Postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I OZ 343/13

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 9 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 985/12 o pozostawieniu wniosku P. H. o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania

Sprawa

w sprawie ze skargi P. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] października 2012 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Anna Lech przewodniczący

Uzasadnienie

P. H. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na urzędowym formularzu PPF.

Dnia 11 lutego 2013 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia braku formalnego wniosku, poprzez złożenie oświadczenia z uwzględnieniem: stanu rodzinnego; majątku ze wskazaniem: nieruchomości, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, posiadanych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych; stanu majątkowego osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym; dochodów miesięcznych uzyskiwanych przez wnioskodawcę i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym – w terminie 7 dni od dnia otrzymania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

Wezwanie, o którym mowa doręczono skarżącemu w dniu 12 lutego 2013 r., o czym świadczy podpis skarżącego na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Zakreślony siedmiodniowy termin upływał z dniem 19 lutego 2013 r., zaś skarżący na wezwanie to odpowiedział w dniu 21 lutego 2013 r. (data stempla pocztowego), a więc po terminie.

Wobec tego referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zarządzeniem z dnia 26 lutego 2013 r. pozostawił bez rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W terminie zakreślonym na złożenie sprzeciwu od powyższego zarządzenia, skarżący złożył pismo, w którym wskazał, że złożył wymagane oświadczenie odnośnie dochodów i stanu rodzinnego. Zaznaczył, że utrzymuje się wyłącznie z renty w kwocie 388 zł i nie wie jakie dodatkowe dokumenty musi jeszcze przedłożyć celem uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych.

Powyższe pismo, z uwagi że zostało wniesione w terminie zakreślonym na złożenie sprzeciwu, zostało potraktowane przez sąd jako sprzeciw od zarządzenia referendarza sądowego.

Oznacza to, że w niniejszej sprawie miał zastosowanie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), stanowiący, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 28 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 985/12, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie przyznania prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych pozostawił bez rozpoznania.

Sąd wskazał, że mimo prawidłowego wezwania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych przedmiotowego wniosku, skarżący w wyznaczonym terminie ich nie uzupełnił. Termin ten upływał w dniu 19 lutego 2013 r., podczas gdy skarżący odpowiedział na wezwanie dopiero w dniu 21 lutego 2013 r. Sąd uznał zatem, że stosownie do art. 257 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi istniały przesłanki do pozostawienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania.

Na to postanowienie skarżący złożył zażalenie podnosząc, że nie ma środków do życia oraz załączając kolejny formularz PPF.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

zgodnie z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1. w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;
2. w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo.

Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Natomiast art. 255 powołanej ustawy stanowi, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w której Sąd pierwszej instancji, gdy powziął wątpliwości co do informacji przekazywanych przez skarżącego, wezwał go do nadesłania dokumentów, które miałyby uprawdopodobnić składane oświadczenia. Skarżący nie odpowiedział jednak w terminie na wezwanie Sądu, a nawet złożone po terminie pismo nie wyjaśnia wątpliwości jakie powstały w toku postępowania w przedmiocie przyznania stronie prawa pomocy.

Uznać zatem należy, że zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wydając postanowienie z dnia 28 marca 2013 r. zasadnie przyjął, iż skarżący nie wykonał w pełni obowiązku, jaki nałożono na niego w wezwaniu wystosowanym na podstawie art. 255 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Nadmienić w tym miejscu należy, że kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy załączony do niniejszego zażalenia zostanie rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddzielnym postanowieniem w stosownym trybie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.