykonaniu usługi pocztowej i stały się podstawą do wniesienia 16 lutego 2022 r. reklamacji skierowanej do operatora (kopię pisma reklamacyjnego dołączono do wniosku).

Postanowieniem z 8 kwietnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił R. K. przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie tego Sądu z 17 grudnia 2021 r.

Sąd I instancji uznał, że pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobniła braku winy w przedmiocie odebrania adresowanej do niej przesyłki. Jak podkreślił Sąd, na kopercie zaznaczono dwie daty, pierwszą: "23.12.2021 r." oraz podpis, co już może sugerować, że w tym właśnie dniu podjęto próbę doręczenia przesyłki. Nadto Sąd zwrócił uwagę, że zwrotne potwierdzenie odbioru, to integralna część przesyłki, która powróciła do nadawcy wraz z nią i zaznaczoną adnotacją, że próba doręczenia przesyłki miała miejsce 23 grudnia 2021 r. W związku z niemożnością doręczenia przesyłki w tym dniu, przesyłkę złożono w Urzędzie Pocztowym nr [...], a z upływem siedmiu dni począwszy od dnia próby doręczenia przesyłki, pracownik Urzędu Pocztowego zostawił pod adresem pełnomocnika Skarżącej kolejne awizo z datą 31 grudnia 2021 r. Na kopercie również odnotowano ten fakt: "Awizowano powtórnie, Data: 31 gru 2021 r., Podpis". Wobec nie podjęcia pisma przez adresata, 10 stycznia 2022 r. Urząd Pocztowy zwrócił przesyłkę Sądowi z adnotacją "zwrot; nie podjęto w terminie". Sąd pierwszej instancji wskazał, że dokonał weryfikacji powyższego dowodu w oparciu o art. 106 § 3 i 5 ppsa i doszedł do przekonania, że awizowanie odbyło się z zachowaniem warunków dla przyjęcia fikcji doręczeń, o której mowa w art. 73 § 4 ppsa, gdyż każda z wymaganych czynności została prawidłowo odnotowana.

W treści zażalenia z 27 kwietnia 2022 r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 8 kwietnia 2022 r. skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika powieliła argumentację podniesioną we wniosku z 17 lutego 2022 r., w zakresie nieprawidłowości w wykonaniu przez operatora pocztowego usługi doręczenia spornej korespondencji. Kwestionowanemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 86 § (bez wskazania paragrafu) zdanie 1 w zw. z art. 87 § 2 ppsa, polegające na błędnym przyjęciu, że w stanie faktycznym sprawy skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Podkreśliła, że w skrzynce pocztowej pełnomocnika nie pozostawiono pierwszego awiza oraz że zawiadomienie takie powinno być odnotowane informacją/pieczątką "nie zastano awizowane" na zwróconej korespondencji, analogicznie jak na innych kopertach wysłanych w sprawie pełnomocnikowi skarżącej (do zażalenia załączyła kopie kopert innych przesyłek). Dodatkowo do środka zaskarżenia pełnomocnik załączyła wydruk pisma Poczty Polskiej S.A. z 22 lutego 2022 r., stanowiącego odpowiedź na jej zgłoszenie reklamacyjne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 86 § 1 ppsa, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 ppsa) należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu. Przepis art. 86 § 1 ppsa nie określa kryteriów, według których należy oceniać działania strony. Wobec czego ocena braku winy została pozostawiona uznaniu sądu. Daje to sądowi możliwość uwzględnienia wszystkich okoliczności, jakie uzna za istotne (zob. postanowienie SN z 22 lipca 1999 r., sygn. akt I PKW 273/99, publik. OSNAP z 2000 r. nr 20, poz. 757).

Brak winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie, jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego, przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 lutego 2015 r., sygn. akt I OZ 104/15). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98). Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych.

