Uzasadnienie
Zarządzeniem z dnia 2 lutego 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3283/17 Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", wezwał M. J. i E. J. do uzupełnienia solidarnie wpisu sądowego od skargi na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] października 2017 r. w wysokości 1.662 zł, stosownie do § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.).
Zażalenie na powyższe zarządzenie wnieśli M. J. i E. J., zarzucając:
- błędne zastosowanie art. 231 P.p.s.a. poprzez uznanie, że przedmiotem sprawy są wyłącznie należności pieniężne i w konsekwencji błędne przyjęcie, dla ustalenia wysokości wpisu w sprawie § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zamiast § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia, w sytuacji gdy przedmiot sprawy jest ściśle związany z nieruchomością, dla której Sąd Rejonowy w Legionowie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] i ograniczeniem prawa skarżących do korzystania z tej nieruchomości;
- naruszenie art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP poprzez ustalenie stosunkowego wpisu sądowego o wartości przekraczającej ponad 900% wartość stałego wpisu sądowego i uzależnienie rozpoznania sprawy od jego uiszczenia i uczynienie powyższego na podstawie niepewnej, mniemającej znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu sądowoadministracyjnym i w związku z tym niepodlegającej weryfikacji przez sąd administracyjny wartości przedmiotu sprawy a tym samym uzależnienie rozpoznania sprawy od dokonania opłaty w wysokości nieuzasadnionej, nieodnajdującej jednoznacznego faktycznego i prawnego uzasadnienia, co prowadzi do naruszenia prawa skarżących do sądu oraz stanowi nieuzasadnione ekonomiczne zamykanie drogi sądowej do dochodzenia naruszonego prawa.
W oparciu o powyższe zarzuty M. J. i E. J. wnieśli o uchylenie zaskarżonego zarządzenia oraz uznanie, że wpis sądowy w sprawie jest stały i wynosi 200 zł i nadanie biegu skardze.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 220 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby uiścił opłatę w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W świetle art. 220 § 3 P.p.s.a., skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. Stosownie natomiast do art. 230 § 1 i 2 P.p.s.a., od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji (m.in. od skargi), pobiera się wpis stosunkowy lub stały. Do uiszczenia wpisu zobowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie (art. 214 § 1 P.p.s.a.). Z powołanych przepisów wynika zatem, że skarga, jako pismo inicjujące postępowanie przed Sądem I instancji podlega opłacie sądowej. W świetle art. 231 P.p.s.a., wpis stosunkowy pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne. W innych sprawach pobiera się wpis stały. Jeżeli przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, stanowi ona wartość przedmiotu zaskarżenia (art. 216 P.p.s.a.).
Powyższe przepisy wskazują zatem, że o rodzaju wpisu decyduje charakter sprawy, w której wniesiono skargę, a dokładnie to, czy przedmiot skargi, tj. rozstrzygnięcie organu, wiąże się bezpośrednio z określonymi należnościami pieniężnymi. Warunkiem koniecznym do ustalenia wpisu stosunkowego jest istnienie bezpośredniego związku między aktem lub czynnością będącymi przedmiotem skargi a należnością pieniężną. Bezpośredni związek występuje wtedy, gdy z zaskarżonego aktu lub czynności da się wprost wyprowadzić obowiązek uiszczenia określonej kwoty pieniężnej.
Kwestią zasadniczą dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest zatem ustalenie, czy z uwagi na jej przedmiot, wpisem należnym od wniesionej przez M. J. i E. J. skargi na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] października 2017 r., był wpis stosunkowy, czy też stały.
Rozpoznawana sprawa dotyczy wyłącznie ustalenia i przyznania odszkodowania za szkody powstałe z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości stanowiącej własność M. J. i E. J. Zaskarżona decyzja bezpośrednio wiąże się zatem z określonymi świadczeniami pieniężnymi, kreując jedynie należność pieniężną w postaci odszkodowania. W konsekwencji przyjąć należy, że w sprawach, w których przedmiotem skargi jest wyłącznie decyzja ustalająca odszkodowanie, należy uiścić wpis stosunkowy.
