Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 25 lutego 2009 r. sygn. akt II SAB/Sz 15/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił P. J. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi P. J. na bezczynność Prokuratora Rejonowego w Świnoujściu w przedmiocie udzielenia informacji publicznej.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że w skardze wniesionej do Sądu P. J. zarzucił Prokuratorowi Rejonowemu w Świnoujściu bezczynność polegającą na nieudzieleniu informacji publicznej określonej we wniosku z dnia [...] kwietnia 2008 r. o treści "wydać kopie wydanych orzeczeń stanowiska w sprawach publicznych ogłoszone niepublicznie 01-15.03.08". Skarżący wniósł o zobowiązanie organu do rozpoznania sprawy z jego wniosku w terminie 14 dni. Sąd wskazał natomiast, że w aktach niniejszej sprawy znajduje się pismo Prokuratora Rejonowego w Świnoujściu z dnia [...] maja 2008 r., Nr [...], które ma wszystkie cechy decyzji administracyjnej odmawiającej udzielenia skarżącemu informacji publicznej przetworzonej z powodu niewykazania przez skarżącego szczególnego interesu publicznego w uzyskaniu informacji objętej jego wnioskiem.
Sąd podkreślił, że pismo to, wraz z prawidłowym pouczeniem o trybie i terminie wniesienia odwołania, zostało skarżącemu doręczone, w związku z czym, zdaniem Sądu, zachodzi oczywisty brak podstaw do uznania, że Prokurator Rejonowy w Świnoujściu pozostaje w bezczynności.
W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji uznał, że oczywista bezzasadność skargi określona w art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoduje, że przyznanie stronie prawa pomocy jest niedopuszczalne.
Na to postanowienie P. J. złożył zażalenie, w którym nie odniósł się merytorycznie do jego treści.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Z treści art. 246 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika natomiast, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
W przedmiotowej sprawie jednak podstawą odmowy przyznania prawa pomocy nie była sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego, lecz oczywista bezzasadność jego skargi określona w art. 247 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Przypomnieć w tym miejscu należy, że w myśl art. 247 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi, co oznacza, że w określonych sytuacjach przyznanie prawa pomocy, nawet jeśli zachodzą ku temu przesłanki związane z trudną sytuacją materialną strony, jest niedopuszczalne. Natomiast w orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, że o oczywistej bezzasadności skargi można powiedzieć, gdy "na pierwszy rzut oka" nie ulega wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Przepis art. 247 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi znajduje więc zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, w których skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 tej ustawy (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Komentarz, Zakamycze, 2005 r.). Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Warszawa 2004, str. 321, wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2003 roku, sygn. akt 745/02, niepubl.).
Podkreślić jednakże należy, że ocena bezzasadności skargi zawarta w postanowieniu wydanym na podstawie art. 247 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie oznacza i nie może oznaczać merytorycznego rozpoznania skargi. Zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oznacza w istocie, że Sąd ten uchylił się od oceny spełnienia przez stronę przesłanek wymaganych do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie jest to równoznaczne z rozstrzygnięciem skargi na etapie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, co może prowadzić do ograniczenia konstytucyjnego prawa strony do rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.