Postanowienie NSA z 9 maja 2014 r., I OZ 360/14

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 9 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. spółka z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 10 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Ke 113/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym

Sprawa

w sprawie ze skargi P. spółka z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w K. na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] listopada 2013r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia: oddalić zażalenie

Skład

Sędzia NSA Monika Nowicka przewodniczący

Uzasadnienie

W dniu 27 grudnia 2013r. P. spółka z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia grzywny w celu przymuszenia. Wraz z przedmiotową skargą strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym domagała się zwolnienia od kosztów sądowych.

Z treści złożonego formularza o udzielenie prawa pomocy i dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynikało, że postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013r. Sąd Rejonowy w K. ogłosił upadłość P. spółka z o.o. w z siedzibą w K. z możliwością zawarcia układu, pozostawiając zarząd majątkiem upadłemu oraz wyznaczając nadzorcę sądowego. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. Według bilansu ww. spółka zamknęła ostatni rok obrotowy stratą w wysokości [...] zł, a wartość środków trwałych wynosiła [...] zł. Na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca posiadała na rachunku bankowym środki w łącznej wysokości [...] zł.

W złożonym na postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 lutego 2014 r. sprzeciwie spółka wskazała dodatkowo, że znajduje się w skrajnie trudnej sytuacji finansowej, utraciła płynność finansową, ma bardzo duże zobowiązania, a należący do niej majątek stanowią rzeczy niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej, co warunkuje możliwość zawarcia układu z wierzycielami – od czego uzależnione jest przetrwanie przedsiębiorstwa. Zaznaczyła przy tym, że prowadzona działalność gospodarcza wciąż przynosi duże straty – co ma decydujące znaczenie dla jej możliwości płatniczych. Odnosząc się do kwot zgromadzonych na rachunkach bankowych spółka oświadczyła, że konta te zostały zajęte przez komorników w postępowaniach zabezpieczających i egzekucyjnych, gdyż przeciwko spółce prowadzone są m. in. egzekucje zaległych wynagrodzeń pracowniczych, które nie wchodzą do układu – wobec czego ogłoszenie upadłości nie stanowi przeszkody w ich egzekwowaniu. Skarżąca podkreśliła także szczególny charakter niniejszej sprawy, w której kwestionuje postanowienie o nałożeniu grzywny za niewykonanie decyzji zawartych w nakazach inspektora pracy, nakładających na nią obowiązek wypłacenia wynagrodzeń i innych świadczeń pracowniczych. W jej ocenie, uiszczenie kosztów sądowych, (podobnie jak i ww. grzywny) uszczupli posiadane przez nią środki, które w razie zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłaty mogłyby zostać przeznaczone na wypłatę wynagrodzeń pracownikom.

W świetle powyższego Sąd Wojewódzki – powołując się na treść art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej "P.p.s.a."– postanowieniem z dnia 10 marca 2014 r. odmówił uwzględnienia przedmiotowego wniosku wskazując, że wnioskodawca nie wykazał, okoliczności uzasadniających wydanie odmiennego rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego, P. spółka z o.o. z siedzibą w K. nie spełnia kryteriów przyznania jej prawa pomocy, o których mowa w cyt. powyżej art. 246 § 2 ustawy P.p.s.a. Świadczy o tym jej kondycja finansowa, która nie pozwala uznać, że nie jest ona w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Sąd Wojewódzki podkreślił przy tym, że pomimo ogłoszenia upadłości spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą. Brak jest zatem podstaw aby przyjąć, że uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie mogących w sumie wynieść 300 zł wpłynie w jakikolwiek sposób na jej kondycję finansową.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego, odmowa przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy wynika ponadto z faktu dysponowania przez nią środkami trwałymi o wartości [...] zł.

Za zasadnością wniosku nie przemawiała również wysokość poniesionej straty za 2013 r. Strata bowiem powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. W konsekwencji sama ta okoliczność nie mogła warunkować potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych.

Podkreślono przy tym, że skarżąca w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, a wobec orzeczenia w stosunku do niej upadłości z możliwością zawarcia układu, nawet pomimo trudności finansowych spółka powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego. Przy prowadzeniu działalności gospodarczej skarżąca winna bowiem uwzględnić odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jej działalnością. Zaspokojenie zaś zobowiązań związanych z kosztami postępowania upadłościowego oraz z zaspokojeniem w tym postępowaniu wierzycieli spółki nie mogło stanowić argumentu przemawiającego za zwolnieniem strony postępowania sądowoadministracyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania.

