Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2014 r., sygn. akt II SO/Op 39/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił T.R. przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] listopada 2013 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie usług opiekuńczych.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmował zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Jednakże z uwagi na przedmiot sprawy skarżący jest zwolniony z kosztów sądowych z mocy ustawy, zatem Sąd rozpoznał wniosek skarżącego jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Nadto wyjaśnił, że Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy i decydując o udzieleniu (bądź odmowie) stronie prawa pomocy zobowiązany jest przede wszystkim kierować się przesłankami wynikającymi z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych. W zakresie zaś wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, powinien uwzględnić natomiast procesową konieczność jego powołania. Sąd bierze zatem w tym zakresie w szczególności pod uwagę aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych.
Dalej Sąd wskazał, że źródłem dochodu skarżącego jest renta inwalidzka w wysokości 1.221,82 zł. Jest to dochód o charakterze stałym. Z renty skarżący ma potrącane alimenty i zaległości czynszowe, a mimo to nie występuje on o dodatek mieszkaniowy. Nie odbiera także przyznanych mu środków z pomocy społecznej, co wynika z akt spraw sądowych, np. II SA/Op 390/12, II SA/Op 392/12, II SA/Op 394/12, II SA/Op 395/12, II SA/Op 501/12 i II SA/ Op 502/12. Zdaniem Sądu skarżący nie jest przy tym osobą nieporadną życiowo, na co wskazuje obszerna, logiczna i częsta korespondencja z organami pomocy społecznej i sądem. Nie ma także żadnego problemu z formułowaniem swoich żądań, posługuje się bowiem wymaganymi formularzami, a pisma sporządza na komputerze. Ponadto, Sądowi z urzędu jest wiadome, iż skarżący wielokrotnie korzystał ze świadczeń pomocy społecznej, a wydane akty administracyjne przez organ pomocy społecznej poddawał kontroli tut. Sądu 88 razy, co wynika z Repertorium II SA/Op, prowadzonego od 2004r. Sąd rozpoznając wniosek miał także na uwadze i to, że do sporządzenia skargi do sądu administracyjnego nie jest wymagany tzw. przymus adwokacko-radcowski oraz to, że skarżący w przeważającej większości spraw toczących się przed tut. Sądem samodzielnie sporządzał skargi. Sąd zauważył także, że sąd administracyjny jest sądem prawa i rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej, a stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.).Tym samym, w ocenie Sądu, odmowa ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie wpłynie (na etapie wniesienia skargi) na ograniczenie prawa skarżącego do sądu. W ocenie Sądu na obecnym etapie postępowania udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny.
Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł skarżący, wyrażając niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Jednakże w związku z tym, że strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej z mocy ustawy nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych, przeto zasadnie Sąd rozpoznał wniosek w zakresie żądania ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, że przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, przy czym obowiązek ten spoczywa na tym, kto o przyznanie takiej pomocy się ubiega. Nadto dodać należy, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo. Zaś w związku z tym, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania, to przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (porównaj: postanowienia NSA: z dn. 17.04.2014 r., sygn. akt II OZ 376/14; z dn. 27.03.2014, sygn. akt I OZ 214/14).
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd pierwszej instancji winien ocenić przez pryzmat zaistnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., tj. tego czy skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast z lektury uzasadnienia zakwestionowanego postanowienia wynika, że przyczyną odmowy uwzględnienia wniosku jest niecelowość ustanawiania pełnomocnika na tym etapie postępowania, albowiem skarżący jest w stanie samodzielnie bronić swoich praw.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.