Postanowienie NSA z 10 sierpnia 2022 r., I OZ 317/22

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 10 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 173/22

Sprawa

w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 listopada 2021 r. nr KOC/4923/Op/21 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Maciej Dybowski przewodniczący

Uzasadnienie

Postanowieniem z 28 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 173/22 (dalej postanowienie z 28 marca 2022 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wstrzymania wykonania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (dalej Kolegium) z dnia 24 listopada 2021 r. nr KOC/4923/Op/21 (dalej decyzja z 24 listopada 2021 r.), którą Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 30 czerwca 2021 r. nr OPS.RŚ.5102.8465.2021 (dalej decyzja z 30 czerwca 2021 r.), którą na skutek wznowienia postępowania, uchylono ostateczną decyzję z 24 września 2020 r. nr OPS.RŚ.5102.15913.2020 (dalej decyzja z 24 września 2020 r.) przyznającą A. B. (dalej skarżąca) pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 500 zł na zakup żywności i odmówiono przyznania skarżącej zasiłku celowego w wysokości 500 zł na zakup żywności.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wykonanie zaskarżonej decyzji nie wyrządzi skarżącej znacznej szkody ani nie spowoduje trudnych do odwrócenia skutków. Organ, który uchylił decyzję o przyznaniu zasiłku celowego, nie może na tej podstawie żądać zwrotu kwoty wypłaconego zasiłku czy też jej egzekwować. Uprzednio obowiązany jest bowiem do wydania rozstrzygnięcia, że wypłacona kwota była świadczeniem nienależnie pobranym, a w konsekwencji orzec o obowiązku jej zwrotu. Dopiero skutkiem bezpośrednim tej ostatniej decyzji będzie konieczność zapłaty nienależnie pobranego zasiłku. W tych okolicznościach Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że wykonanie zaskarżonej decyzji wywoła skutek w postaci pozbawienia jej środków do życia ani że bezpośrednia szkoda powstała na skutek wykonania zaskarżonego aktu nie będzie mogła zostać naprawiona (k. 127-129 akt I SA/Wa 173/22).

Zażalenie na postanowienie z 28 marca 2022 r. złożyła A. B. (dalej skarżąca), wnosząc o jego zmianę. Skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja jest wykonalna w trybie instancyjnym. Ośrodek załączonymi do zażaleń pismami informuje stronę, że "wykona decyzję", tj. będzie żądał zwrotu świadczeń na skutek wznowienia postępowań w przypadku niewstrzymania przez sąd wykonania zaskarżonych decyzji. Organ pomocy społecznej w dniach 2 i 14 grudnia 2021 r. wszczął postępowania w sprawie zwrotu pobranych świadczeń, mimo że toczą się postępowania sądowe z uwagi na zaskarżenie przez skarżącą decyzji wydanych przez Kolegium. Jest to działanie przedwczesne (k. 137 I SA/Wa 173/22).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków... (art. 61 § 3 ppsa - Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.).

Ze wskazanego przepisu wynika, że warunkiem wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest wykazanie we wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w wyniku jej wykonania. Możliwość wstrzymania wykonania zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 61 § 3 ppsa nie oznacza jednak, że sąd jest zobligowany w każdym przypadku - niezależnie od okoliczności sprawy - uwzględnić wniosek strony skarżącej. Wniesienie skargi nie pociąga za sobą automatycznego skutku suspensywności i wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu zależy od oceny sądu, czy istnieją przesłanki uzasadniające takie rozstrzygnięcie (T. Woś w: T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wolters Kluwer 2016, s. 560, uw. 6). Instytucja wstrzymania wykonania decyzji może dotyczyć wyłącznie takiej kategorii decyzji administracyjnych, które mają przymiot wykonalności, tzn. stwierdzają lub tworzą po stronie swoich adresatów obowiązki prawne lub uprawnienia (postanowienia NSA z: 1.12.2011 r. I FZ 403/11; 16.11.2011 r. II OZ 1108/11; 28.9.2011 r. II OZ 852/11; 18.7.2013 r. II OZ 569/13, cbosa). Zaskarżona decyzja utrzymała w mocy decyzję uchylającą decyzję przyznającą zasiłek celowy na zakup żywności i odmawiającą przyznania zasiłku celowego na zakup żywności. Co do zasady cechy wykonalności nie mają akty odmowne (M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 447, nb 2). Uprawdopodobnienie zaistnienia przynajmniej jednej ze wskazanych w art. 61 § 3 ppsa przesłanek spoczywa na wnioskodawcy. Oznacza to występującą po jego stronie konieczność przywołania konkretnych okoliczności wskazujących na to, że wykonanie decyzji spowoduje w stosunku do strony niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków i przytoczenia okoliczności uzasadniających to żądanie wraz z informacjami, które mogą to żądanie uprawdopodobnić. Pojęcie wyrządzenia znacznej szkody należy przy tym rozumieć w taki sposób, że chodzi o taką szkodę (majątkową lub niemajątkową), która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Trudne do odwrócenia skutki to z kolei takie prawne lub faktyczne skutki, które - raz zaistniałe - powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków.

Odnosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, podzielić należy stanowisko sądu I instancji, że wniosek skarżącej o wstrzymanie wykonania decyzji z 24 listopada 2021 r. nie zasługiwał na uwzględnienie. Decyzją tą bowiem organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję z 30 czerwca 2021 r., którą na skutek wznowienia postępowania uchylono decyzję ostateczną z 24 września 2020 r. przyznającą skarżącej świadczenie w formie zasiłku celowego w wysokości 500 zł na zakup żywności i odmówiono jej zasiłku celowego w wysokości 500 zł na zakup żywności. Nową okolicznością w sprawie było pojawienie się informacji, że skarżąca jest właścicielką lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w [...]. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, organ, który uchylił decyzję o przyznaniu zasiłku celowego, nie może na tej podstawie żądać zwrotu kwoty wypłaconego zasiłku czy też jej egzekwować. Uprzednio obowiązany jest bowiem do wydania rozstrzygnięcia, że wypłacona kwota była świadczeniem nienależnie pobranym, a w konsekwencji orzec o obowiązku jej zwrotu. Dopiero skutkiem bezpośrednim decyzji o obowiązku zwrotu świadczenia będzie konieczność zwrotu nienależnie pobranego zasiłku. Mając na uwadze, że zasiłek celowy, którego beneficjentką była skarżąca, został jej przyznany na zakup żywności, a więc na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb bytowych, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ten pogląd, przyjmując go za własny. Innymi słowy, zaskarżona decyzja nie stanowi podstawy do żądania przez organ zwrotu od skarżącej świadczenia, które zostało jej dotychczas wypłacone w ramach zasiłku celowego na zakup żywności, ponieważ nie stwierdza ona, że pobrane świadczenie było nienależne. Dopiero ewentualne stwierdzenie przez organ tej nienależności może wywołać skutek w postaci żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Tym samym, na ten moment zaskarżona decyzja nie rodzi po stronie skarżącej obowiązku zwrotu przyznanego uprzednio świadczenia. Brak jest na obecnym etapie postępowania podstaw do wstrzymania jej wykonania.

W tej sytuacji, wobec braku zaistnienia przesłanek do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, należało uznać, że zażalenie stanowi jedynie polemikę z zaskarżonym postanowieniem, które w całości odpowiada prawu.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.