Odnosząc się do podnoszonego przez stronę argumentu o konieczności wypłaty pracownikom wynagrodzeń Sąd Wojewódzki uznał, że są to zwykłe koszty prowadzenia działalności gospodarczej i nie można ich uznać za okoliczności nadzwyczajne, przemawiające za zwolnieniem strony od kosztów sądowych.

Spółka P. spółka z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w K., w zażaleniu złożonym na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wnosząc o jego zmianę i przyznanie jej prawa pomocy lub jego uchylenie i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania, wywodziła, że fakt posiadania przez skarżącą majątku oraz kontynuowania prowadzenia działalności gospodarczej nie mógł wykluczać zwolnienia jej od kosztów sądowych. Skarżąca zaznaczyła, że znajduje się w dramatycznym położeniu finansowym, jego zobowiązania przekraczają posiadany majątek, który stanowią niezbędne rzeczy do prowadzenia działalności gospodarczej. Konieczność wyzbywania się składników majątku w celu pokrycia kosztów sądowych wpłynęłaby negatywnie na prowadzoną działalność. Zredukowałaby bowiem szanse na zawarcie układu z wierzycielami, czego konsekwencją byłaby konieczność likwidacji przedsiębiorstwa oraz utrata dotychczasowych miejsc pracy.

Skarżąca podkreśliła, że zaskarżyła decyzję w przedmiocie nałożenia grzywny za niewykonanie decyzji nakładających na nią obowiązek wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń pracowniczych, która – jej zdaniem – jest niezasadna. Będzie przy tym prowadzić, tak jak konieczność uiszczenia w niniejszym przypadku kosztów sądowych, do uszczuplenia środków, które mogłoby być przeznaczone na wypłatę pracownikom wynagrodzeń. Fakt zaś, że wypłata pracownikom wynagrodzeń stanowi zwykły koszt prowadzenia działalności gospodarczej nie powinien stanowić przesłanki przemawiającej za nieuwzględnieniem wniosku. Obecne położenie skarżącej powoduje, że nawet normalne wydatki związane z jej funkcjonowaniem stanowią dla niej nadmierne obciążenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Według art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Z treści tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja majątkowa uzasadniała wydanie odmiennego, niż zaskarżone postanowienia. Z informacji zawartych w przedłożonym formularzu oraz pozostałych dokumentach wynika, że wartość środków trwałych ww. spółki znacznie przewyższa wielkość jej zobowiązań, a przy tym skarżąca posiada środki na rachunkach bankowych w kwocie wielokrotnie przewyższającej koszty sądowe, jakie może ponieść w niniejszym postępowaniu sądowym.

Mając powyższe na względzie należało w pełni zaaprobować stanowisko Sądu Wojewódzkiego, który stwierdził,że posiadany przez skarżącą majątek, który może częściowo spieniężyć, swobodnie wystarczy na pokrycie kosztów sądowych, w wysokości kilkuset złotych.

Odnosząc się do podniesionych w zażaleniu zarzutów, należy ponownie podkreślić, iż ustawodawca jednoznacznie uzależnił przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym od wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Skarżąca spółka była zatem zobligowana udowodnić, że takimi środkami finansowymi nie dysponuje. Samo zaś powoływanie się na okoliczność, że jej zobowiązania przekraczają wartość majątku, czy też fakt dokonania przez komornika sądowego zajęcia jej rachunków bankowych, jest niewystarczające i wymagało przedstawienia przez spółkę stosownych dokumentów, czego jednak skarżąca nie uczyniła. Jej twierdzenia w tym zakresie, jako gołosłowne, nie mogły zatem odnieść zamierzonego skutku. Trudno przy tym uznać za wiarygodne twierdzenie, że spieniężenie posiadanego majątku w celu pokrycia kosztów niniejszego postępowania sądowego doprowadziłoby skarżącą do likwidacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając przedmiotowy wniosek prawidłowo zatem przyjął, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec podmiotów o bardzo trudnej sytuacji materialnej, dokonując w tym kontekście prawidłowej weryfikacji przedstawionych przez skarżącą informacji. W świetle powyższego zasadnie zatem uznał, iż ww. spółka nie wykazała w dostateczny sposób, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanej części.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił zażalenie oddalić.