Uzasadnienie
Postanowieniem z 7 lutego 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 26/22 (dalej postanowienie z 7 lutego 2023 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił M. B. (dalej skarżąca) sporządzenia uzasadnienia wyroku z 23 maja 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 26/22 oddalającego jej skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 19 listopada 2021 r. nr SKO-NP-4115-678/21 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 23 maja 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 26/22 został wydany w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, dlatego też termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku liczony był dla skarżącej, reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, od dnia doręczenia odpisu sentencji tego wyroku, tj. od 20 czerwca 2022 r. (k. 27 akt III SA/Kr 26/22) i upłynął 27 czerwca 2022 r. Tym samym, wniosek reprezentującego skarżącą profesjonalnego pełnomocnika z 9 stycznia 2023 r. został wniesiony po terminie i jako taki nie wywołał skutków prawnych z nim związanych. Oceny tej, zdaniem Sądu I instancji, nie zmieniała okoliczność złożenia już uprzednio wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z błędnie wskazaną sygnaturą akt innej sprawy zawisłej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie, do której został on dołączony.
Argumentacja ta wskazuje jedynie na brak należytej staranności przy sporządzaniu wniosku, która w szczególności winna cechować profesjonalnego pełnomocnika przy sporządzaniu pism procesowych, zwłaszcza gdy związane mogą być z nimi negatywne skutki procesowe dla mocodawcy, w imieniu którego profesjonalny pełnomocnik działa w danej sprawie. W ocenie Sądu I instancji, rolą profesjonalnego pełnomocnika skarżącej było sporządzenie wniosku procesowego ze zwróceniem szczególnej uwagi na to, do której sprawy adresuje wniosek, w szczególności jeśli profesjonalny pełnomocnik reprezentuje różne strony przed danym Sądem, a nie przerzucanie tego obowiązku (odszukiwania prawidłowej sprawy, do której profesjonalny pełnomocnik miał zamiar złożyć wniosek) na Sąd (k. 18, 19, 23, 27, 30-33, 36-38 akt III SA/Kr 26/22).
Zażalenie na postanowienie z 7 lutego 2023 r. złożyła skarżąca, zarzucając mu naruszenie art. 49 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej ppsa). Skarżąca podniosła, że art. 49 § 1 ppsa nie przewiduje żadnych wyjątków - bez względu na to, jakiego rodzaju błąd popełniony został w piśmie procesowym ani przez kogo został popełniony, w przypadku stwierdzenia, że brak jest możliwości nadania pismu prawidłowego biegu (a taki nadany zostać nie mógł, gdyż sygnatura nie zgadzała się z sygnaturą sprawy strony, zaś w sprawie o sygn. III SA/Kr 112/22 nie zgadzały się dane strony) spełniona została przesłanka zastosowania art. 49 § 1 ppsa, zgodnie z którym sąd [winno być przewodniczący] ma obowiązek wezwać stronę do poprawienia wniosku. Mimo że faktycznie wniosek z 9 stycznia 2023 r. złożony został kilka miesięcy po wydaniu i doręczeniu [odpisu] wyroku pełnomocnikowi skarżącej, to gdyby nie fakt, że nie zastosowano we właściwy sposób przepisów postępowania, do przedmiotowej sytuacji w ogóle by nie doszło.
Brak było podstaw do stwierdzenia, że wniosek o uzasadnienie wyroku został złożony z naruszeniem terminu, gdyż złożony on został 23 czerwca 2022 r. (nadany przesyłką poleconą, na co dowód przedstawiono wraz z wnioskiem z 9 stycznia 2023 r.), a więc z zachowaniem terminu upływającego 27 czerwca 2022 r. Wniosek z dnia 9 stycznia 2023 r. był jedynie reakcją na błąd w nim zawarty i brak wezwania pełnomocnika skarżącej do jego poprawienia. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia (k. 45-45v akt III SA/Kr 26/22)
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 ppsa). Odpis sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym doręcza się stronom, jeżeli uzasadnienia wyroku nie sporządza się z urzędu (art. 139 § 4 ppsa). W sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Uzasadnienie wyroku sporządza się w terminie czternastu dni od dnia zgłoszenia wniosku (art. 141 § 2 ppsa).
Kluczowe w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie, czy złożony przez skarżącą wniosek z 23 czerwca 2022 r. o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 23 maja 2022 r. i doręczenie go wraz z odpisem wyroku, w którym strona omyłkowo oznaczyła sygnaturę akt jako III SA/Kr 112/22 zamiast III SA/Kr 26/22, przez co wniosek trafił do akt innej sprawy, został złożony skutecznie. Zaznaczyć przy tym należy, że w sprawie III SA/Kr 112/22 M. B. nie jest stroną postępowania.
Każde pismo strony powinno zawierać: 1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników;
- 2) oznaczenie rodzaju pisma;
- 3) osnowę wniosku lub oświadczenia;
- 4) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;
- 5) wymienienie załączników (art. 46 § 1 ppsa). Dalsze pisma procesowe strony powinny ponadto zawierać sygnaturę akt (art. 46 § 2 pkt 2 ppsa).
Jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 49 § 1 ppsa).
Wymóg wskazana sygnatury akt we wniosku o uzasadnienie wyroku niewątpliwie jest jednym z warunków formalnych tego pisma. Niemniej, przy spełnieniu pozostałych warunków formalnych, trudno jest uznać, że zasadniczo brak ten uniemożliwia nadanie pismu dalszego biegu. W przypadku wniosku o sporządzenie uzasadnienia i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem może się tak zdarzyć, jeżeli ta sama osoba ma w tym samym sądzie dwie lub więcej spraw przeciwko temu samemu podmiotowi, w których wyrok został wydany tego samego dnia. W takiej sytuacji sygnatura akt pozwala na identyfikację właściwej sprawy, w której składany jest wniosek. W pozostałych przypadkach sygnatura akt ma jedynie techniczny charakter, pozwalający na sprawne i szybkie przyporządkowanie pisma do danej sprawy.