Na szczególna uwagę zasługuje sytuacja dotycząca oceny, jakiej podlegają skutki działania pełnomocnika w postępowaniu sądowoadministracyjnym dla sfery prawnej mocodawcy w odniesieniu do wniosków o przywrócenie terminu w postępowaniu sądowym. Z orzecznictwa wynika, że jeśli strona jest zastępowana przez fachowego pełnomocnika, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględnić jego specjalistyczną wiedzę i konieczność zachowania przez niego należytej staranności. Wobec czego dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczającym będzie więc nawet lekkie niedbalstwo. W konsekwencji powyższego brak winy w uchybieniu terminu przez skarżącego nie zostanie skutecznie wykazany, jeżeli skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który powinien mieć świadomość wagi dokonywania określonych czynności procesowych. Kryterium należytej staranności podlega tu podwyższeniu, bowiem profesjonalny pełnomocnik posiada stosowne przygotowanie i znajomość procedur, zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy. W tej sytuacji pojęcie winy strony w uchybieniu terminowi obejmuje swym zakresem nie tylko działania bądź zaniechania pełnomocnika, ale również działania osób trzecich upoważnionych przez pełnomocnika do dokonywania poszczególnych czynności, włącznie z czynnościami o charakterze czysto technicznym. Powyższe oznacza, że dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczy nawet lekkie niedbalstwo (zob. postanowienie NSA z 26 października 2016 r., sygn. akt II OZ 1223/16, postanowienie NSA z 14 stycznia 2020 r., I OZ 1315/19, postanowienie NSA z 14 stycznia 2020 r., I OZ 1315/19, postanowienie NSA z 20 kwietnia 2021 r., III OZ 247/21).

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że obowiązek uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu spoczywa na stronie powołującej się na tę okoliczność (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 2017 r., sygn. akt II FZ 514/17).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Twierdzenia wnoszącej zażalenie dotyczące nieprawidłowości w wykonaniu usługi w zakresie awizacji przesyłki pocztowej zawierającej odpis postanowienia z 17 grudnia 2021 r. nie znajdują potwierdzenia, zaś okoliczności powołane we wniosku o przywrócenie terminu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione.

Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej o braku na zwróconej korespondencji prawidłowo odnotowanej informacji dotyczących pozostawienia pierwszego awiza, na dokumencie tym oznaczono datę "23.12.2021 r.", a także pieczęć Urzędu Pocztowego [...] z tej daty, opatrzoną parafowaniem doręczyciela (k. 42 akt). Pełnomocnik skarżącej zdaje się pomijać integralność oznaczeń pocztowych wynikających ze zwróconej do nadawcy koperty z zapisami dołączonego do niej zwrotnego potwierdzenia odbioru.

Jak trafnie zauważył Sąd I instancji koperta jak i zwrotne potwierdzenie odbioru stanowią dokument, który może być dowodem w toku postępowania. Istotnym jest, że przeprowadzając ocenę dowodu uzupełniającego w postaci dokumentu (art. 106 § 3 i 5 ppsa), jakim jest zwrócona nadawcy koperta z korespondencją, należy brać pod uwagę również adnotacje wpisane w integralnie z nią związane zwrotne potwierdzenie odbioru.

Z adnotacji umieszczonej w pkt 2 zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 42 v. akt) jasno wynika data pierwszej awizacji przesyłki – 23 grudnia 2021 r. oraz wskazanie miejsca pozostawienia stosownego zawiadomienia. Wobec czego na samym dokumencie stanowiącym k. 42 akt sądowych odnotować można trzy oznaczenia określające datę pierwszej awizacji przesyłki – tj. 23 grudnia 2021 r. Dodatkowo tę samą datę złożenia zawiadomienia w skrzynce oddawczej pełnomocnika potwierdza treść załączonej do zażalenia odpowiedzi Poczty Polskiej S.A. na zgłoszenie reklamacyjne z 16 lutego 2022 r., gdzie znajduje się stwierdzenie: "(...) dla przesyłki poleconej o numerze [...] próba doręczenia pod adresem odbyła się w dniu 23.12.2021 roku." Z pisma tego wynika również, że przyjęto wyjaśnienia listonosza, który oświadczył, że dokonał nieudanej próby doręczenia przesyłki i we wskazanym wyżej dniu (23 grudnia 2021 r.) pozostawił ją do odbioru w Filli Urzędu Pocztowego [...], zaś wymagane prawem zawiadomienie umieścił w skrzynce oddawczej adresata.

