Postanowienie NSA z 22 kwietnia 2015 r., I OZ 348/15

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 22 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Wr 661/14 odmawiające D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata

Sprawa

w sprawie ze skargi D. W. i M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] czerwca 2014 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: oddalić zażalenie.

Skład

Sędzia NSA Joanna Banasiewicz przewodniczący

Uzasadnienie

D. W. i M. W. wnieśli skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.

W dniu 31 października 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wpłynął wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Składając oświadczenie na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podali, że są współwłaścicielami działek nr 96/1 i 96/2 w N. o łącznej powierzchni 2488 m². W odniesieniu do uzyskiwanych dochodów oświadczyli, że D. W. otrzymuje emeryturę w wysokości 1262 zł, a M. W. emeryturę w kwocie 1519 zł.

Pismem z dnia 4 listopada 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wezwał skarżących – na podstawie art. 2551 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") – do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy przez nadesłanie kserokopii aktualnego zaświadczenia o wysokości dochodu wnioskodawców i innych osób prowadzących z nimi gospodarstwo domowe, decyzji przyznających świadczenia z opieki społecznej w okresie ostatniego półrocza, jeżeli pobierają takie świadczenia, dokumentów potwierdzających fakt zadłużenia i jego wysokości, dowodów potwierdzających ponoszenie kosztów sądowych w deklarowanych wysokościach oraz do wyjaśnienia, czy wnioskodawcy korzystają z pomocy osób trzecich i czy posiadają zdolność kredytową, z jakich źródeł czerpali środki na ponoszenie dotychczasowych kosztów sądowych w innych sprawach na opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru w innych sprawach i dlaczego z tego samego źródła nie mogą pokryć aktualnego wpisu sądowego od skargi, w jakiej wysokości byliby w stanie uiścić wpis sądowy oraz dlaczego – jeżeli znajdują się w niedostatku – nie wystąpią do dwójki swoich dorosłych dzieci o świadczenie alimentacyjne, bowiem wnioskodawcy powinni sprecyzować i udokumentować dane dotyczące wysokości aktualnych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu oraz wskazać źródła ich pokrywania.

W odpowiedzi na wezwanie o sprecyzowanie i udokumentowanie danych dotyczących wysokości aktualnych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu oraz wskazanie źródeł ich pokrywania, skarżący w piśmie z dnia 30 listopada 2014 r. podali, że nie korzystali nigdy z pomocy społecznej, przedstawili swoje emerytury i ich wysokości oraz załączyli PIT za 2013 r., który składa za nich ZUS, koszty sądowe pokrywają od 2003 r. i są to "wydatki kser, pism procesowych, zarządzeń, wyjaśnień" do 1000 spraw, wynoszące ponad 1000 zł miesięcznie, wszystkie wydatki ponoszą z emerytur i pożyczek, które spłacają, przy czym Sąd karze ich za złożenie kasacji i są w niedostatku z winy Sądu i sędziów.

Ponadto skarżący wnieśli o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie referendarza sądowego W. J. Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2015 r. sygn. akt II SA/Wr 661/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił wniosek o wyłączenie referendarza sądowego W. J., skarżący wnieśli na to postanowienie zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 23 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Wr 661/14, na podstawie art. 245 i art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazali w sposób przekonujący, że ich sytuacja majątkowa kwalifikuje ich do przyznania całkowitego zwolnienia od obowiązku pokrywania kosztów sądowych i ustanowienia dla nich adwokata z urzędu. Sąd podkreślił, że pomimo wezwania do sprecyzowania i udokumentowania danych dotyczących wysokości aktualnych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu oraz wskazania źródeł ich pokrywania, skarżący nie nadesłali jakichkolwiek dokumentów świadczących o ich sytuacji materialnej i w rezultacie w żaden sposób nie wykazali, aby sytuacja ta uzasadniała przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Ponadto Sąd wskazał, że z informacji, jakie posiada Sąd z innych spraw, w których D. W. i M. W. są skarżącymi, wynika, że pomimo przyznawania im prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym również ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, D. i M. W. w wielu sprawach ustanowili adwokata z wyboru (np. w sprawach II SA/Wr 465/08, II SA/Wr 57/09, II SA/Wr 892/11). Powyższe świadczy – w ocenie Sądu – o tym, że w rzeczywistości ich sytuacja materialna jest inna, lepsza niż deklarowana we wnioskach o przyznanie prawa pomocy. Lakoniczność zaś wniosków i pism strony dotyczących prawa pomocy, w których dominują inwektywy kierowane pod adresem Sądu, uniemożliwia dokonanie obiektywnej oceny sytuacji majątkowej skarżących, a tym samym odbiera im możliwość ewentualnego uzyskania prawa pomocy.

Na powyższe postanowienie skarżący złożyli zażalenie, w którym nie zgodzili się z zapadłym rozstrzygnięciem i wskazali, że są dyskryminowani przez Sąd.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2. w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.

Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji.

Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, iż w niniejszej sprawie nie zostało wykazane, aby zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącym prawa pomocy w żądanym zakresie. Okoliczności takie nie zostały także wykazane w złożonym zażaleniu. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżących należy mieć na uwadze, że wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia wskazanych dokumentów i oświadczeń obrazujących rzeczywisty stan majątkowy skarżących zostało wykonane jedynie częściowo. W takiej sytuacji Sąd orzekł na podstawie informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w złożonych dodatkowo dokumentach. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela dokonaną przez Sąd I instancji ocenę sytuacji materialnej skarżących, której konsekwencją była odmowa uwzględnienia wniosku. Słusznie bowiem uznano, że skarżący ani we wniosku, ani w złożonych dodatkowych dokumentach nie wykazali, by znajdowali się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy.

Wobec tego uznać należy, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów obowiązującego prawa.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.