Postanowienie NSA z 31 stycznia 2008 r., I OZ 34/08

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 31 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 listopada 2007 r. sygn. akt II SA/Lu 581/07 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Irena Kamińska przewodniczący

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 26 listopada 2007 r. odmówił E. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że instytucja prawa pomocy jest traktowana jako odstępstwo od generalnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym związanej z ponoszeniem przez każdą ze stron kosztów toczącego się postępowania. Przyznanie tego prawa osobie o nie się ubiegającej nie ma swobodnego charakteru, tylko jest poddane określonym regułom, takim jak między innymi skrupulatna weryfikacja złożonego w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu I instancji, skarżący nie wykazał, że jest osobą której zdolności płatnicze uniemożliwią wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego.

W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny, z uwagi na niedostateczne udokumentowanie sytuacji majątkowej skarżącego, wezwał E. K. do złożenia określonych w zarządzeniu dokumentów. W odpowiedzi na to wezwanie E. K. wskazał, że nie prowadzi działalności gospodarczej z uwagi na to, że jest rencistą. W piśmie tym skarżący podniósł także, że gospodarstwo rolne zostało przekazane w dzierżawę, dlatego też wszelkie płatności bezpośrednie przekazywane są dzierżawcy, który otrzymuje także dochód ze sprzedaży mleka.

Z wniosku złożonego przez skarżącego wynika, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwiema niepełnoletnimi córkami, zaś w skład majątku jego rodziny wchodzi dom o powierzchni [...] m 2, nieruchomość rolna o pow. [...] ha, ciągnik rolniczy, sprzęt rolniczy oraz samochód marki [...]. Z treści tego wniosku wynika także, iż E. K. pobiera rentę w wysokości [...] złotych. Na wydatki ponoszone przez skarżącego składają się między innymi energia elektryczna, opłata za zużytą wodę, za telefon oraz koszty miesięcznego kształcenia córki. Dodatkowo jak wskazał ponosi on koszty związane z uiszczaniem czynszu dzierżawnego, kwartalną składkę na ubezpieczenie żony oraz koszty związane z jej rehabilitacją.

W dalszej części uzasadnienia Sąd wskazał, że w posiadaniu skarżącego znajdują się grunty oddane w dzierżawę od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa o pow. [...] ha przeliczeniowego, za które uiszcza on czynsz dzierżawny. Bezspornym jest także fakt, że skarżący w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2006 r. odstawił [...] litrów mleka. Gospodarstwo skarżącego, jak argumentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w listopadzie 2006 r. otrzymało dodatkowo pozwolenie na budowę dwóch zbiorników na gnojówkę oraz płytę gnojową. Natomiast za oddane w dzierżawę grunty skarżący otrzymał, zdaniem Sądu I instancji prawo do renty, która zastąpiła otrzymywany zasiłek chorobowy. Żona skarżącego, jak wyjaśniał Sąd, nie jest ani emerytką, ani rencistką, która z tych względów zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i w dalszym ciągu podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników prowadząc gospodarstwo rolne.

Analiza sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącego pociągnęła za sobą uznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że informacje zamieszczone przez niego w złożonych dokumentach nie wyjaśniają wszystkich okoliczności i wskazują na chęć ukrycia wszystkich osiąganych przez niego dochodów. Nie jest wiarygodnym, zdaniem Sądu, podane zestawienie zgodnie, z którym wskazane wydatki przekraczają dochody uzyskiwane przez prowadzone przez niego gospodarstwo domowe. W aktach sprawy nie ma również zaświadczenia, z którego wynikałoby czy skarżący i jego żona prowadzą działalność w zakresie produkcji mleka. Nie dołączył on także, do złożonego wniosku, zaświadczenia właściwego organu, z którego wynikałoby czy otrzymał on czy nie dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych. Wskazany zaś w tym zakresie, jak podniósł Sąd, zamiar inwestycyjny skarżącego może wskazywać na to, że posiada on środki materialne lub, co najmniej liczy się obowiązkiem ich poniesienia. W aktach przedmiotowej sprawy brak jest także dokumentów świadczących o zadłużeniu skarżącego lub o poczynionych na jego nieruchomościach zabezpieczeniach. Tym samym Sąd I instancji uznał, że skarżący nie spełnił przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy.

Zażalenie na to postanowienie złożył skarżący. W jego uzasadnieniu podniósł, że ze względu na trudną sytuacją materialną rodziny nie jest w stanie ponieść kosztów toczącego się postępowania sądowego. Zaznaczył także, że długotrwale choruje i cały czas wymaga leczenia i rehabilitacji, zaś jego dzieci korzystają z pomocy społecznej w formie dożywiania. Natomiast pozwolenie na budowę dwóch zbiorników oraz płyty gnojowej nie jest i nie będzie realizowane przez niego z powodu choroby.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym następuje w myśl art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a.. w zakresie całkowitym gdy osoba ubiegająca się o przyznanie tego prawa wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z dyspozycją art. 243 i 245 § 3 P.p.s.a. właściwy sąd administracyjny działając na wniosek strony może przyznać stronie prawo pomocy ograniczając się tylko do ustanowienia na jej rzecz profesjonalnego pełnomocnika.

Prawo pomocy wiąże się ściśle z realizacją przez stronę prawa do sądu, albowiem gwarantuje ono osobie, która nie jest w stanie ponieść kosztów toczącego się postępowania sądowego prawo do ochrony swych praw przed sądem, w tym poprzez pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, który reprezentuje jej interesy przed sądem. Niemniej jednak z konstrukcji przepisu powołanego powyżej wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania trudnej sytuacji materialnej, która dawałby podstawy do przyznania prawa pomocy. Instytucja zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, w tym także ustanowienia dla strony pełnomocnika ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się faktycznie trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć osoby naprawdę ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby.

W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja rodzinna i majątkowa dawała podstawy do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienia dla niego pełnomocnika z urzędu, albowiem informacje zawarte we wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, jak też w załączonych do niego dokumentach są niejasne i nie do końca obrazują sytuacje majątkową skarżącego.

Z tych właśnie względów, należało się zgodzić z Sądem I instancji, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika byłoby niezasadne, albowiem intencją ustawodawcy było, aby z prawa pomocy korzystały tylko osoby, które deklarują się niskim dochodami i wyjątkową sytuacją życiową. Przyznanie stronie prawa pomocy wiąże się z wykazaniem przez nią braku możliwości partycypowania w jakichkolwiek kosztach postępowania. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę przedstawione, tym bardziej, że ma ona przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jej niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie określonych kosztów postępowania.

Skarżący, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie wykazał w sposób przekonywujący, iż znajduje się w sytuacji kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia na jego rzecz profesjonalnego pełnomocnika.

Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.