Nie sposób uznać, by błędne wskazanie sygnatury akt we wniosku o uzasadnienie wyroku, przy zachowaniu pozostałych warunków formalnych pisma -właściwego oznaczenia sądu, do którego wniosek jest skierowany; imion i nazwisk lub nazw stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników; właściwego oznaczenia rodzaju pisma; zawarcia osnowy wniosku; podpisania pisma przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika; wymienienia ewentualnych załączników - mogło determinować to pismo jako złożone nieskutecznie, szczególnie, jeżeli wniosek ten został złożony w terminie.
Mając na uwadze rozbieżność w danych skarżących w sprawach: III SA/Kr 26/22 i III SA/Kr 112/22 Pracownik Sekretariatu Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego mógł ustalić, do której sprawy faktycznie został skierowany wniosek o uzasadnienie z 23 czerwca 2022 r. Wniosek został natomiast skierowany do sprawy III SA/Kr 112/22 według sygnatury akt wskazanej we wniosku, bez weryfikacji danych osobowych wnioskodawczyni. Mając na względnie zaistniałe przeoczenie Pracownika Sądu, należy wskazać, że o ile do akt niniejszej sprawy nie wpłynął wniosek skierowany omyłkowo do sprawy o sygn. akt III SA/Kr 112/22, co mogło stworzyć przekonanie, że w sprawie III SA/Kr 26/22 nie został złożony wniosek o uzasadnienie wyroku, to w sprawie III SA/Kr 112/22 Przewodniczący mógł zastosować procedurę naprawczą, przewidzianą w art. 49 § 1 ppsa, polegającą na wezwaniu wnioskodawczyni do wyjaśnienia, do której sprawy złożyła ów wniosek, wskazując, że nie jest ona stroną postępowania w sprawie III SA/Kr 112/22 (cbosa; sprawa III SA/Kr 112/22 dotyczy innej strony, zakończonej postanowieniem z 06 czerwca 2022 r.; sprawa dotyczyła całkowicie innego przedmiotu postępowania - uw.
NSA), czego Przewodniczący zaniechał. W rezultacie, w sprawie III SA/Kr 112/22 pozostawiono wniosek skarżącej o uzasadnienie wyroku wydanego w sprawie III SA/Kr 26/22 bez rozpoznania, bez wezwania jej do jego poprawienia, natomiast w sprawie III SA/Kr 26/22 uznano, że wniosek o uzasadnienie nie został złożony w terminie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, tego rodzaju zachowanie nie było prawidłowe, gdyż Przewodniczący i Sąd mieli wszelkie narzędzia, by sprawę tę wyjaśnić i pismu skarżącej z 23 czerwca 2022 r. nadać dalszy bieg.
Omyłka pełnomocnika skarżącej w zakresie wskazania prawidłowej sygnatury akt we wniosku o uzasadnienie wyroku z 23 maja 2022 r. nosiła znamiona nienależytej staranności, lecz nie powinna wywoływać negatywnych skutków procesowych dla skarżącej. Skarżąca dochowała bowiem wszelkiej staranności w tej sprawie, ustanawiając pełnomocnika procesowego w osobie adwokata.
Oceniając tę sprawę należy zwrócić uwagę na dorobek orzeczniczy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w świetle którego sądy, stosując przepisy proceduralne, muszą unikać zarówno nadmiaru formalizmu, który mógłby podważyć rzetelność postępowania, jak i nadmiernej elastyczności, która prowadziłaby do zniesienia wymogów proceduralnych ustanowionych przez prawo (wyrok ETPC z 11.10.2018 r. w sprawie Parol przeciwko Polsce, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo). Podzielenie argumentacji Sądu I instancji, zaprezentowanej w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, prowadziłoby do zaistnienia daleko idących negatywnych skutków procesowych dla skarżącej z powodu drobnej w istocie omyłki pisarskiej. Jedyną bowiem możliwością na otwarcie skarżącej terminu do ewentualnego złożenia skargi kasacyjnej od wyroku z 23 maja 2022 r. jest uprzednie doręczenie jej odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, które musi zostać poprzedzone złożeniem skutecznego wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie w okolicznościach niniejszej sprawy stanowiło przejaw nadmiernego formalizmu ze strony Sądu.
Rozpoznając niniejszą sprawę, należy mieć na uwadze także przedmiot postępowania. Skarżąca domagała się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 19 listopada 2021 r. nr SKO-NP-4115-678/21 i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Nowym Targu z 29 września 2021 r. odmawiającej jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Przedmiot niniejszej sprawy należał do niebagatelnych i dotyczących szczególnie wrażliwej sfery życiowej. Odmowa sporządzenia uzasadnienia ma dwojaki negatywny względem skarżącej skutek - uniemożliwia skarżącej sposobność zapoznania się z pisemnymi motywami rozstrzygnięcia w sprawie Sądu I instancji, który kontrolował decyzje organów administracji i którego ocena decyzji administracyjnych mogłaby przyczynić się do zrozumienia kontrolowanych decyzji przez skarżącą i jej sytuacji prawnej w kontekście żądanego uchylenia tych decyzji, a także zamyka jej drogę do ewentualnego zaskarżenia wyroku z 23 maja 2022 r. oddalającego skargę.
Z tych wszystkich względów zażalenie należało uwzględnić.
Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, orzekł jak w sentencji.