W ocenie Sądu, w kontekście dowodu z dokumentu, jakim jest niewątpliwie koperta ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, przeciwdowodu nie może stanowić jedynie oświadczenie strony o braku zawiadomienia w skrzynce pocztowej, gdyż nie jest ono wystarczające do obalenia domniemania doręczenia przesyłki w trybie awizo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 września 2015 r. sygn. akt II OZ 863/15).

W zażaleniu z 27 kwietnia 2022 r. zakwestionowano również sposób odnotowania powtórnego zawiadomienia o awizowaniu przesyłki, poprzez nieprawidłowe jego oznaczenie na kopercie. Zdaniem Sądu argument ten jest również nietrafiony. Po pierwsze sam pełnomocnik skarżącej w treści środka zaskarżenia potwierdza odbiór tego zawiadomienia, a więc bezspornie zostało ono dokonane. Ponadto na kopercie wskazano datę 31 grudnia 2021 r., potwierdzoną zapisem: "Awizowano powtórnie, Data: 31 gru... 2021 r., Podpis". Twierdzenia pełnomocnika o nieprawidłowym dokonaniu skreślenia na zawiadomieniu nie zostały przez nią potwierdzone np. poprzez dołączenie tego dokumentu do wniosku, zażalenia, czy też przedstawienia go operatorowi pocztowemu.

Pełnomocnik skarżącej, mając na uwadze szczególną odpowiedzialność wiążącą się ze skutkami swych działań oraz postępując w zgodzie z posiadaną wiedzą i w interesie mocodawcy, w sytuacji dostrzeżenia wskazywanej nieprawidłowości winna zachować dowód jej zaistnienia i przedstawić go operatorowi pocztowemu oraz Sądowi, czego w ocenianej sprawie nie uczyniła.

Pełnomocnik zdaje się pomijać, że to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku oraz dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwe wyczerpujący i przekonujący uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu.

Podkreślenia wymaga również, że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) sądu kasacyjnego, który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania sądu pierwszej instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy, wspomniane okoliczności winny zostać wykazane już na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez sąd I instancji.

Brak przedstawienia dowodu w postaci kwestionowanego zawiadomienia skutkować musiał zatem uznaniem prawidłowości zapisów odnotowanych na zwróconej korespondencji i danych dotyczących awizacji przesyłki wynikających z pisma operatora pocztowego.

W świetle dokumentów znajdujących się w aktach sprawy stwierdzić należy, że Sąd I instancji zasadnie uznał sporną przesyłkę za skutecznie doręczoną z 7 stycznia 2022 r., a więc dokonał prawidłowej weryfikacji tego dowodu i zasadnie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Jak już wskazano wyżej, przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Istotnym jest również, że w sytuacji oceny winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie czynności w terminie, ale również okoliczności świadczące o podjęciu lub nie przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, złożony w sprawie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia nie zasługiwał na uwzględnienie, albowiem strona skarżąca nie tylko nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło wskutek braku jej winy, wynikającej z przeszkody, której nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, czyli w razie zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony. Nie wskazała ona też działań, które wykazywałyby dołożenie przez nią odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw. Raz jeszcze zaznaczyć trzeba, że przywrócenie uchybionego terminu nie jest dopuszczalne, gdy pełnomocnik strony skarżącej dopuści się chociażby lekkiego niedbalstwa, a jego działania (bądź zaniechania) w zakresie reprezentowania mocodawcy zawsze podlegać będą surowszej ocenie, jako działania profesjonalisty.

W tym stanie sprawy, wobec niewykazania okoliczności przemawiających za brakiem winy strony skarżącej w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.