Powyższe stanowisko znajduje odzwierciedlenie w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z dnia 3 października 2016 r., sygn. akt I OPS 1/16. W uzasadnieniu ww. uchwały wskazano, że odszkodowanie za wywłaszczoną własność nieruchomości (jak również odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, za udostępnienie nieruchomości celem wykonania stosownych czynności i za czasowe zajęcie nieruchomości) stanowi jedną z form zadośćuczynienia za szkodę wynikającą z władczej i zgodnej z prawem działalności organów administracji. Wynika ze stosunku administracyjnego, który powstał w wyniku jednostronnej, publicznoprawnej, władczej ingerencji Państwa w prawa rzeczowe jednostki w interesie publicznym. Ingerencja ta powoduje bezpośrednio skutki cywilnoprawne. W sprawie, której przedmiotem jest wyłącznie odszkodowanie, choć znajduje ona podstawę w stosunku publicznoprawnym, rozstrzyga się wyłącznie o uprawnieniu właściciela nieruchomości do żądania naprawienia szkody. Wywłaszczenie (ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości) nie jest zatem przedmiotem takiej sprawy w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, ale jest nim ustalenie odszkodowania. Zasadniczym przedmiotem zaskarżonej decyzji w takiej sprawie nie jest zatem pozbawienie prawa własności nieruchomości czy prawa ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, ale należność pieniężna w przedstawionym wyżej rozumieniu przepisów art. 216 i art. 231 P.p.s.a., bowiem strona skarżąca może kwestionować tylko ustalenie wysokości odszkodowania zawarte w decyzji o odszkodowaniu. Decyzja ta kończy odrębne postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania, choć dla jej wydania konieczne jest uprzednie wydanie decyzji, której skutkiem jest wywłaszczenie (ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości). Uznać zatem należy, że decyzja o ustaleniu odszkodowania posiada odrębny byt, jest formalnie i materialnie odrębną sprawą od sprawy w przedmiocie wywłaszczenia (ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości) i jako taka bezpośrednio wiąże się z ustalanymi świadczeniami pieniężnymi, określając jedynie należność pieniężną w postaci odszkodowania. Decyzja taka kreuje jedynie należność pieniężną w postaci odszkodowania. Z takiej decyzji można wprost wyprowadzić obowiązek uiszczenia określonej kwoty pieniężnej. Skoro zatem przedmiotem sprawy jest wyłącznie odszkodowanie, to wpisem od skargi należnym w takiej sprawie jest wpis stosunkowy określony w art. 231 P.p.s.a. w zw. z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zależny od wartości przedmiotu zaskarżenia. Odnosi się bowiem tylko do sumy pieniężnej, jaką jest kwota odszkodowania, nie zaś także do faktu wywłaszczenia nieruchomości (ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości).
Jednocześnie wskazać należy, że wpis stosunkowy ustala się na podstawie wcześniej oznaczonej wartości przedmiotu zaskarżenia. Wartością przedmiotu zaskarżenia jest wartość uprawnienia lub obowiązku, w tym w szczególności należności pieniężnej, którą ustala, określa lub której w inny sposób dotyczy zaskarżony akt lub czynność. Zgodnie bowiem z art. 231 w zw. z art. 215 i art. 216 P.p.s.a., wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawie o odszkodowanie stanowi tylko ta część należności pieniężnej, która została zakwestionowana w skardze (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2008 r., sygn. akt I FPS 7/07).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnia przepisów o należnym wpisie sądowym od skargi na decyzję o odszkodowaniu nie stoi w sprzeczności z Konstytucją RP. Wysokość wpisu od omawianych skarg została, co do zasady, ustalona na poziomie, który nie uniemożliwia realizacji prawa do sądu. Po pierwsze, przyjęta w ustawie formuła dotycząca kosztów postępowania nie odbiega w swej treści od zasad obowiązujących przy rozpatrywaniu spraw cywilnych. Ustawodawca wziął jednak pod uwagę specyfikę rozpoznawanych spraw przez sądy administracyjne i wysokość wpisów stosunkowych od skarg do nich wnoszonych określił na znacznie niższym poziomie niż opłaty pobierane w sprawach o odszkodowanie w postępowaniach przed sądami powszechnymi. Po drugie, jak już wskazano powyżej, wysokość wpisu nie zależy od wysokości odszkodowania ustalonego w decyzji, lecz od zakwestionowanej części odszkodowania. Po trzecie, uiszczony wpis podlega rozliczeniu w ramach rozstrzygania przez sąd o zasadach ponoszenia przez strony (uczestników) kosztów postępowania (art. 199 - 210 P.p.s.a.). Skarżącym, co do zasady, w przypadku uwzględnienia ich środków zaskarżenia, przysługuje prawo do zwrotu od strony przeciwnej poniesionych kosztów sądowych.
Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 maja 2017 r., sygn. akt I OZ 864/17; dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl.
Przenosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należy, że wydając zaskarżone zarządzenie o wezwaniu M. J. i E. J. do uzupełnienia solidarnie wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.662 zł, Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie prawidłowo przyjął, że skarga na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] października 2017 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania, wydana m.in. na podstawie art. 128 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, podlega wpisowi stosunkowemu.
Prawidłowo została określona również wysokość wymaganego wpisu. Zgodnie bowiem z § 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2003 r., wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem i w przypadku spraw, w których wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi: ponad 50.000 zł do 100.000 zł - 2% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 1.500 zł. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżących w piśmie z dnia 30 stycznia 2018 r. wskazał, że wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi 93.080 zł, a zatem właściwie Przewodniczący Wydziału określił wpis od skargi na kwotę 1.882 zł i wezwał, wobec wpłaconych przez stronę na rachunek bankowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 16 listopada 2017 r. 200 zł, do uzupełniającego wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.662 zł.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 P.p.s.a., oddalił zażalenie.